Η εισβολή στην Πολωνία

Ανδρες της Βέρμαχτ περνούν τα γερμανοπολωνικά σύνορα

Πέμπτη 31 Αυγούστου 1939. Στα σύνορα της Γερμανίας με τη Πολωνία ένας μικρός ραδιοφωνικός σταθμός στο Γκλάιβιτς στην Ανω Σιλεσία εκπέμπει αντιγερμανικό μήνυμα από μια ομάδα «Πολωνών» στρατιωτών που έχουν εισχωρήσει στο γερμανικό έδαφος. Το μήνυμα διαρκεί λίγο. Άνδρες των Ες Ες εξοντώνουν τους 13 «Πολωνούς» οι οποίοι νωρίτερα είχαν σκοτώσει ένα Γερμανό.
Όμως και σε άλλες περιοχές των συνόρων σημειώθηκαν εκείνη τη μέρα επεισόδια. Εμπρησμοί σπιτιών και άλλες ενέργειες που προετοίμαζαν τη σύγκρουση.
Τι είχε συμβεί τελικά; Ο Γερμανός που σκοτώθηκε από τους «Πολωνούς» ήταν ο Φραντσίσεκ Χόνιοκ, ένας φιλοπολωνός Γερμανός που τη προηγούμενη μέρα είχε πιαστεί από τη Γκεστάπο. Όσο για τους «Πολωνούς» στρατιώτες δεν ήταν τίποτε άλλο παρά αιχμάλωτοι από στρατόπεδο συγκέντρωσης. Όλοι τους υποχρεώθηκαν να πιούν δηλητήριο πριν τους πυροβολήσουν και φωτογραφήσουν για τις ανάγκες της προπαγάνδας τα Ες Ες. Ο Χίμλερ είχε καταφέρει να στήσει ένα αληθοφανές επεισόδιο για να δικαιολογήσει την εισβολή του Χίτλερ στη Πολωνία.
Την επόμενη μέρα μπορούσε ο Χίτλερ να βάλει σε εφαρμογή το σχέδιο «Λευκή Περίπτωση» (Fall Weiss) που αφορούσε την κατάληψη της Πολωνίας.
Στις 5 το απόγευμα της Παρασκευής, πρώτης μέρας του Σεπτέμβρη, στις μονάδες του Γερμανικού στρατού έφθανε το κρυπτογραφημένο μήνυμα: «Υ=1.9.4.45». Σήμαινε ότι η ώρα «Χ» ήταν την 1η 9ου (Σεπτεμβρίου) στις 4.45 τα ξημερώματα. Μπορεί να είχαν 11 ώρες και 45 μέχρι την επίθεση οι Γερμανικές δυνάμεις, αλλά πολλές μονάδες έμαθαν για την εισβολή από τους ήχους του πυροβολικού.

Γερμανική προέλαση στην Πολωνία

Οι Γερμανοί είχαν παρατάξει:
• Δύο στρατιές, τη βόρεια υπό τον Φέντορ φον Μποκ και τη νότια υπό τον Γκερντ φον Ρούντστεντ
• 3 μηχανοκίνητα των Ες Ες
• 9.000 πυροβόλα
• 2.750 τανκς
• 2.315 αεροσκάφη
Σύνολο 1,5 εκ. άνδρες τους οποίους βοηθούσαν και τρεις μεραρχίες Σλοβάκων (51.306 άνδρες)
Στην απέναντι πλευρά υπήρχαν:
* 39 μεραρχίες
* 4.300 πυροβόλα
* 880 τανκς
* 400 αεροσκάφη
Σύνολο 950.000 άνδρες
Τις Πολωνικές δυνάμεις συνεπικουρούσε και η Τσεχοσλοβακική Λεγεώνα υπό τον Λούντβικ Σβόμποντα ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της Τσεχοσλοβακίας από το 1968, μετά τη Σοβιετική εισβολή στη χώρα έως το 1975.
Στο λιμάνι του Ντάντσιχ βρίσκεται το εκπαιδευτικό καταδρομικό «Σλέσβινγκ-Χόλσταϊν». Έστρεψε τα κανόνια του προς το οχυρό Βεστερπλάτε.
Το σχέδιο επίθεσης στηριζόταν στον «κεραυνοβόλο πόλεμο» (Blitzkrieg), έμπνευση του στρατηγού Χάιντς Γκουντέριαν. Τι ήταν αυτό;

Το Πολωνικό ιππικό δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει τα γερμανικά τανκ

Ο απόλυτος αιφνιδιασμός. Αντί ο στρατός να αναλώνεται σε μάχη χαρακωμάτων, όπως έγινε με τους Γάλλους και τους Γερμανούς στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τώρα θα μπορούσε να υπάρξει αξιοποίηση της αεροπορίας η οποία θα επιχειρούσε σαρωτικούς βομβαρδισμούς, ταχεία προέλαση των τεθωρακισμένων και μηχανοκίνητων δυνάμεων.
Η «Λουφτβάφε» κατάφερε να καταστρέψει τις γραμμές ανεφοδιασμού των Πολωνών. Βομβάρδισε δρόμους, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και σκότωσε πολλούς εφέδρους που περίμεναν να καταταχτούν στα στρατολογικά κέντρα.
Μέσα στον πανικό οι Πολωνοί επιλέγουν να αμυνθούν σε όλο το μέτωπο και δεν καταδέχονται να συμπτυχθούν.
• Το ιππήλατο πολωνικό πυροβολικό εξουδετερώνεται από τη Γερμανική αεροπορία .
• Το δίκτυο διαβιβάσεων καταστρέφεται
• Η Πολωνική αεροπορία παρ’ όλο που είχε διασπείρει τα αεροσκάφη της σε διάφορα σημεία της χώρας δεν μπορεί να απαντήσει στα αντίπαλα αεροσκάφη.
• Το ιππικό τους αποδεκατίζεται από τα πυροβόλα και τα τανκς
Παρ΄όλα αυτά η Πολωνία ανθίσταται. Μέχρι τις 17 Σεπτεμβρίου που ο Μολότοφ, υπουργός Εξωτερικών της ΕΣΣΔ, δηλώνει ότι «η Πολωνική κυβέρνηση έχει πάψει να δίνει σημεία ζωής». Οι Σοβιετικοί εισβάλουν από τα ανατολικά.. Η αντίστροφη μέτρηση έχει ήδη αρχίσει.
• Στις 24 Σεπτεμβρίου η Βαρσοβία είναι περικυκλωμένη από τους Γερμανούς. Οι στρατηγοί περιμένουν να πέσει με πολιορκία. Ο Χίτλερ απαιτεί βομβαρδισμούς. Στις 27 παραδίδεται. Ήδη οι Σοβιετικοί είχαν συναντήσει τους Γερμανούς στο ποταμό Μπουγκ. Η Πολωνία έχει χωριστεί στα δύο. Οι Γερμανοί πήραν το 48% της χώρας με 10 εκ. πληθυσμό, οι Σοβιετικοί το 52% με 14 εκ. και 200.000 πρόσφυγες, κυρίως Εβραίους.
Όσο για τις απώλειες οι Πολωνοί είχαν:
* 66.000 νεκρούς
* 133.700 τραυματίες
* 694.000 αιχμαλώτους
Οι Γερμανοί είχαν
* 16.343 νεκρούς
* 320 αγνοούμενους
* 27.640 τραυματίες
Οι Σοβιετικοί είχαν:
* 1.475 νεκρούς
* 2.383 τραυματίες

Διαβάσαμε πριν γράψουμε
Καρτιέ Ρεμόν: Ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τόμοι 2, Πάπυρος, Αθήνα 1965
Σο Άντονι: Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ημέρα με ημέρα, Ψυχογιός, Αθήνα 2000
Συλλογικό: Time – Life Παγκόσμια Ιστορία, τόμος 20ος «Η σκιά των δικτατόρων» 1925-50, Εκδόσεις Καππόπουλος, Αθήνα 1993
Συλλογικό: Ιστορικά, τεύχη 156-158, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ελευθεροτυπία, Οκτώβριος-Νοέμβριος 2002
Συλλογικό: Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα: Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τόμος 4, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002
Σταυρόπουλος Δημήτρης: Πολωνία 1939, η δοκιμή του κεραυνοβόλου πολέμου, περιοδικό Στρατιωτική Ιστορία, τεύχος 61, σελ.56-70
Χελιδόνη Στέφανου: Όταν άρχισε η πιο θανατηφόρα σύρραξη, Καθημερινή 30 Αυγούστου 2009

Από επίκαιρα της εποχής

Γερμανικό προπαγανδιστικό φιλμ

Δύο σεξ σκάνδαλα οδήγησαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Το ημερολόγιο δείχνει 5 Νοεμβρίου 1937. Στη μεγάλη στρατιωτική σύσκεψη στο Βερολίνο υπό τον Χίτλερ μετέχουν:

• Ο Αρχηγός της Βέρμαχτ, αρχιστράτηγος Βέρνερ Εντουαρντ Φριτς φον Μπλόμπεργκ, ο ισχυρότερος στρατιωτικός την εποχή εκείνη στη Γερμανία
• Ο επικεφαλής του στρατού ξηράς Βέρνερ φον Φριτς
• Ο αρχηγός της «Λουφτβάφε», Χέρμαν Γκέρινγκ
• Ο αρχιναύαρχος Εριχ Ρέντερ, και
• Ο υπουργός Εξωτερικών Κονσταντίν φον Νόιρατ

Ο Χίτλερ τους ενημερώνει ότι σκοπεύει να ενισχύσει τον Φράνκο στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο και θα αναλάβει δράση με κάθε κόστος σε Δύση και Ανατολή για την εξασφάλιση του «ζωτικού χώρου» της Γερμανίας. Στους πέντε, οι τρεις διαφωνούν. Οι δύο προέρχονται από το στρατό. Πρόκειται για τους φον Μπλόμπεργκ και φον Φριτς. Κι οι δύο λίγο αργότερα θα παραμεριστούν αφού γίνουν πρωταγωνιστές γαργαλιστικών ιστοριών. Ο τρίτος, ο φον Νόιρατ θα παραμεριστεί κι αυτός, αλλά για άλλους λόγους.

Ο φον Μπλόμπεργκ με την γυναίκα του Ερνα Γκριν

Η αρχή έγινε με τον πανίσχυρο φον Μπλόμπεργκ, τον άνθρωπο που εισηγήθηκε στον Χίτλερ τον όρκο πίστης και αφοσίωσης του Γερμανού Στρατιώτη προς τον Χίτλερ (Reichswehreid), ο οποίος για τους ευγενείς Πρώσους –κατά βάση – αξιωματικούς αποτελούσε  το κύριο λόγο να μείνουν πιστοί στον Χίτλερ. Ο φον Μπλόμπεργκ είχε μείνει χήρος το 1932. Λίγο αργότερα ως υπουργός Άμυνας γνωρίζει την Ερνα Γκριν η οποία γίνεται γραμματέας, ερωμένη του και σύζυγός του. Μόνο που η νεαρή δακτυλογράφος, 28 χρόνων τότε, έχει παρελθόν. Το ανακάλυψε ο αρχηγός της αστυνομίας του Βερολίνου Βολφ φον Χέλντορφ. Η όμορφη Έρνα ήταν πόρνη, το ίδιο επάγγελμα εξασκούσε και η μητέρα της που για προκάλυψη είχε ανοίξει ένα «σαλόνι μασάζ». Ακόμα είχε ποζάρει σε γυμνές πόζες με ένα Τσέχο εβραϊκής καταγωγής ο οποίος της έδωσε 60 μάρκα για τις φωτογραφίες.

Ο Βέρνερ φον Μπλόμπεργκ την εποχή της ακμής του

Ο Χέλντορφ προτίμησε να ειδοποιήσει τους ανταγωνιστές του Μπλόμπεργκ στο στρατό. Τους Γκέρινγκ και Χίμλερ. Ο δεύτερος θέλει τα Ες – Ες να έχουν τον πρώτο λόγο στο στράτευμα κι όχι η Βέρμαχτ. Ο πρώτος θέλει να πάρει τη στρατρχική ράβδο. Ο Γκέρινγκ είναι ο άνθρωπος που ειδοποιεί τον Χίτλερ για το παρελθόν της Ερνα, ενώ Γκέρινγκ και Χίτλερ ήταν οι μόνοι μάρτυρες στον πολιτικό γάμο του στρατάρχη. Ο Χίτλερ ζητά από τον Μπλόμπεργκ να διαλυθεί ο γάμος. Αυτός αρνείται και η παραίτηση είναι δεδομένη. Μετά από ένα χρόνο εξορίας στο Κάπρι το ζευγάρι επιστρέφει στη Γερμανία. Ο Χίτλερ υπόσχεται στον πρώην, πια φίλο του, να τον δραστηριοποιήσει με την έναρξη του πολέμου και συνεχίζει να του καταβάλει τον μισθό που θα έπαιρνε ως εν ενεργεία αρχιστράτηγος. Ο πόλεμος άρχισε και τελείωσε, αλλά ο στρατάρχης ουδέποτε χρησιμοποιήθηκε. Έζησε στο Μόναχο. Κλήθηκε στη Δίκη της Νυρεμβέργης και πέθανε ενώ κατέθετε ως μάρτυρας στις 14 Απριλίου 1946 σε ηλικία 68 χρόνων (είχε γεννηθεί στις 2 Σεπτεμβρίου 1878).

Όσο για τη σύζυγό του, το 1952 πήρε άδεια μασέρ για να λειτουργήσει το μαγαζί μασάζ της μητέρας της και δεν δέχτηκε να μιλήσει τα όσα είχαν γίνει.

Ο Βέρνερ φον Φριτς ήταν ομοφυλόφιλος και το τέλος του ήταν τραγικό.

Το τέλος του φον Φριτς ήταν τραγικό. Όπως και η ιστορία του. Το 1935 είχε κατηγορηθεί για ομοφυλοφιλία. Ο Χίτλερ είχε ενημερωθεί, αλλά ζήτησε να καταστραφεί ο φάκελός του. Δεν καταστράφηκε και ανασύρθηκε τη κατάλληλη στιγμή. Σ’ αυτόν αναφερόταν ότι είχε έρθει σε επαφή με έναν τύπο τον «Τζόε τον Βαυαρό» που συνήθιζε να παγιδεύει τους εραστές του για να τους απειλεί στη συνέχεια. Ο Τζόε που λεγόταν ‘Οτο Σμιντ δέχτηκε να αποσύρει τις κατηγορίες, αλλά ήταν για αυτόν αργά. Βρέθηκε σκοτωμένος λίγο αργότερα. Στις 4 Φεβρουαρίου 1938 παραιτήθηκε από τη θέση του, αλλά έμεινε στο στρατό. Στην εισβολή στη Πολωνία, στη διάρκεια της πολιορκίας της Βαρσοβίας βρέθηκε στη πρώτη γραμμή να επιθεωρεί τμήματα του στρατού. Εκεί κάποια σφαίρα, πιθανότατα από ελεύθερο σκοπευτή τον χτύπησε στο πόδι και πέθανε την επομένη 10 Σεπτεμβρίου 1939 στα 59 του χρόνια (είχε γεννηθεί στις 4 Αυγούστου 1880). Οι στενοί του συνεργάτες υποστηρίζουν ότι έβαζε σε κίνδυνο τη ζωή του αναζητώντας την λύτρωση μέσα από τον θάνατο.

Ημερολόγιο Β’ Παγκοσμίου Πολέμου-Σεπτέμβριος 1939

1939	ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

1	Οι 53 Γερμανικές μεραρχίες με τη συμπαράσταση 1.600 αεροπλάνων εισβάλλουν στις 4.45 πμ στην Πολωνία ανοίγοντας ουσιαστικά την αυλαία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι το επονομαζόμενο «Λευκό Σχέδιο» που στόχο έχει να κυκλώσει τις 24 Πολωνικές μεραρχίες. - Ουδετερότητα δηλώνουν Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Φινλανδία και Ελβετία.

2	Βρετανία και Γαλλία στέλνουν τελεσίγραφο στη Γερμανία ζητώντας την αποχώρησή της από την Πολωνία. - Η Ιταλία με τον Μπενίτο Μουσολίνο διακηρύσσει ότι θα παραμείνει αμέτοχη στη διαμάχη. Το ίδιο δηλώνει και η Ιρλανδία.

3	Βρετανία και Γαλλία κηρύσσουν τον πόλεμο στη Γερμανία μετά τη λήξη του τελεσιγράφου τους για αποχώρησή της από τη Πολωνία. Τις δύο χώρες ακολουθούν οι Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία. - Στο Αγγλικό πολεμικό συμβούλιο μετέχουν ο Α’ Λόρδος του Ναυαρχείου Ουίστον Τσόρτσιλ και ο υπουργός Αποικιών Άντονι Ίντεν. - Το υπό βρετανική σημαία επιβατικό «Αθήνα» βυθίζεται από γερμανικό υποβρύχιο.

4	Η RAF αρχίζει βομβαρδισμούς στη βορειοδυτική Γερμανία. Στόχος το θωρηκτό «Admiral Scheer» το οποίο είναι αγκυροβολημένο στο Κίελο. Οι βόμβες πέφτουν το πλοίο, αλλά δεν καταφέρνουν να το βυθίσουν.- Η Ιαπωνία ανακοινώνει ότι θα τηρήσει ουδέτερη στάση στην Ευρωπαϊκή διαμάχη. Ανάλογη ανακοίνωση γίνεται και στις ΗΠΑ .

5	Η Νότια Αφρική δια του πρωθυπουργού της Γιαν Σμαρτς κηρύσσει τον πόλεμο στη Γερμανία. Νωρίτερα ο Σμαρτς έχει ανατρέψει τον πρωθυπουργό Μπάρι Χέρτζογκ.

6	Η Πολωνική κυβέρνηση εγκαταλείπει τη Βαρσοβία. Η προέλαση των Γερμανών συνεχίζεται. Περνούν το Λοτζ και στο νότο καταλαμβάνουν τη Κρακοβία

7	Στο Σααρμπρίγκεν αρχίζουν οι πρώτες αψιμαχίες Γερμανών και Γάλλων. - Μετά τη βύθιση του πλοίου «Αθήναι» (3/9) αποφασίζεται να σχηματίζονται νηοπομπές για να προστατεύουν τα εμπορικά πλοία από τις επιθέσεις των υποβρυχίων.

8	Η 10η Στρατιά φτάνει στα προάστια της Βαρσοβίας

9	Στο Κούτνο οι Πολωνοί επιχειρούν αντεπίθεση με 10 μεραρχίες. Απέναντί τους είναι η Γερμανική 8η Στρατιά. Καταγράφονται οι πρώτες επιτυχίες των Πολωνών.

10	Ο Καναδάς κηρύσσει κι αυτός τον πόλεμο στη Γερμανία. - Αρχίζει η αποβίβαση στη Γαλλία Βρετανικών Στρατευμάτων. Σε λίγες μέρες θα υπάρχουν 160.000 άνδρες και 24.000 οχήματα.

13	Ο Γάλλος πρωθυπουργός Εντουάρ Νταλαντιέ σχηματίζει Πολεμικό Συμβούλιο

16	Οι εγκλωβισμένες στη Βαρσοβία Πολωνικές δυνάμεις αρνούνται να παραδοθούν και υπερασπίζονται τη πόλη μέχρι τις 27 του μήνα

17

Οι Σοβιετικοί σε εφαρμογή του μυστικού όρου της συμφωνίας με τη Γερμανία εισβάλλουν κι αυτοί στη Πολωνία. Η αντίσταση που συναντούν είναι μικρή αφού ο κύριος όγκος των Πολωνών μάχεται δυτικά. - Το Βρετανικό αεροπλανοφόρο «Θαρραλέος» βυθίζεται έξω από τη νοτιοδυτική Ιρλανδία από γερμανικό υποβρύχιο. Το «Βασιλική Κιβωτός» γλυτώνει την τελευταία στιγμή. Οι Βρετανοί αποσύρουν προσωρινά τα αεροπλανοφόρα τους για να τα προστατέψουν.

18	Η Πολωνική κυβέρνηση επιχειρεί να διαφύγει στη Ρουμανία, αλλά αιχμαλωτίζεται

19	Γερμανικά και Σοβιετικά στρατεύματα συναντιούνται σε Πολωνικό έδαφος. Ο ποταμός Μπουγκ ορίζει τις δύο περιοχές, τη γερμανική και τη σοβιετική. Στη πρώτη έχει περιέλθει το 48% του εδάφους (94.000 Km2) και 10 εκ. άνθρωποι, ενώ στη δεύτερη βρίσκονται 14 εκ. άνθρωποι.

21	Η φασιστική οργάνωση «Σιδηρά Φρουρά» δολοφονεί τον Ρουμάνο πρωθυπουργό Αρμάν Kαλινέτσκου.

27

Ο Χίτλερ ανακοινώνει στους επιτελείς του το «Κίτρινο σχέδιο» που στόχο έχει την κατάληψη των Κάτω Χωρών. Το σχέδιο αναβάλλεται λόγω κακοκαιρίας και τροποποιείται - Έπειτα από τετραήμερο ανηλεή βομβαρδισμό από τη Γερμανική αεροπορία η αντίσταση των Πολωνών υπερασπιστών της Βαρσοβίας κάμπτεται. Οι υπερασπιστές της αιχμαλωτίζονται. Η ολοσχερής κατάρρευση της χώρας θα γίνει λίγες μέρες αργότερα (6 Οκτωβρίου) χωρίς να υπογραφεί καμιά συνθήκη παράδοσης, ούτε με τους Γερμανούς, ούτε με τους Σοβιετικούς.

29	Η Σοβιετική Ένωση μετά την κατάληψη της Πολωνίας υπογράφει συμφωνίες «αμοιβαίας βοήθειας» με Λιθουανία, Λετονία και Εσθονία. Η Φινλανδία αρνείται κάθε συνεργασία με τους Σοβιετικούς.

Ο δρόμος προς τον Πόλεμο

1919	ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

5	Ιδρύεται το Εθνικο-Σοσιαλιστικό κόμμα στη Γερμανία.

	ΙΟΥΝΙΟΣ

28	Υπογράφεται η Συνθήκη των Βερσαλλιών. Οι ηττημένοι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου πληρώνουν βαρύ τίμημα σε εδάφη, αλλά και χρήματα (πολεμικές αποζημιώσεις)

1922	ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

28	Γύρω στους 100.000 Ιταλοί φασίστες κάνουν πορεία προς τη Ρώμη με επικεφαλής τον Μουσολίνι. Η κυβέρνηση αντί να τους διαλύσει παραιτείται.

	ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

1	Ο Μουσολίνι γίνεται πρωθυπουργός στην Ιταλία

1928	ΜΑΙΟΣ

20	Τα αριστερά κόμματα κερδίζουν τις Γερμανικές εθνικές εκλογές.

1929	ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

24	Κραχ στη Γουόλ Στριτ. Όλος ο κόσμος δοκιμάζει τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης

1930	ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

14	Οι Ναζί κερδίζουν τις Γερμανικές εθνικές εκλογές

1931	ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

21	Η Γερμανία σταματά την πληρωμή των διεθνών χρεών της.

1933	ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

30	Ο Χίτλερ γίνεται καγκελάριος της Γερμανίας

	ΜΑΡΤΙΟΣ

24	Το Γερμανικό κοινοβούλιο, το Ράιχσταγκ τυλίγεται στις φλόγες. Ο Χίτλερ βρίσκει την ευκαιρία να συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες.

1935	ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

3	Η Ιταλία αρχίζει την επίθεση στην Αιθιοπία.

1936	ΜΑΡΤΙΟΣ

7	Γερμανικά στρατεύματα εισβάλουν στην αποστρατικοποιημένη ζώνη της Ρηνανίας στα Δυτικά της χώρας.

	ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

6	Χίτλερ και  Μουσολίνι υπογράφουν Σύμφωνο φιλίας. Στη συνέχεια η Ιταλία αποχωρεί από την Κοινωνία των Εθνών εξ αιτίας της εισβολής της στην Αιθιοπία.

1938	ΜΑΡΤΙΟΣ

11	Γερμανικά στρατεύματα περνούν στην Αυστρία. Πρόκειται για την περίφημη ενσωμάτωση (άνσουλς).

	ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

30	Η Συμφωνία του Μονάχου. Την υπογράφουν οι πρωθυπουργοί Τσάμπερλεν (Αγγλίας), Νταλαντιέ (Γαλλίας) και ο Χίτλερ για λογαριασμό της Γερμανίας. Με αυτήν παραχωρείται η Σουδητία στην Γερμανία και ακρωτηριάζεται η Τσεχοσλοβακία.

	ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

5	Η Σουδητία προσαρτάται στη Γερμανία. Η Τσεχοσλοβακία ακρωτηριάζεται.

1939	ΜΑΡΤΙΟΣ

14	Η Τσεχοσλοβακία παύει να υπάρχει. Η Σλοβακία γίνεται ανεξάρτητο κράτος δορυφόρος της Γερμανίας και η Μοραβία με την Βοημία προσαρτώνται στην Γερμανία

	ΑΠΡΙΛΙΟΣ

7	Ιταλικά στρατεύματα αποβιβάζονται στην Αλβανία και την καταλαμβάνουν.

	ΜΑΙΟΣ

22	Γερμανία, Ιταλία και Ιαπωνία υπογράφουν τη Συμφωνία Χάλυβα.

	ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

23	Γερμανία και ΕΣΣΔ υπογράφουν το σύμφωνο Ρίμπεντροπ – Μολότοφ για τον διαμελισμό της Πολωνίας.

26	Όλα τα Γερμανικά εμπορικά πλοία διατάσσονται να επιστρέψουν στην βάση τους. Απαγορεύεται η εναέρια κυκλοφορία πάνω από όλη τη Γερμανική επικράτεια. Παράλληλα αναβάλλεται επ’ αόριστο το συνέδριο του Εθνικο-Σοσιαλιστικού κόμματος που επρόκειτο να αρχίσει στις 2 Σεπτεμβρίου.

28	Η Γαλλία διακόπτει τη σιδηροδρομική συγκοινωνία με τη Γερμανία. Βέλγιο, Ολλανδία και Ελβετία θέτουν σε συναγερμό τις στρατιωτικές του δυνάμεις. Στη Γερμανία καθιερώνεται κουπόνι σε είδη διατροφής, ρουχισμού και καύσιμη ύλη.

29	Ο Χίτλερ ζητά από τη Πολωνική κυβέρνηση επιστροφή των γερμανικών εδαφών στα ανατολικά τα οποία έχουν παραχωρηθεί στην Πολωνία. Η κυβέρνηση απαντά με Γενική επιστράτευση την επόμενη μέρα και κλείσιμο του διαδρόμου του Ντάντσιχ.

Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος-70 χρόνια πριν…

Οι άνθρωποι που διαμόρφωσαν τις τύχες του κόσμου στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον πιο φονικό που γνώρισε η ανθρωπότητα δεν βρίσκονται πια κοντά μας. Κι όχι μόνο οι πρωταγωνιστές, αλλά και οι απλοί άνθρωποι που υπέφεραν έχουν ήδη εκλείψει. Εβδομήντα χρόνια μετά μόνο κάποιες σκόρπιες μνήμες δικών μας ανθρώπων υπάρχουν που τότε ήσαν παιδιά.
Υπάρχουν όμως πολλές πληροφορίες, ντοκουμέντα και οπτικό υλικό από τον πόλεμο που καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την εποχή μας. Οι πρωταγωνιστές έγραψαν, οι ιστορικοί ανακάλυψαν καλά κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα και για πρώτη φορά ο κινηματογραφικός φακός ήταν τόσο κοντά στις μάχες. Για να μην πούμε ότι ήταν μέρος τους.
Με λίγα λόγια, πολλούς πίνακες και τις δυνατότητες της τεχνολογίας θέλουμε να σας παρουσιάσουμε το μεγάλο μακελειό με αφορμή τη συμπλήρωση των 70 χρόνων από το ξεκίνημά του.
Ευπρόσδεκτες οι παρατηρήσεις και οι διορθώσεις στο athinaios@live.com

Η σπίθα ήταν αναμμένη

Γερμανοί στρατιώτες πίνουν το... καφεδάκι τους στη Πράγα

Το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου άφησε πολλούς παραπονεμένους. Οι νικητές φέρθηκαν με αλαζονεία στους ηττημένους και το βασικότερο δεν υπολόγισαν τη θέληση των λαών που έπρεπε να ζήσουν. Το αποτέλεσμα ήταν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμους, τα 51 εκ. νεκρών του κι ένα τρομερό όπλο μαζικής καταστροφής: Η Ατομική Βόμβα. Κι ακόμα: Η δημιουργία δύο υπερδυνάμεων, των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ που έλεγχαν τον κόσμο μέχρι το 1989.
Η συνθήκη των Βερσαλλιών δεν τιμώρησε τη Γερμανία, αλλά τον λαό της. Σε αυτούς που ζούσαν στα όρια του ακρωτηριασμένου κράτους τους καταδίκασε να ζουν στην ανέχεια και στους άλλους, εκτός χώρας Γερμανικούς πληθυσμούς προσέθεσε νέους δυνάστες.
Έτσι:
• Η βιομηχανική περιοχή του Σάαρ περιήλθε στη Γαλλία
• H Ανατολική Πρωσία, αλλά και Άνω Σιλεσία με τη Βάρτα πέρασαν στον έλεγχο της Πολωνίας
• Το Ντάντσιχ με το λιμάνι του και τον αμιγή γερμανικό πληθυσμό μπήκε υπό τον έλεγχο της Κοινωνίας των Εθνών, στην Ανατολική Ευρώπη.
• Η Σουδητία πέρασε στον έλεγχο της Τσεχοσλοβακίας που δημιουργήθηκε όπως και η Πολωνία μετά τον Μεγάλο Πόλεμο.
Χαμένοι από τη μοιρασιά του κόσμου ήσαν και άλλοι. Η Ουγγαρία έχασε την Τρανσυλβανία που προσαρτήθηκε στη Ρουμανία και η ΕΣΣΔ είδε δίπλα της να ξεφυτρώνουν νέα κράτη, οι λεγόμενες Βαλτικές δημοκρατίες (Λετονία, Εσθονία, Λιθουανία).

Γίγαντας με πήλινα πόδια

Χάρτης της Πολωνίας πριν την Γερμανική εισβολή. Με κόκκινη γραμμή τα σημερινά σύνορα της χώρας

Τίποτα δεν είχε γίνει τυχαία. Οι νικητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ήθελαν ένα μεγάλο δικό τους κράτος στα πλευρά της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας. Να απειλεί και τους δύο. Και δημιούργησαν τη Πολωνία, μεγαλύτερη ίσως απ’ ότι της άξιζε, μόνο και μόνο για να φοβίζει τους γείτονές της. Μόνο που αυτό το μέγεθος έγινε στη πορεία η αχίλλειος πτέρνα της.
Όταν λοιπόν οι Γερμανοί μιλούσαν για «ζωτικό χώρο» δεν είχαν 100% άδικο. Μιλούσαν για γερμανικούς πληθυσμούς που βρισκόντουσαν κυρίως ανατολικά. Αυτό τον πόθο τον πήρε και τον προχώρησε ο Χίτλερ έως τους σιτοβολώνες της Ουκρανίας. Τους ήθελε για να θρέφεται το Γερμανικό έθνος, όπως ήθελε και τους Πολωνούς για φτηνό εργατικό δυναμικό.
Από κοντά κι ο Στάλιν ήθελε να εξαφανίσει τις Βαλτικές δημοκρατίες και να πάρει πίσω τα εδάφη της Πολωνίας που είχε χάσει με τη δημιουργία της χώρας.
Ο Χίτλερ μισούσε τον Στάλιν. Και το αντίθετο. Όμως κι οι δύο μισούσαν την Πολωνία. Έτσι στις 23 Αυγούστου 1939 υπογράφτηκε το Γερμανοσοβιετικό σύμφωνο μεταξύ των υπουργών εξωτερικών των δύο χωρών Ρίμπεντροπ και Μολότοφ. Η υπόλοιπη Ευρώπη έμεινε άφωνη με τη σύγκλιση αυτή Ναζισμού και Κομμουνισμού. Ίσως η έκπληξή της να ήταν μικρότερη εάν ήξερε ότι σ’ ένα μυστικό πρωτόκολλο οι δύο χώρες κανόνιζαν το πώς θα μοιραστεί η Πολωνία.

Τα βήματα του Χίτλερ
Πριν αποφασίσει την αναμέτρηση με Αγγλία και Γαλλία ο Χίτλερ είχε περπατήσει αρκετές φορές σε τεντωμένο σχοινί. Δοκίμαζε την αυθάδειά του κι έβλεπε να δικαιώνεται όταν:
• 7 Μαρτίου 1936 τα Γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στην αποστρατικοποιημένη ζώνη της Ρηνανίας στη Δυτική πλευρά της χώρας
• 11 Μαρτίου 1938 με την περίφημη «ενσωμάτωση» (άνσλους) της Αυστρίας
• 5 Οκτωβρίου 1938 με την προσάρτηση της Σουδητίας
• 14 Μαρτίου 1939 με την προσάρτηση της Βοημίας και της Μοραβίας, ότι είχε απομείνει δηλαδή από τη διαλυμένη Τσεχοσλοβακία. Η Ρουθηνία πήγαινε στην Ουγγαρία και το Τέτσεν στη Πολωνία.
Ο Χίτλερ πόνταρε στη «πολιτική κατευνασμού» (appeasement) των Άγγλων, στην αδιαφορία των Γάλλων, ενώ έριξε στάχτη στα μάτια των Πολωνών δίνοντας τους ένα… ξεροκόμματο από αυτά που έμειναν από την διάλυση της Τσεχοσλοβακίας και την ανεξαρτητοποίηση της Σλοβακίας.
Ήταν όμως φανερό. Το επόμενο βήμα θα οδηγούσε σε πόλεμο. Η Πολωνία είχε ισχυρές συνθήκες φιλίας με τους Άγγλους και τους Γάλλους κι ακόμη τα σχέδιά του προχωρούσαν όχι μόνο Ανατολικά, αλλά και Δυτικά. Ο πόλεμος λοιπόν ήταν αναπόφευκτος. Απλά έπρεπε να το καταλάβουν κι οι αντίπαλοί του.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Καρτιέ Ρεμόν: Ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τόμοι 2, Πάπυρος, Αθήνα 1965
Σο Άντονι: Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ημέρα με ημέρα, Ψυχογιός, Αθήνα 2000
Συλλογικό: Time – Life Παγκόσμια Ιστορία, τόμος 20ος «Η σκιά των δικτατόρων» 1925-50, Εκδόσεις Καππόπουλος, Αθήνα 1993
Συλλογικό: Ιστορικά, τεύχη 156-158, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ελευθεροτυπία, Οκτώβριος-Νοέμβριος 2002
Συλλογικό: Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα: Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τόμος 4, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002
Συλλογικό: Το χρονικό του 20ου αιώνα, Τέσσερα Εψιλον, Αθήνα 1990

Τρίτη 31 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Στιγμές πριν την αποστασία από αριστερά Κ.Μητσοτάκης, Α.Παπανδρέου, Στ.Στεφανόπουλος και Γ.Παπανδρέου

Το μακρύ… καυτό καλοκαίρι του 1965 κλείνει με μια θεαματική κίνηση του βασιλιά Κωνσταντίνου. Καλεί στα Ανάκτορα το Συμβούλιο Στέμματος. Μαζεύει δηλαδή τους πολιτικούς που έχουν γίνει πρωθυπουργοί ή είναι αρχηγοί κομμάτων για να βρεθεί λύση στο πρόβλημα που αυτός δημιούργησε όταν εξώθησε τον εκλεγμένο πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου σε παραίτηση.
Ο Κωνσταντίνος παρασκηνιακά πιέζει κι άλλους βουλευτές της ΕΚ να εγκαταλείψουν τον Παπανδρέου για να βρεθεί επιτέλους μια κυβέρνηση αποστατών που θα μπορέσει να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης για να υπάρξει κυβέρνηση από το χώρο της ΕΚ και να τηρηθούν τα προσχήματα. Ακόμη δεν θέλει εκλογές. Κι αυτό επειδή ξέρει ότι ο λαός όχι μόνο θα ξαναδώσει τη πλειοψηφία στον Παπανδρέου, αλλά και θα τιμωρήσει τους αποστάτες.
Στο προσκήνιο φυσικά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Μόνο που στο Συμβούλιο Στέμματος λίγο έλειψε να έρθουν τα πάνω κάτω. Η κατάσταση να ξεφύγει από τον έλεγχο.
Ο αρχηγός της ΕΡΕ Παναγιώτης Κανελλόπουλος δέχτηκε, αρχικά, τη πρόταση του Γεωργίου Παπανδρέου να ηγηθεί κυβέρνησης που θα οδηγούσε τη χώρα σε εκλογές. Ο Κωνσταντίνος τα έχασε. Ο Κανελλόπουλος από την πλευρά του δεν έκανε τίποτε άλλο από αυτό που ήθελε ο ίδιος, αλλά κι οι περισσότεροι βουλευτές του κόμματός του. Οι τελευταίες εξελίξεις τους είχαν μετατρέψει σε θεατές και άβουλα όντα που ήσαν υποχρεωμένα να ακολουθούν τις επιθυμίες του Κωνσταντίνου ο οποίος τους υποχρέωνε να ψηφίζουν τους μέχρι χθες κομματικούς τους αντιπάλους χωρίς κανένα όφελος. Αντίθετα οι αντίπαλοί τους γινόντουσαν μέλη της κυβερνήσεως, έπαιρναν υπουργεία κι αρκετά χρήματα υπογείως, όπως έλεγαν οι… κακές γλώσσες.
Ο Κωνσταντίνος και οι σύμβουλοί του προσπάθησαν να μεταπείσουν τον Κανελλόπουλο ο οποίος αφού δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά έβαλε τέτοιους όρους στον Παπανδρέου (διάλυση της Νεολαίας Λαμπράκη, περιορισμός της συνεργασίας με την Αριστερά κ.ά) που ήταν δεδομένο να μην προχωρήσει η συνεργασία.
Το Παλάτι πλέον μπορούσε να βάλει σε εφαρμογή το επόμενο σχέδιό του που ήταν μια κυβέρνηση του Στέφανου Στεφανόπουλου. Στην αντίθετη περίπτωση η τελευταία λύση για την αποτροπή της πρωθυπουργοποίησης Παπανδρέου θα ήταν η δικτατορία.