Πως φθάσαμε στον καυτό Ιούλη του ’65 – Το χρονολόγιο της αποστασίας

1963
22 Μαίου: Λίγο μετά τις 9 το βράδυ στη Θεσσαλονίκη δολοφονείται από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης.
8 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Κ.Καραμανλής επιμένει να μην πραγματοποιηθεί το ταξίδι του βασιλικού ζεύγους στο Λονδίνο.
11 Ιουνίου: Παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή μετά από την επιμονή των βασιλέων να πάνε στο Λονδίνο.
17 Ιουνίου: Ο Παναγιώτης Πιπινέλης, υπουργός Εμπορίου στη κυβέρνηση Καραμανλή αναλαμβάνει πρωθυπουργός. Ο Καραμανλής αναχωρεί για τη Ζυρίχη.

Η κόντρα με το Παλάτι οδήγησε τον Κ.Καραμανλή στη παραίτηση

26 Ιουνίου: Η κυβέρνηση Πιπινέλη παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης από την ΕΡΕ στη Βουλή.
9 Ιουλίου: Επεισόδια σε βάρος του βασιλικού ζεύγους της Ελλάδος από μέλη αριστερών οργανώσεων για τη δολοφονία του Λαμπράκη, αλλά και τις φυλακίσεις μελών του ΚΚΕ.
15 Ιουλίου: Ο Σοφοκλής Βενιζέλος επιχειρεί να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού (ΕΡΕ-Ενωση Κέντρου). Ο αρχηγός της ΕΚ Γεώργιος Παπανδρέου τον αποκαλεί «προδότη του ανενδότου αγώνα».
27 Σεπτεμβρίου: Παραιτείται η κυβέρνηση Πιπινέλη. Η υπηρεσιακή κυβέρνηση Μαυρομιχάλη προχωρά στη διενέργεια εκλογών στις 3 Νοεμβρίου 1963.
29 Σεπτεμβρίου: Επιστρέφει από τη Ζυρίχη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για να ηγηθεί της ΕΡΕ στις επικείμενες εκλογές.
3 Νοεμβρίου: Η ΕΚ κερδίζει τις εθνικές εκλογές, αλλά δεν καταφέρνει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Διαθέτει 139 βουλευτές, έναντι 132 της ΕΡΕ, 28 της ΕΔΑ και δύο των Προοδευτικών.
6 Νοεμβρίου: Ο βασιλιάς Παύλος αναθέτει στον Γεώργιο Παπανδρέου τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η κυβέρνηση του Νοεμβρίου του 1963 ήταν η πρώτη για το Κέντρο από το 1952

8 Νοεμβρίου: Ορκίζεται η κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος δεν μετέχει σ’ αυτήν. Φήμες για τα πρώτα προβλήματα.

Τα μέλη της κυβέρνησης Παπανδρέου

Ο Στέφανος Στεφανόπουλος

26 Νοεμβρίου: Αρχίζει η εφαρμογή του μέτρου της δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
5 Δεκεμβρίου: Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ορκίζεται β’ αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Από την εφημερίδα "Ελευθερία"

9 Δεκεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναχωρεί για το Παρίσι. Ο ίδιος βάζει τέλος στην πολιτική του σταδιοδρομία. Αρχηγός της ΕΡΕ αναλαμβάνει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.
24 Δεκεμβρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ζητά από τον Βασιλιά εκλογές μετά την αδυναμία του να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή.
31 Δεκεμβρίου: Ορκίζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Ιωάννη Παρασκευόπουλο.
1964
7 Φεβρουαρίου: Πεθαίνει από οξύ πνευμονικό οίδημα ο Σοφοκλής Βενιζέλος (70 χρ.) γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και ηγετικό στέλεχος της ΕΚ. Είχε προηγηθεί προεκλογική ομιλία του στα Χανιά. Το μοιραίο τον βρήκε στο ατμόπλοιο που τον μετέφερε στην Αθήνα.
16 Φεβρουαρίου: Στις εκλογές θριαμβεύει η ΕΚ του Γεωργίου Παπανδρέου. Με 52,7% συγκεντρώνει 171 βουλευτές στους 300.

Οι εκλογές του 1964 εξελίχτηκαν σε θρίαμβο του Γεωργίου Παπανδρέου

20 Φεβρουαρίου: Η νέα κυβέρνηση που παρουσίασε ο Γ.Παπανδρέου δημιουργεί αντιδράσεις στην αριστερή πτέρυγα της ΕΚ στελέχη της οποίας κάνουν λόγο για «δεξιά απόκλιση»
29 Φεβρουαρίου: Καθιερώνεται το «πόθεν έσχες» των βουλευτών.
1η Μαρτίου: Με απόφαση του υπουργού Προεδρίας Ανδρέα Παπανδρέου διακόπτονται από το κρατικό ραδιόφωνο οι εκπομπές της «Φωνής της Αμερικής». Αιτία τα φιλοτουρκικά σχόλια για το Κυπριακό. Ανάλογη απόφαση λαμβάνεται και για την επισκόπηση του αγγλικού τύπου από το ελληνικό ραδιόφωνο.

Στις εκλογές του 1964 εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής ο Ανδρέας Παπανδρέου. Υπουργοποιήθηκε αμέσως μετά

4 Μαρτίου: Αναβάλλεται η επίσκεψη πλοίων του 6ου στόλου στην Ελλάδα
6 Μαρτίου: Πεθαίνει ο Βασιλιάς Παύλος

Ο θάνατος του Παύλου έφερε στον Θρόνο το νεαρό Κωνσταντίνο

19 Μαρτίου: Ανταρσία 33 βουλευτών της ΕΚ που δεν ψηφίζουν στη πρώτη ψηφοφορία για την εκλογή προέδρου της Βουλής τον υποψήφιο της ΕΚ Γεώργιο Αθανασιάδη – Νόβα. Σε 30 ψηφοδέλτια έχει γραφεί η λέξη «Δημοκρατία». Τελικά ο Νόβας εκλέγεται στη δεύτερη ψηφοφορία. Οι Ηλίας Τσιριμώμος και Σωτήρης Παπαπολίτης διαγράφονται από την ΕΚ ως υποκινητές της ανταρσίας. Θα επιστρέψουν και πάλι λίγους μήνες αργότερα.

Ο Ηλίας Τσιριμώκος εθεωρείτο εκπρόσωπος της αριστερής πτέρυγας του Κέντρου. Είχε διατελέσει άλλωστε και μέλος της κυβέρνησης του βουνού.

23 Μαρτίου: Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ορκίζεται στη Βουλή πίστη στο Σύνταγμα.
1η Απριλίου: Αυξάνονται αναδρομικά από την αρχή του χρόνου κατά 12% οι κατώτατοι μισθοί και τα ημερομίσθια.
11 Απριλίου: Ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Κόλλιας παραπέμπεται στο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο με την κατηγορία της απόπειρας παρεμπόδισης του ανακριτή Σαρτζετάκη που ερευνά την υπόθεση της δολοφονίας Λαμπράκη.

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας ήταν δικαστικός πιστός στο θρόνο. Η κυβέρνηση Παπανδρέου δεν κατάφερε να τον βγάλει από τη θέση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Λίγα χρόνια αργότερα θα γινόταν ο πρώτος πρωθυπουργός της χούντας

17 Απριλίου: Αποστρατεύεται, αιφνιδιαστικά, ο αρχηγός ΓΕΣ, αντιστράτηγος Π.Σακελλαρίου και αντικαθίσταται από τον αντιστράτηγο Ι.Γεννηματά.
20 Απριλίου: Κομμουνιστική διείσδυση στην «υπηρεσία διαφώτισης» του Υπουργείου Προεδρίας καταγγέλλει ο πρώην αυτοεξόριστος στην Ουγγαρία Ν.Γεωργαλάς.
27 Απριλίου: Η κυβέρνηση εξαγγέλλει την αποφυλάκιση των πολιτικών κρατουμένων εφ’ όσον πληρούν κάποιες προϋποθέσεις.
3 Ιουνίου: Παραιτείται ο υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Δώδεκα μέρες αργότερα αναλαμβάνει Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας.
8 Ιουνίου: Σοσιαλιστική κίνηση στο εσωτερικό της ΕΚ εξαγγέλλει ο Ηλίας Τσιριμώκος.
24 Ιουνίου: Στην Ουάσιγκτον πραγματοποιούνται παράλληλες συναντήσεις του προέδρου των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον με τους πρωθυπουργούς της Ελλάδας (Γ.Παπανδρέου) και Τουρκίας (Ι.Ινονού). Ο Έλληνας πρωθυπουργός –παρά την αμερικανική πίεση – αρνείται απ’ ευθείας συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του.

Για πολλούς η αρχή του τέλους της κυβέρνησης Παπανδρέου ήταν η αποτυχία των συζητήσεων με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον για τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό

3 Ιουλίου: Τριακόσια άτομα με πλακάτ υπέρ του Κ.Καραμανλή εισβάλουν στην αίθουσα της Βουλής την ώρα της συζήτησης για το Κυπριακό. Χτυπούνε βουλευτές της ΕΚ κι απομακρύνονται. Μεταξύ των συλληφθέντων είναι και ο λογοτέχνης Ρένος Αποστολίδης υποψήφιος του κόμματος των Προοδευτικών στις τελευταίες εκλογές κι υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων με τον συνδυασμό του Γ.Πλυτά
5 Ιουλίου: Κεντροαριστεροί υποψήφιοι εκλέγονται στις Δημοτικές Εκλογές στις μεγάλες πόλεις. Κιτσίκης (Αθήνα), Κυριακάκος (Πειραιά) και ο κοινός υποψήφιος ΕΚ-ΕΔΑ Τσίρος (Θεσσαλονίκη).
2 Αυγούστου: Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αυγή» ετοιμάζεται πραξικόπημα με την υποστήριξη αμερικανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.
3 Αυγούστου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου απειλεί με διαγραφή τους 8 βουλευτές της ΕΚ οι οποίοι συνυπέγραψαν υπόμνημα της ΕΔΑ για τον επαναπατρισμό παιδιών πολιτικών προσφύγων.
4 Αυγούστου: Ο υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διαψεύδει πληροφορίες που τον θέλουν, στο μέλλον, να συνεργάζεται με την ΕΡΕ
1η Σεπτεμβρίου: Η αμερικανική εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» σε ανάλυση για την Ελλάδα αναφέρει ότι «αν πρόκειται να ανατραπεί η κυβέρνηση Παπανδρέου, αυτό θα γίνει από νέους συνταγματάρχες που έχουν λιγότερη υπομονή».
6 Σεπτεμβρίου: Οκτώ Δημοτικοί Σύμβουλοι της ΕΚ ψηφίζουν τον προερχόμενο από την ΕΡΕ Γ.Πλυτά για Δήμαρχο Αθηναίων.
18 Σεπτεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος παντρεύεται την πριγκίπισσα της Δανίας Άννα – Μαρία.
19 Σεπτεμβρίου: Χωρίς την άδεια του πρωθυπουργού ο υπουργός Άμυνας Π.Γαρουφαλιάς υπογράφει διάταγμα για τη μετονομασία του Ελληνικού Στρατού σε Βασιλικό. Δύο μέρες μετά με παρέμβαση του Γ.Παπανδρέου ανακαλείται το σχετικό διάταγμα.
5 Νοεμβρίου: Επεισόδιο Μητσοτάκη – Ανδρέα Παπανδρέου στο κυβερνητικό Οικονομικό συμβούλιο. «Δεν είμαι κλητήρας ή καθαρίστρια» λέει ο υπουργός οικονομικών στο γιό του πρωθυπουργού.

Οι σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με τους συνεργάτες του πατέρα του, όπως οι Μητσοτάκης - Στεφανόπουλος ποτέ δεν ήσαν καλές

6 Νοεμβρίου: Καταργούνται τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και οι εξορίες. Δεν νομιμοποιείται το ΚΚΕ και δεν επιτρέπεται στους πολιτικούς πρόσφυγες να επιστρέψουν στην Ελλάδα.
19 Νοεμβρίου: Παραιτείται ο Ανδρέας Παπανδρέου από τη θέση του Αναπληρωτή Υπουργού Συντονισμού. Θα επιστρέψει στη κυβέρνηση στην ίδια θέση στις 29 Απριλίου 1964.
21 Νοεμβρίου: Ενθουσιώδης είναι η υποδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου στη Κύπρο. Στις συναντήσεις με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο εμφανίζει αντι-αμερικανικές και αντι-νατοϊκές θέσεις. Συμφωνεί μαζί του για αποστρατικοποιημένη και αδέσμευτη Κύπρο. Οι δηλώσεις προκαλούν τη διαμαρτυρία του Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα προς τον Γ.Παπανδρέου.

Ο Ρ.Μάρεϊ, πρεσβευτής των ΗΠΑ μετέφερε στον Γ.Παπανδρέου την ενόχληση της κυβέρνησής του από τις δηλώσεις του Ανδρέα στη Κύπρο

25 Νοεμβρίου: Από έκρηξη βόμβας στην 22η επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου από τις αντιστασιακές οργανώσεις, σκοτώνονται 13 άτομα και τραυματίζονται άλλα 51. Το επίσημο πόρισμα κάνει λόγο για παλιά βόμβα. Η αριστερά πάλι μιλά για πολιτική συνωμοσία.
1η Δεκεμβρίου: Επεισόδια στη Βουλή μεταξύ βουλευτών της ΕΡΕ και της ΕΚ με αφορμή τα όσα έγιναν στο Γοργοπόταμο.
3 Δεκεμβρίου: Ο υποψήφιος της ΕΔΑ Α.Πετραλιάς εκλέγεται αντιπρόεδρος της Βουλής με τη στήριξη βουλευτών της ΕΚ. Ο υποψήφιος του κόμματος Ν.Αλαβάνος δεν εκλέγεται.
8 Δεκεμβρίου: Διαρρέουν τον τύπο εκθέσεις ελληνικών μυστικών υπηρεσιών οι οποίες επισημαίνουν τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Αναφέρουν ότι οι «Λαμπράκηδες» αριθμούν 28.000 μέλη, η ΕΔΑ έχει φθάσει τις 3.500 οργανώσεις σε όλη την Ελλάδα και υπάρχει άνοδος της επιρροής των κομμουνιστών στα Σώματα Ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις.
23 Δεκεμβρίου: Διαψεύδει κατηγορηματικά ο Στέφανος Στεφανόπουλος σενάρια που τον θέλουν επικεφαλής κεντροδεξιάς κυβέρνησης
1965
6 Ιανουαρίου: Στον ανασχηματισμό της κυβέρνησης ο Ηλίας Τσιριμώμος, παλιό στέλεχος της αριστεράς και υπουργός στις κυβερνήσεις του βουνού αναλαμβάνει υπουργός Εσωτερικών. Το γεγονός εξοργίζει τον προκάτοχό του Ιωάννη Τούμπα. Ο ανασχηματισμός όμως δημιουργεί νέα κρίση στην ΕΚ. Ο βουλευτής Πειραιά Σωτήρης Παπαπολίτης που δεν υπουργοποιήθηκε απειλεί να ανεξαρτητοποιηθεί με άλλους 16 βουλευτές. Ο πρωθυπουργός καταφέρνει να διαλύσει τη επιχειρούμενη ανταρσία βάζοντας στη κυβέρνηση δύο από τους… υποψήφιους αντάρτες. Το Νικόλαο Ζορμπά (Υπουργός Κοινωνικής Προνοίας) και τον Αλέξανδρο Σπανορρήγα (Υφυπουργός Εμπορίου). Παράλληλα απειλεί με πολιτική εξόντωση τον Σωτήρη Παπαπολίτη

Ο Πειραιώτης Σωτήρης Παπαπολίτης προερχόταν από την αριστερή πτέρυγα της ΕΚ

8 Ιανουαρίου: Οι βουλευτές που ακολούθησαν τον Σωτήρη Παπαπολίτη ανακαλούν τις δηλώσεις ανεξαρτητοποίησης.
19 Ιανουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αναγγέλει τη διάλυση της νεολαίας Λαμπράκη
19 Ιανουαρίου: Σύμφωνα με έγγραφο της CIA «ο βασιλεύς πιστεύει ότι η κίνηση της κυβέρνησης προς τα αριστερά και η άνοδος των αριστερών δραστηριοτήτων είναι επικίνδυνες εξελίξεις. Μια προληπτική ενέργεια πρέπει να ξεκινήσει τώρα». Ο Κωνσταντίνος σε συζήτηση που έχει με στέλεχος της CIA στην Αθήνα δείχνει να μην έχει καταλήξει στον διάδοχο του Παπανδρέου δείχνει όμως να προτιμά τον Στέφανο Στεφανόπουλο, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Παπανδρέου.
Ο ταγματάρχης Μιχάλης Αρναούτης, υπασπιστής του βασιλιά πιστεύει ότι υπάρχουν συζητήσεις, είτε απ’ ευθείας, είτε μέσω τρίτου με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
20 Ιανουαρίου: Επιχειρείται εκκαθάριση στα Σώματα Ασφαλείας. Αποστρατεύεται το 1/3 των αξιωματικών της Χωροφυλακής. Μεταξύ των αποστρατευομένων είναι και ο Α.Δ Θεσσαλονίκης Ε.Καμούσης την εποχή της δολοφονίας του Γρ.Λαμπράκη, αλλά και ο Διοικητής και Υποδιοικητής Θεσσαλίας Γ.Γραικούσης και Π.Υφαντής στην τραγωδία του Γοργοπόταμου πριν λίγους μήνες (29 Νοεμβρίου 1964).
24 Ιανουαρίου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» του Πάνου Κόκκα, η οποία εκφράζει την τάση Μητσοτάκη μέσα στην ΕΚ επιτίθεται στους Μακάριο και Ανδρέα Παπανδρέου.
25 Ιανουαρίου: Ο Αμερικανός πρέσβης Λαμπουίζ επισκέπτεται τον Κωνσταντίνο στο Τατόϊ. Εκεί ακούει ότι ο βασιλιάς προτίθεται να ανατρέψει τον Γεώργιο Παπανδρέου.
19 Φεβρουαρίου: Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος μιλώντας σε συγκέντρωση οπαδών του στη Πλατεία Κλαυθμώνος δεσμεύεται να υποστηρίξει κυβέρνηση που θα προέρχεται από στελέχη της ΕΚ τα οποία θα ανέτρεπαν τον Γεώργιο Παπανδρέου.
23 Φεβρουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αποκαλύπτει στη Βουλή το «σχέδιο Περικλής» που αφορά την άσκηση οργανωμένης βίας στις εκλογές του 1961.
27 Φεβρουαρίου: Η ΕΡΕ καταγγέλει στη Βουλή κομμουνιστική διείσδυση στη Σχολή Ευελπίδων.3 Μαρτίου: Η Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ ζητά τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, ζητά την αποχώρηση της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ και την προσχώρησή της στο Κίνημα των Αδεσμεύτων.
5 Μαρτίου: Συνάντηση βασιλιά – πρωθυπουργού πρώτος ζητά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη ο οποίος έκανε την έρευνα για το «σχέδιο Περικλής». Ο πρωθυπουργός αρνείται. Είναι η τελευταία συνεργασία των δύο ανδρών μέχρι τα Ιουλιανά.
10 Μαρτίου: Ο Κωνσταντίνος ζητά από τον υπουργό Εθνικός Άμυνας Πέτρο Γαρουφαλιά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη, του υποδιοικητή της ΚΥΠ Παπατέρπου και όλων των μελών της επιτροπής που συμμετείχαν στην υπόθεση της διερεύνησης του «σχεδίου Περικλής». Στη Κύπρο αρχίζουν οι έρευνες για κίνηση «αριστερών αξιωματικών». Μάλιστα ο Λουκάκης, αν και αρχηγός της ΑΣΔΕΝ αποκλείεται από το Συμβούλιο Κρίσεως Αξιωματικών!
16 Μαρτίου: Ο λόγος του Βασιλιά στην Ιεραρχία με θέμα τον «Αθεο Υλισμό» γίνεται πολιτικό θέμα μετά την επερώτηση βουλευτών της ΕΔΑ οι οποίο τον χαρακτηρίζουν αναχρονιστικό και σκοταδιστικό. Ο πρωθυπουργός απαντά ότι επρόκειτο για «πενυματικό κείμενο» και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος τον κατηγορεί ότι δεν κάλυψε επαρκώς τον Βασιλέα Κωνσταντίνο.
25 Μαρτίου: Σε έκθεσή της η αμερικανική πρεσβεία προβλέπει ανατροπή του Γ.Παπανδρέου. Ως νέο πρωθυπουργό θεωρεί τον Στέφανο Στεφανόπουλο.
26 Μαρτίου: Ο Αρειος Πάγος απορρίπτει το αίτημα του Υπουργού Δικαιοσύνης Ν.Μπακόπουλου για οριστική παύσης του εισαγγελέα του Α.Π Κωνσταντίνου Κόλλια για παρεμπόδιση των ανακρίσεων στην υπόθεση Λαμπράκη. Το Δικαστήριο θεωρεί αντισυνταγματικό το αίτημα με βάση την αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
2 Απριλίου: Σοβαρά επεισόδια στην Αθήνα στην διαδήλωση της ΕΔΑ για την αμερικανική επέμβαση στο Βιετνάμ. Οι τραυματίες φθάνουν τους 21.
12 Απριλίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ως απάντηση στα σενάρια για την ανατροπή του δηλώνει στη Θεσσαλονίκη: «Ούτε προδόται, ούτε μωροί υπάρχουν στην ΕΚ»
14 Απριλίου: Ο Υπουργός Εσωτερικών Ηλίας Τσιριμώκος εξαγγέλει την κατάργηση όλων των έκτακτων μέτρων της περιόδου του εμφυλίου.
17-18 Απριλίου: Περιοδεία του Ανδρέα Παπανδρέου. Η εμφάνιση είναι αρχηγική. Τον συνοδεύουν 40 βουλευτές.
21 Απριλίου: Η Αννα Μαρία εγκαταλείπει τον Λουθαρανισμό κι ασπάζεται την Ορθοδοξία.
5 Μαϊου: Ο Γεώργιος Γρίβας, διοικητής της Κυπριακής Εθνοφρουράς αρχίζει ανακρίσεις μετά τις πληροφορίες ότι υπάρχει μυστική οργάνωση αξιωματικών με τα αρχικά “ΑΣΠΙΔΑ“
12 Μαΐου: Επεισόδιο Παναγιώτη Κανελλόπουλου και Γεωργίου Αθανασιάδη – Νόβα στη Βουλή μπροστά στον Βασιλιά. Αφορμή η κυβερνητική πρόταση για τη σύσταση εξεταστικής των πραγμάτων επιτροπής που θα ερευνήσει τις καταγγελίες για τη ΔΕΗ (αφορά και τον Κ.Καραμανλή) και τα μυστικά κονδύλια (αφορά και τον Ευα.Αβέρωφ).
12 Μαίου: Η δημοτική γλώσσα καθιερώνεται ως επίσημη γλώσσα του ΕΙΡ.
18 Μαίου: Η εφημερίδα της Λάρισας «Ημερήσιος Κήρυξ» η οποία πρόσκειται στον πρώην πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Ροδόπουλο (αδελφός του συγγραφέα Μίτια Καραγάτση) αποκαλύπτει τη «συνωμοσία του ΑΣΠΙΔΑ» κι εμπλέκει τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ακόμη αποκαλύπτει ότι και στη Φρουρά των Αθηνών υπάρχει οργάνωση με την ονομασία ΦΕΑ (Φρουροί Ελευθερίας Ανεξαρτησίας) σ’ αυτήν. Η κυβέρνηση διατάζει ανακρίσεις τις οποίες αναλαμβάνει ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος.
23 Μαίου: Η Μαραθώνια πορεία ειρήνης που οργάνωσε η ΕΔΑ προκαλεί αντεγκλήσεις στη Βουλή μεταξύ του πρωθυπουργού (Γ.Παπανδρέου) και του αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (Π.Κανελλόπουλου).
28 Μαΐου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» που στηρίζει την ΕΚ και εκφράζει τις απόψεις του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη υιοθετεί τις κατηγορίες κατά του Ανδρέα Παπανδρέου.
1η Ιουνίου: Ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος τεκμηριώνει την ύπαρξη της οργάνωσης «ΑΣΠΙΔΑ». Η κυβέρνηση κάνει λόγο για κινήσεις κατωτέρων μόνο αξιωματικών και αρνείται την ανάμειξη πολιτικών.
7 Ιουνίου: Δέκα κατώτεροι αξιωματικοί παραπέμπονται για την «υπόθεση Ασπίδα», αλλά και το «σχέδιο Περικλής».
11 Ιουνίου: Δολιοφθορά σε μονάδα πυροβολικού στον Έβρο κινητοποιεί τα Σώματα Ασφαλείας και 15 εισαγγελείς. Είναι το περιβόητο «Σαμποτάζ του Έβρου» με εμπνευστή τον μετέπειτα δικτάκτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.
17 Ιουνίου: Σε ποινές φυλάκισης μέχρι τρία χρόνια καταδικάζονται 12 κατηγορούμενοι για αποδοκιμασίες κατά επισήμων και της Χωροφυλακής στην εκδήλωση για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου.
17 Ιουνίου: Νέα εσωτερική κρίση στην ΕΚ. Εικοσιεννέα βουλευτές της ψηφίζουν κατά της παραγραφής των αδικημάτων των Κ.Καραμανλή, Π.Παπαληγούρα και Ν.Μάρτη για τη ΔΕΗ, ενώ άλλοι 30 απουσιάζουν από την αίθουσα.
21 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ζητά ψήφο εμπιστοσύνης από τη βουλή. Αμέσως μετά αποστρατεύει τον αρχηγό ΓΕΣ Ι.Γεννηματά. Αντίδραση από το Παλάτι αναβάλει την αποστράτευση.

Ο αρχηγός του στρατού Ιωάννης Γεννηματάς ήταν το... κόκκινο πανί για τον Γεώργιο Παπανδρέου

23 Ιουνίου: Η προφητική ομιλία του Ηλία Ηλιού στη Βουλή για το «σαμποτάζ στον Έβρο». Αναρωτιέται εάν ο συνταγματάρχης Παπαδόπουλος μπορεί πίσω από τη πλάτη της κυβέρνησης να συλλαμβάνει στρατιώτες και να αποσπά ομολογίες, τι τον εμποδίζει αύριο να συλλάβει 10.000 πολίτες και να συγκλονίσει το καθεστώς;
27 Ιουνίου: Προφυλακίζονται ως ενεχόμενοι στην υπόθεση Ασπίδα οι αξιωματικοί Ι.Θεοδωσίου, Γ.Δαμηλάκης, Παπαγεωργόπουλος, Θ.Τόμπρας. Την επομένη προφυλακίζεται και ο ιδρυτής της οργάνωσης λογαχός Αρ.Μπουλούκος.
8 Ιουλίου: Η πρώτη επιστολή του Βασιλιά προς τον Γ.Παπανδρέου. Τον κατηγορεί για ακυβερνησία.
30 Ιουνίου: Σε έκθεση του επιτετραμμένου της αμερικανικής πρεσβείας Ανσουτς διατυπώνονται αμφιβολίες για το εάν ο Στέφανος Στεφανόπουλος μπορεί να συγκεντρώσει 50 βουλευτές της ΕΚ για να ανατρέψει τη κυβέρνηση Παπανδρέου και να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Προτείνει μάλιστα να αναβληθούν για το φθινόπωρο τα σχέδια της ανατροπής της κυβέρνησης.
4 Ιουλίου: Σε κύριο άρθρο της η «Ελευθερία» χαρακτηρίζει τον Ανδρέα Παπανδρέου «αχίλλειον πτέρνα» της κυβέρνησης και καλεί τον πρωθυπουργό να τον απομακρύνει από την κυβέρνηση, όπως θα κάνει και με τον Πέτρο Γαρουφαλιά.
7 Ιουλίου: Ο ανακριτής καλεί τον Ανδρέα Παπανδρέου να καταθέσει για την «υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ»
7 Ιουλίου: Ο πρωθυπουργός επικοινωνεί με τον αυλάρχη στατηγό Παπαθανασιάδη και ζητά συνάντηση με τον Βασιλέα.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, εκδοτική Αθηνών, 2000
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»
Εγκυκλοπαίδειες: Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, ΔΟΜΗ

http://www.sarantakos.com/

Ολοταχώς για τον Ιούλιο του ‘65 – Δεύτερο μέρος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Στέφανος Στεφανόπουλος στην ορκωμοσία της βουλής που προέκυψε από τις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964.

* Στο Ντάλας του Τέξας ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι πέφτει νεκρός από τις σφαίρες του δολοφόνου του. Είναι Νοέμβριος του ’63.
* Στο ατμόπλοιο «Ελλάς» το βράδυ της 7ης Φεβρουαρίου 1964 αφήνει την τελευταία του πνοή ο Σοφοκλής Βενιζέλος, σχεδόν ισότιμος αρχηγός της ΕΚ με τον Γεώργιο Παπανδρέου.
* Στο Τατόι ο βασιλιάς Παύλος σβήνει στις 6 Μαρτίου 1964.
Τρεις θάνατοι διαφορετικοί μεταξύ τους έριξαν βαριά τη σκιά στις πολιτικές εξελίξεις. Με τον τρόπο τους… σκότωσαν την ελληνική δημοκρατία, ή ότι τέλος πάντων είχε απομείνει από αυτήν στις 21 Απριλίου 1967.
Την συσπείρωση των Κεντρώων πολιτικών είδαμε ότι ευνόησαν δύο παράγοντες:
• Ο αμερικανικός, και
• Το παλάτι.
Μόνο που στη πρώτη περίπτωση η αμερικανική πολιτική θα γινόταν σκληρότερη με την υποχώρηση των φιλελευθέρων απόψεων που πρέσβευε ο Κένεντι. Ο αντιπρόεδρος Λίντον Τζόνσον δεν προερχόταν από τον κυριλέ βορά, αλλά από το νότο, το Τέξας. Κι ήταν το αντίβαρο στον προοδευτικό πρόεδρο. Ο ίδιος όπως έδειξε και η θητεία του ήταν ιδιαίτερα σκληρός με τις χώρες που συνεργαζόντουσαν οι ΗΠΑ. Κι η Ελλάδα με ανοιχτό το Κυπριακό ήταν μία από αυτές.
Ο Παύλος πάλι, ως βασιλιάς, είχε την εμπειρία να χειριστεί κάποιες καταστάσεις. Όχι με ιδιαίτερη ικανότητα, αλλά σίγουρα καλύτερα από τον γιό του που ήταν άπειρος κι επηρεαζόταν από τους συμβούλους και τη μητέρα του Φρειδερίκη.
Το σκηνικό για τον Γεώργιο Παπανδρέου ήταν τελείως διαφορετικό από αυτό του Νοεμβρίου του 1963 όταν για πρώτη φορά είχε κερδίσει τις εκλογές, χωρίς να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Ενα αταίριαστο, όπως αποδείχτηκε, ζευγάρι. Ο πρωθυπουργός Γ.Παπανδρέου και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος

Οι εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 ήταν ένας μοναδικός εκλογικός θρίαμβος για το Κέντρο και τους πολιτικούς που το είχαν συνθέσει.
• Η ΕΚ ψηφίστηκε από το 52,7% του εκλογικού σώματος κι έστειλε στη βουλή 171 βουλευτές
• Ο συνασπισμός της ΕΡΕ (με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ως αρχηγό) και των Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη περιορίστηκε στο 35% και 108 έδρες.
• Η ΕΔΑ δεν ξεπέρασε το 12,8% (έναντι 14,34% το 1963) και περιορίστηκε σε 21 έδρες (έναντι 28 της προηγούμενης εκλογικής αναμέτρησης). Με μια διαφορά: Σε 24 εκλογικές περιφέρειες που δεν είχε ελπίδες εκλογής δεν παρουσίασε υποψηφίους στέλνοντας τους οπαδούς της στην αγκαλιά του Κέντρου.
Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήξερε ότι πρέπει να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Δεχόταν τα πυρά τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς. Η ΕΡΕ των κατηγορούσε ως συνοδοιπόρο των κομμουνιστών κι αυτός απαντούσε:
«Εις τα 1944 με την βοήθεια του Θεού καταλύσαμε την τυραννία της αριστεράς. Τώρα με την βοήθεια του λαού θα καταλύσουμε την τυραννία της δεξιάς».Μόνο που στις 23 Ιανουαρίου η 6η Ολομέλεια του –εκτός νόμου – ΚΚΕ αποφασίζει να στηρίξει την απόφαση της ΕΔΑ και να ζητήσει από τους οπαδούς του Κέντρου να ψηφίσουν στις μονοεδρικές περιφέρειες της Λευκάδας και της Σάμου τους υποψηφίους της ΕΔΑ για να μην εκλεγούν οι υποψήφιοι της ΕΡΕ!

Οι δύο ηγέτες του κέντρου. Γεώργιος Παπανδρέου και Σοφοκλής Βενιζέλος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου μιλά για «πράξη δολιοφθοράς». Και το χειρότερο: Αντί να φοβηθούν οι ψηφοφόροι φοβούνται τα Ανάκτορα και οι Αμερικανοί που αρχίζουν να επεξεργάζονται τρόπους ανατροπής του εκλεγμένου πρωθυπουργού!

Προφητικό σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου

Ο πρωθυπουργός με 171 βουλευτές στο πλευρό του δεν νοιώθει και τόσο ισχυρός. Η πολυσυλλεκτικότητα του κέντρου δημιουργεί προβλήματα. Στο κόμμα υπάρχουν ομάδες και… ομαδούλες. Όλοι θέλουν μερίδιο στην εξουσία.
Τα όργανα άρχισαν με το… καλημέρα. Με τη συγκρότηση της κυβέρνησης. Οι Ηλίας Τσιριμώκος και Σάββας Παπαπολίτης έμειναν εκτός με αποτέλεσμα να δεχτεί ο Γεώργιος Παπανδρέου πυρά μέσα από το κόμμα του για «δεξιά απόκλιση». Κάποιοι άλλοι έβλεπαν τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος εκλέχτηκε στην Αχαΐα για πρώτη φορά, ως τον άτυπο διάδοχο του πρωθυπουργού κι αυτό δημιουργούσε εντάσεις μεταξύ των δελφίνων. Η κρίση έγινε πιο έντονη λίγες μέρες αργότερα όταν στη ψηφοφορία για την εκλογή του προέδρου της Βουλής όπου ο Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας, ο υποψήφιος της Ε.Κ εκλέχτηκε με τη δεύτερη κι ας φαινόταν απλός ο μαγικός αριθμός 151. Στη πρώτη προσπάθειά του, την αποτυχημένη, 33 βουλευτές της κυβέρνησης δεν τον ψήφισαν. Ο Γ.Παπανδρέου οργισμένος δήλωσε: «Η Δημοκρατία επροδόθη. Εγίναμε η χλεύη των ηττημένων». Λίγο αργότερα έδειξε την πόρτα της εξόδου στους Ηλία Τσιριμώκο και Σωτήρη Παπαπολίτη θεωρώντας τους υπαίτιους της ανταρσίας.

Ο Στρατός και ο Γαρουφαλιάς

Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Πέτρος Γαρουφαλιάς ορκίστηκε απ' ευθείας από το Παλάτι

Στα Ανάκτορα υπήρχε η εντύπωση ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις τους ανήκουν. Και ήθελαν πάντα τον έλεγχο επάνω στον στρατό. Άλλωστε και η Φρειδερίκη μιλώντας με αμερικανικούς αξιωματούχους στις αρχές της χρονιάς απέκλειε την περίπτωση πραξικοπήματος για τον απλό λόγο ότι κάτι τέτοιο δεν σχεδίαζαν τα Ανάκτορα.
Στην πρώτη λοιπόν κυβέρνηση ο Γ.Παπανδρέου έκανε ένα δεύτερο συμβιβασμό μετά τον αποκλεισμό από τη κυβέρνηση βουλευτών με έντονο αριστερό προφίλ. Δέχτηκε τον Πέτρο Γαρουφαλιά ως υπουργό Εθνικής Αμυνας. Αν και βουλευτής του Κέντρου ο Γαρουφαλιάς ήταν επιλογή των Ανακτόρων. Δεν κατάλαβε ή δεν θέλησε να καταλάβει ο Παπανδρέου ότι σε κάποια δεδομένη στιγμή που ο υπουργός θα έπρεπε να αποφασίσει θα πήγαινε με το Παλάτι κι όχι με τον Πρωθυπουργό του.

Η… πληγή του Κυπριακού
Το μεγάλο εθνικό θέμα που ήταν ανοιχτό λεγόταν Κυπριακό. Η… μπάλα είχε χαθεί προ πολλού. Ο Πρόεδρος της Κύπρου Μακάριος βαλλόταν από τους Τούρκους, τους Τουρκοκύπριους, τους Αγγλους, τους Αμερικανούς και τον τελευταίο καιρό κι από τους παλιούς αγωνιστές της ΕΟΚΑ του στρατηγού Γρίβα ο οποίος είχε ξανακατέβει στη Κύπρο για να παίξει ενεργό ρόλο.

Μακάριος και Γεώργιος Παπανδρέου. Οι σχέσεις τους διαταράχτηκαν σοβαρά το 1964

Οι διαμάχες ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων ήταν καθημερινό φαινόμενο. Στις 24 Φεβρουαρίου οι Κυπριακές εφημερίδες αποκάλυψαν το τουρκικό σχέδιο το οποίο προέβλεπε διχοτόμηση της Κύπρου. Κυρήνεια, Αμμόχωστος και η μισή Λευκωσία θα περνούσαν στα χέρια των Τουρκοκυπρίων. Το Κυπριακό αποτελούσε το πρώτο σοβαρό θέμα εξωτερικής πολιτικής για τη νέα κυβέρνηση. Με δεδομένη μάλιστα τη νωπή λαϊκή εντολή θα έπρεπε να είναι αποφασιστική.
Στις 23 Ιουνίου 1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου φθάνει στην Ουάσιγκτον. Στις 24 συναντάται με τον Αμερικανό πρόεδρο Λίντον Τζόνσον, αλλά αρνείται κατηγορηματικά να συναντήσει τον Τούρκο ομολογό του Ισμέτ Ινονού. Η ελληνική άρνηση δεν άρεσε στους αμερικανούς που θεωρούν πλέον ότι ο Παπανδρέου δεν μπορεί να συνεργαστεί μαζί τους.

Ο Γ.Παπανδρέου μετά τη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο Τζόνσον. Η έκφραση του πρωθυπουργού τα λέει όλα...

Η τελευταία ευκαιρία για το Κυπριακό χάνεται στις 14 Αυγούστου με το σχέσιο Ατσεσον (από το όνομα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών). Σύμφωνα με αυτό προβλέπεται η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, ενοικίαση του 20% του εδάφους στη Τουρκία, καθώς και δημιουργία βάσεων του ΝΑΤΟ στο νησί. Η Ελληνική κυβέρνηση λέει «ναι», αλλά ο Μακάριος επιμένει στο «όχι» και τη συνεργασία με την ΕΣΣΔ και τους αδέσμευτους. Οι σχέσεις Παπανδρέου – Μακάριου φθάνουν στο χειρότερο σημείο Παρ΄όλα αυτά ο Έλληνας πρωθυπουργός αρνείται πραξικόπημα για την ανατροπή του Μακαρίου που συστήνουν Αγγλοι και Αμερικανοί για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Φύγε εσύ, έλα εσύ
Πολλοί πρωταγωνιστές, λίγοι οι ρόλοι. Η νέα κυβέρνηση υποφέρει από πειθαρχία. Οι παρεξηγήσεις σχεδόν καθημερινές. Ένα γαϊτανάκι αλλαγών στη κυβέρνηση αιτία έχει τις προσωπικές φιλοδοξίες των υπουργών και υφυπουργών. Στις πιο σημαντικές από αυτές:
• Στις 4 Ιουνίου παραιτείται ο Υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Προτιμά τη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας. Αιτία η πίεση που δεχόταν από τον Υπουργό Οικονομικών Κωνσταντίνο Μητσοτάκη από τη μία και τον Ανδρέα Παπανδρέου, υπουργό παρά την Προεδρίαν της Κυβερνήσεως.
• Στις 5 Ιουνίου ο Στέφανος Στεφανόπουλος διορίζεται Υπουργός Συντονισμού με αναπληρωτή τον Ανδρέα Παπανδρέου.
• Ο τελευταίος παραιτείται στις 19 Νοεμβρίου. Αιτία οι καταγγελίες της εφημερίδας «Ημέρα» του Τζόρτζη Αθανασιάδη, ότι ανέθεσε χωρίς διαγωνισμό μελέτες δημοσίων έργων στους φίλους του Γ.Σκιαδαρέση και Αντ.Τρίτση ύψους 1,7 εκ. και 1,5 εκ. δρχ όταν ο μέσος μισθός ενός δημοσίου υπαλλήλου δεν ξεπερνούσε τις 5.000 δρχ.
• Ο μερικός ανασχηματισμός της κυβέρνησης στις 6 Ιανουαρίου ικανοποιεί τον Ηλία Τσιριμώκο, ο οποίος γίνεται Υπουργός Εσωτερικών, αφήνει εκτός όμως τον Σωτήρη Παπαπολίτη που απειλεί με ανεξαρτητοποίηση.
• Στις 29 Απριλίου 1965 τέλος επιστρέφει στην κυβέρνηση ο Ανδρέας Παπανδρέου ως Αναπληρωτής Υπουργός Συντονισμού.

Συνεχίζεται

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»

http://www.sarantakos.com/

Πως φθάσαμε στον… καυτό Ιούλιο του 1965

Συγκέντρωση της ΕΔΑ με αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή

- Συγνώμη, αλλά εμείς τι ρόλο βαράμε; Πότε θα γίνουμε εξουσία; Έχουμε και υποχρεώσεις…
Οι πολιτικοί του κέντρου έπρεπε κάθε τόσο να ξεγελάνε το στομάχι τους και τους ψηφοφόρους τους. Η κουτάλα στον κρατικό κορβανά ήταν στα χέρια των δεξιών από το 1952 έως το ’63. Η εναλλαγή εξουσίας δεξιών και κεντρώων που είχε αρχίσει μετά την απελευθέρωση και συνεχίστηκε μέχρι το 1952 είχε διακοπεί απότομα.
Ο κεντρώος χώρος ήταν κατακερματισμένος. Πολλοί οι αρχηγοί, πολλά τα κόμματα, αλλά λίγες οι πιθανότητες να γίνουν εξουσία.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η ΕΡΕ του έδειχναν κουρασμένοι. Η δεξιά είχε φθάσει στα όριά της. Κι όχι μόνο αυτό:
* Οι σχέσεις με το Παλάτι του ισχυρού πρωθυπουργού είχαν αρχίσει να κλονίζονται. Ο πολιτικός ήθελε τον Βασιλέα ανεύθυνο άρχοντα κι υπεύθυνη την κυβέρνηση. Το Παλάτι πάλι ήθελε υπεύθυνο τον Βασιλέα κι ανεύθυνες τις κυβερνήσεις που θα διόριζε αυτό.
* Οι Αμερικανοί δεν έβλεπαν με καλό μάτι τα Βαλκανικά και Ευρωπαϊκά ανοίγματα του Καραμανλή. Ειδικά το φλερτ με τη Γαλλία του Ντε Γκολ που είχε τολμήσει να βγάλει τη χώρα του από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.
Από την άλλη στις εκλογές του 1958 (17 Μαίου) η ΕΔΑ, το άλλο πρόσωπο του εκτός νόμου ΚΚΕ, είχε κάνει την έκπληξη. Είχε γίνει δεύτερο κόμμα. Αξιωματική αντιπολίτευση δηλαδή. Το σοκ ήταν μεγάλο για τους Αμερικανούς που είχαν αναλάβει να προστατεύουν την Ελλάδα, στη θέση των Άγγλων, αλλά και το Παλάτι. Κομμουνιστές στην εξουσία; Ποτέ! Στο κάτω κάτω ο εμφύλιος είχε τελειώσει πριν λίγα χρόνια και τα ξερονήσια… φιλοξενούσαν ακόμα μερικούς επιφανείς κομμουνιστές.
Οι πιέσεις ήταν πολλές. Από… πάνω κι από κάτω για τα κόμματα του κέντρου να συνασπιστούν. Πίεζε το Παλάτι, πίεζαν οι Αμερικανοί, πίεζε η εκλογική βάση που είχε μείνει χωρίς διορισμούς. Πίεζαν όλοι.
Και τι έγινε; Ένα μόρφωμα από κόμματα και πολιτικούς που άρχισαν από την δεξιά, ίσως και την… άκρα κι έφθαναν στην αριστερά. Όλοι ήταν ευχαριστημένοι. Ο Βασιλιάς είχε χώσει τους δικούς του. Οι Αμερικανοί το ίδιο. Οι δεξιοί αντι-Καραμανλικοί εκεί βρήκαν καταφύγιο.
Καλός ο συνασπισμός, αλλά κάποιος πρέπει να είναι και αρχηγός. Οι δελφίνοι πολλοί. Κι επειδή ακριβώς ήσαν πολλοί σκέφτηκαν όπως οι Καθολικοί όταν είναι να βάλουν Πάπα. Δεν βάζουμε τον γηραιότερο μπροστά για να έχουμε κι εμείς ελπίδες;
Κάπως έτσι ο 73χρονος, το 1961, Γεώργιος Παπανδρέου μπήκε μπροστά στο κόμμα που ήταν ουσιαστικά συνασπισμός κομμάτων και η αρχηγία θα ήταν συλλογική. Από κοντά κι ο μεγάλος του αντίπαλος ο Σοφοκλής Βενιζέλος, 67 χρόνων τότε, γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και αρκετά δεξιός ακόμα και για τα μέτρα της εποχής. Ακόμα ο αρκούντως αριστερός Ηλίας Τσιριμώκος, 54 χρόνων τότε, ο αντι-Καραμανλικός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης 43 χρόνων τότε, και πολλοί άλλοι.

Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είχε αναδειχτεί σε στενό συνεργάτη του Γεωργίου Παπανδρέου από την εποχή του ανένδοτου αγώνα

Σεπτέμβριο του ’61 ιδρύθηκε το κόμμα, Οκτώβριο (στις 29) έγιναν εκλογές. Η ΕΡΕ αν και κουρασμένη όχι μόνο κέρδισε, αλλά και ξεπέρασε το 50% (50,81% για την ακρίβεια) κι εξέλεξε 176 βουλευτές στους 300. Η Ένωση Κέντρου πάλι πήρε 33,66% και 100 έδρες. Καθόλου κακό αποτέλεσμα.
Κάπου εκεί ο αμφισβητούμενος Γέρος της Δημοκρατίας, όπως έλεγαν τον Γεώργιο Παπανδρέου άρπαξε την ευκαιρία από τα μαλλιά. Στις εκλογές το Παλάτι φαίνεται να έβαλε το χεράκι του. Έγινε νοθεία σε αρκετές περιπτώσεις και κάποιοι, στρατιωτικοί ως επί το πλείστον, είχαν πάρει… σβάρνα τα εκλογικά κέντρα και ψήφιζαν από το πρωί μέχρι το βράδυ. Όχι για να βγάλουν ξανά τον Καραμανλή, αλλά για να μην βγει και πάλι αντιπολίτευση η αριστερή ΕΔΑ!
Ο Παπανδρέου που ήξερε να διαβάζει σωστά το μηνύματα των καιρών δεν έχασε την ευκαιρία. Πήρε επάνω του τη μάχη με τη κυβέρνηση που την ονόμασε «ανένδοτο». Και χτύπησε σκληρά όχι το Παλάτι ή τα κέντρα που αποφάσισαν να κάνουν νοθεία – άλλωστε η κυβέρνηση που έκανε τις εκλογές ήταν του Κωνσταντίνου Δόβα, ο οποίος ήταν αρχηγός του στρατιωτικού οίκου του Βασιλιά Παύλου – αλλά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Ο ανένδοτος συσπείρωσε τον κόσμο του κέντρου γύρω από τον Γεώργιο Παπανδρέου που από αμφισβητούμενος αρχηγός έγινε ο κοινά αποδεκτός ηγέτης του. Την ίδια ώρα, το 1960, πέρα από τον Ατλαντικό η ανάδειξη του Κένεντι στη προεδρία προωθούσε στα κέντρα εξουσίας πιο προοδευτικές δυνάμεις που αρκούσε να ήταν πιστές σ’ αυτούς. Τη δεδομένη στιγμή ο Παπανδρέου υπερίσχυε σ’ αυτό έναντι του Καραμανλή.

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, βουλευτή της ΕΔΑ στη Θεσσαλονίκη το 1963 έκανε ακόμα πιό βαρύ το κλίμα για τη κυβέρνηση Καραμανλή

Η κατάσταση χειροτέρεψε για τον Καραμανλή τον Μάιο του 1963 όταν στη Θεσσαλονίκη δολοφονήθηκε από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης. Τότε ο Καραμανλής είπε το «ποιος κυβερνά αυτό τον τόπο», αλλά ήταν ήδη αργά. Μετά από οκτώ χρόνια εξουσίας έπρεπε να είχε δώσει πολύ νωρίτερα απάντηση στην απορία του.
Η δολοφονία του Λαμπράκη έσπρωξε τον κόσμο της αριστεράς προς το κέντρο που εμφανιζόταν μαχητικό. Στο κάτω κάτω φώναζε ότι του είχαν κλέψει τη νίκη στις τελευταίες εκλογές κι ο κόσμος ήξερε ότι βία και νοθεία υπήρξε.

Το 1963 οι σχέσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Παύλο και ιδιαίτερα την Φρειδερίκη είχαν φθάσει στο χειρότερο σημείο τους

Τον Ιούλιο οι σχέσεις του Καραμανλή με το Παλάτι χειροτέρεψαν κι οδήγησαν στην παραίτηση του Πρωθυπουργού. Για το Κέντρο όλα ήταν ιδανικά. Διχασμένη η δεξιά με δύο πόλους (βασικούς και καραμανλικούς) στα χαρακώματα και για το ίδιο η συμπάθεια και της αριστεράς.
Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν “exit poll”. Υπήρχαν όμως οι προβλέψεις της αμερικανικής πρεσβείας στις οποίες έδιναν ιδιαίτερη σημασία όλοι. Στο κάτω – κάτω οι Αμερικανοί είχαν τον τρόπο να φέρνουν στα μέτρα τους τα ποσοστά που υπολόγιζαν για το κάθε κόμμα.
Στις 3 Νοεμβρίου 1963 γίνονται οι εκλογές και οι Αμερικανοί υπολόγιζαν η ΕΡΕ με τον Κ.Καραμανλή να πάρει 44-48% και η ΕΚ να βρεθεί δέκα μονάδες πιο κάτω. Από το 34-38%. Έλα όμως που η κάλπη άλλα έβγαλε:
- Η Ένωση Κέντρου συγκέντρωσε το 42,04%, δηλαδή 138 έδρες
- Η ΕΡΕ πήρε 39,37% και 132 έδρες
- Η ΕΔΑ 14,34% και 28 έδρες
- Το Κόμμα Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη 3,73% και 2 έδρες.

Η εφημερίδα "Ελευθερία" πανηγυρίζει τη νίκη της ΕΚ στις εκλογές του Νοεμβρίου 1963

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν φανερό ότι χωρίς τη σύμπραξη της ΕΔΑ δεν μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση. Και σχεδόν αμέσως έσπευσε να τονίσει ότι η κυβέρνηση θα αποτελείται από «Εθνικόφρονες». Δηλαδή ΕΔΑ γιοκ. Κι ο Βασιλιάς Παύλος αποφάσισε τρεις μέρες μετά τις εκλογές να του αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Ο Καραμανλής ζήτησε από τους βουλευτές της ΕΡΕ να ξεκινήσουν πόλεμο με το παλάτι. Ο Παύλος έδειχνε τον τελευταίο καιρό ανοιχτά τη συμπάθειά του προς τον Παπανδρέου. Οι βουλευτές όμως της ΕΡΕ δεν έδειχναν διατεθειμένοι να ακολουθήσουν τον αρχηγό τους. Πίστευαν στο Παλάτι και περίμεναν ότι ίσως ο Παπανδρέου καλούσε κάποιους από αυτούς στη κυβέρνηση. Οχτώ χρόνια εξουσίας τα αλλάζεις με μια… αποστασία. Στις 12 Δεκεμβρίου 1963 ο Καραμανλής ήταν ήδη στο Παρίσι αφήνοντας στην ΕΡΕ διάδοχό του τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο.
Η κυβέρνηση Παπανδρέου πήρε ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Στηρίχτηκε όμως στις ψήφους της ΕΔΑ. Έτσι μετά από 50 μέρες στην εξουσία κατέθεσε την εντολή ζητώντας από τον Βασιλιά νέες εκλογές. Στο διάστημα αυτό όμως είχε προλάβει να πάρει τρία σημαντικά μέτρα – υποθήκη για το μέλλον.
* Τη ρύθμιση των αγροτικών χρεών
* Την καθιέρωση της δωρεάν παιδείας σ’ όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης
* Την απόλυση από τις φυλακές μεγάλου αριθμού πολιτικών κρατουμένων. Δηλαδή κομμουνιστών.

Η πρώτη κυβέρνηση του Γεωργίου Παναδρέου το 1963

Συνεχίζεται…

Οι γυναίκες του Βενιζέλου

«Ελ.Βενιζέλος». Πριν γίνει αεροδρόμιο (και σταθμός του ηλεκτρικού βεβαίως…) ήταν πολιτικός! Και λεγόταν Ελευθέριος Βενιζέλος. Ήταν ο άνθρωπος που διπλασίασε την Ελλάδα. Την πήρε το 1910 με τα σύνορά της να φθάνουν στη Λάρισα και την παρέδωσε έξω από την Κωνσταντινούπολη και μέσα στη Μικρά Ασία. Στη συνέχεια η Ελλάδα μίκρυνε και πάλι, αλλά η δόξα του Βενιζέλου μεγάλωσε. 

Σε αντίθεση με ότι γίνεται σήμερα παλαιότερα οι πολιτικοί προτιμούσαν να… παντρεύονται την εξουσία. Άλλωστε η εξουσία πάντα ήταν ένα ισχυρό αφροδισιακό. Ο Καποδιστρίας, ο Τρικούπης, ο Δηλιγιάννης και ο Γούναρης ήσαν ανύπαντροι, ενώ ο Βενιζέλος στα χρόνια της μεγάλης του δράσης δεν ήταν παντρεμένος. Κι όμως τρεις γυναίκες σημάδεψαν τη ζωή του. Σ’ αυτές θα αναφερθούμε. Πριν από αυτό είναι απαραίτητο να προηγηθεί μια… φωτογραφία της οικογένειας.

Οι περισσότεροι ξέρουν ότι οι Βενιζέλοι κρατούν τη σκούφια τους από την Κρήτη. Η αλήθεια είναι λίγο διαφορετική. Οι Μπενιζέλοι ήταν από τον Μυστρά κι αναγκάστηκαν να φύγουν το 1770 όταν Αλβανοί εισέβαλαν στη περιοχή. Μάλιστα το επώνυμό τους ήταν Κρεββατάς. Το Μπενιζέλος ήταν το μικρό όνομα του ανθρώπου που κατάφυγε στα Χανιά  Εκεί φαίνεται ότι το Μπενιζέλος έγινε επώνυμο με ελαφρά παραφθορά. Με δεδομένο ότι κι ο Ευάγγελος Βενιζέλος του ΠΑΣΟΚ έγινε Βενιζέλος με αλλαγή επωνύμου καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεις Βενιζέλο που λεγόταν Βενιζέλος!

Ξεφύγαμε όμως…Ο πατέρας του Βενιζέλου, ο Κυριάκος, παντρεύτηκε το 1846 την Στυλιανή Πλουμιδάκη,  η οποία προερχόταν από ευκατάστατη οικογένεια. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο γάμος του ήταν περιπετειώδης. Ο πατέρας της νύφης δεν ήθελε να… χαραμίσει τη κόρη του με ένα απλό έμπορο! Αν θέλει η νύφη κι ο γαμπρός όμως… Ο γάμος έγινε κι όπως ήταν συνήθειο σε κάθε σοβαρή οικογένεια άριχσε να αραδιάζει παιδιά. Στην οικογένεια του Κυριάκου Βενιζέλου το κοντέρ σταμάτησε στο… 5. Κι αν από το πρώτο στ δεύτερο παιδί μεσολαβούν έντεκα χρόνια υπάρχει εξήγηση. Τέσσερα αγόρια πέθαναν στα πρώτα τους χρόνια ή λίγο πριν τον τοκετό.

* Η Μαριγώ γεννήθηκε το 1847 κι έζησε 59 χρόνια (1906)

* Η Αικατερίνη (Κατίγκω) γεννήθηκε έντεκα χρόνια αργότερα, το 1858, κι έζησε 86 χρόνια (1934). Παντρεύτηκε τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη κι εγγονός του είναι ο επίτιμος πρόεδρος της ΝΔ.

* Ο Αγαθοκλής γεννήθηκε το 1861. Ήταν ο πιο άτυχος της οικογένειας. Αρρώστησε από τύφο σε ηλικία δύο χρόνων κι από τότε σταμάτησε η διανοητική του εξέλιξη. Περπατούσε συνήθως στα τέσσερα, επικοινωνούσε με δυσκολία με το περιβάλλον. Έζησε μέχρι τα 37 του χρόνια (1898). Πέθανε στη Μήλο όπου είχε καταφύγει με τη μητέρα του μετά τη κρητική επανάσταση. Μάλιστα η Στυλιανή Βενιζέλου η οποία του είχε αφιερώσει τη ζωή του έφυγε κι αυτή μία εβδομάδα μετά τον θάνατο του γιού της.

* Η Ελένη γεννήθηκε το 1862 και έζησε 60 χρόνια (1912)

* Ο Ελευθέριος, ο Λευτεράκης, όπως τον έλεγαν, γεννήθηκε στις 11 Αυγούστου 1864. Ο ίδιος γιόρταζε τα γεννέθλια του στις 12 Αυγούστου, αλλά οι πιο έγκυρες μαρτυρίες δίνουν το 11 ως ημερομηνία της γέννησής του. Ήταν ο άνθρωπος που λατρεύτηκε (από τους Φιλελεύθερους) και μισήθηκε (από τους Βασιλικούς) όσο κανείς άλλος κι έβαλε τη  σφραγίδα του στα πρώτα –και καθοριστικά- χρόνια του 20^ου αιώνα. Πέθανε αυτοεξόριστος στο Παρίσι στις 18 Μαρτίου 1936.

* Η Ευανθία γεννήθηκε το 1869 κι ήταν το τελευταίο παιδί της οικογένειας.

Τον σημάδεψε το όνομα

Ο Λευτεράκης σπούδασε στην Αθήνα. Κι εδώ στη μικρή πρωτεύουσα γνώρισε μια Κρητικιά συμφοιτήτριά του. Το επώνυμό της δεν έχει διασωθεί. Μόνο το μικρό της όνομα ξέρουμε: Μαρία. Αυτή η άγνωστη σ’ εμάς Μαρία έγινε ο πρώτος έρωτας του νεαρού φοιτητή. Μάλιστα κάποια στιγμή άφησε τα μαθήματα του. Γιατί χώρισε; Η υγεία του πατέρα του χειροτέρεψε κι όταν αυτός πέθανε στα 19 βρέθηκε να έχει την ευθύνη της οικογένειάς του και να συνεχίσει να σπουδάζει νομικά δ’ αλληλογραφίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας.

Μια άλλη Μαρία όμως τον σημάδεψε κι έγινε η μητέρα των παιδιών  του. Ήταν η Μαρία Κατελούζου – Ελευθερίου η οποία προερχόταν από εξέχουσα οικογένεια των Χανίων. Γνωρίστηκαν το 1887. Εκείνος ήταν 23 χρόνων κι εκείνη λίγο πριν τα 18. Λέγεται ότι ο νεαρός δικηγόρος περνούσε κάτω από το παράθυρο της Μαρίας περιμένοντας να του ρίξει μια ματιά και να τη χαιρετήσει, ενώ το πρώτο τους ραντεβού έγινε στο Ακρωτήρι, εκεί δηλαδή που ξέσπασε η Κρητική επανάσταση κι εκεί που θάφτηκε ο Βενιζέλος!

Το ειδύλλιο μπορεί να πλέχτηκε γρήγορα, αλλά τα εμπόδια ήταν πολλά. Ο πατέρας της Μαρίας ήθελε να παντρέψει τη κόρη του με τον Ανδρέα Κοπάση (Ανδρουλιδάκη) έναν ανώτερο υπάλληλο της Γενικής Διοίκησης Κρήτης που αργότερα έγινε κυβερνήτης της Σάμου και δολοφονήθηκε το 1912. Στη πρώτη κρούση του Βενιζέλου να παντρευτεί την Μαρία ο Σοφοκλής Κατελούζος επικαλέστηκε το νεαρό της ηλικίας της κόρης του (δεν είχε κλείσει τα 18!) Τον επόμενο χρόνο ο πατέρας δεν έπρεπε να βρει άλλη δικαιολογία. Κι αντί να σπάσει το κεφάλι του προτίμησε να πει το ναι. Δύο χρόνια μετά ο Λευτέρης και η Μαρία ανέβηκαν τα σκαλιά της Αγίας Φωτεινής στα Χανιά. Ο γάμος ήταν το γεγονός της εποχής. Παραβρέθηκαν σ’ αυτόν όχι μόνο η καλή κοινωνία της πόλης, αλλά και οι εκπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμενων στο νησί που έκαναν το… διαιτητή στους καυγάδες Ελλήνων και Τούρκων.

Ο Βενιζέλος με τη γυναίκα που αγάπησε περισσότερο από κάθε άλλη, την Μαρία Κατελούζου

Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στη Χαλέπα σ’ ένα σπίτι που θα ονειρευόταν κάθε ερωτευμένο ζευγάρι. Το 1893 γεννήθηκε ο Κυριάκος, το πρώτο τους παιδί. Δύο χρόνια αργότερα η Μαρία ήταν και πάλι έγκυος. Γέννησε τον Σοφοκλή, αλλά πέθανε στον τοκετό.

Το πλήγμα ήταν τεράστιο για το νεαρό δικηγόρο. Μάλιστα λέγεται ότι για χρόνια αντιμετώπιζε σκληρά το μικρό του γιό και κατά κάποιο τρόπο τον θεωρούσε υπεύθυνο για τον θάνατο της μητέρας του!

Η φίλη που έγινε ερωμένη

Ο Θανάσης Μπλουμ ήταν δικηγόρος στα Χανιά. Από τους πιο γνωστούς. Και φίλος του Βενιζέλου. Μόνο που το 1895 όταν παντρεύτηκε την 25χρονη Παρασκευούλα είχε τα χρονάκια του. Δεν τα υπολόγισε καλά ο αξιότιμος δικηγόρος. Πέθανε νωρίτερα του αναμενομένου. Η  Παρασκευούλα έμεινε χήρα το 1906. Ήταν 36 χρόνων. Η φιλία του ζεύγους με τον Βενιζέλο έγινε έρωτας της νεαρής χήρας κι ίσως του πολιτικού. Ο Βενιζέλος ήταν έξι χρόνια μεγαλύτερός της.

Η Παρασκευούλα Μπλουμ βοήθησε τον κυβερνήτη να ξεπεράσει την απώλεια της πρώτης του συζύγου

Πέρασαν τέσσερα ευτυχισμένα χρόνια. Το ειδύλλιο διακόπηκε επειδή ο Βενιζέλος έφυγε από τα Χανιά για να γίνει πρωθυπουργός στην Αθήνα. Σύμπτωση: Μερικά χρόνια νωρίτερα ο πρώτος έρωτας του Βενιζέλου είχε διακοπεί για τον ακριβώς αντίθετο λόγο. Τοτε ο νεαρός φοιτητής άφηνε την Αθήνα για τα Χανιά!

Η Παρασκευούλα ήρθε κι αυτή  στην Αθήνα, αλλά κατάλαβε γρήγορα ότι η πολιτική είχε… τυλίξει για τα καλά τον καλό της. Τα μάζεψε, γύρισε στα Χανιά, παντρεύτηκε το 1922, ένα χρόνο μετά τον δεύτερο γάμο του Βενιζέλου τον επίσης μικρότερό της Φαίδρο Βάμβα. Έμεινε χήρα. Παντρεύτηκε για τρίτη φορά κι έμεινε και πάλι χήρα το 1947. Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και πέθανε το 1961 σε ηλικία 91 χρόνων.

«Προικοθήρας» στα 57 χρόνια του!

Η 1^η Νοεμβρίου 1920 αποτελεί σταθμό στην Ελληνική ιστορία. Οι «Φιλελεύθεροι» το κόμμα του Βενιζέλου έχασαν τις εκλογές. Μπορεί οι στρατιωτικές επιτυχίες να είχαν δημιουργήσει μια Μεγάλη Ελλάδα που ήταν έξω από την Κωνσταντινούπολη κι είχε απελευθερώσει ένα μεγάλο μέρος της Ιωνίας με επίκεντρο τη Σμύρνη, αλλά το αίτημα του αφοπλισμού ειδικά στην λεγόμενη Παλαιά Ελλάδα ήταν έντονο. Ο ίδιος ο Βενιζέλος απέτυχε να εκλεγεί βουλευτής στην Αττικοβοιωτία! Η απόφασή του να εγκαταλείψει τη πολιτική και να αυτοεξοριστεί.

Βρισκόμαστε σε μια εποχή που οι πολιτικοί πέθαναν φτωχοί ακόμα κι αν είχαν μπει σ’ αυτή πλούσιοι. Ο Βενιζέλος είχε διαχειριστεί τεράστια κονδύλια στη πολεμική δεκαετία 1910-20, δεν έδινε λογαριασμό σε κανένα κι αν έβαζε λίγο τα δάχτυλά στο στο μέλι θα είχε δημιουργήσει αμύθητη περιουσία. Δεν τόκανε. Ακόμη κι η πατρική είχε εξανεμιστεί. Ο φροντιστής του Κλέαρχος Μαρκαντωνάκης είχε να λέει για τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπιζε. Κάποιες φορές κατέφευγε σε δάνεια από φίλους για να βγει ο μήνας. Τα απέστρεφε κι ο φαύλος κύκλος συνεχιζόταν. Δωρεές δεν δεχόταν με εντολή του κυβερνήτη. Ένας πλούσιος γάμος ήταν κάποια λύση.

Βενιζέλος και Έλενα Σκυλίτση

Η Έλενα Σκυλίτση ήταν τότε 47 χρόνων και ο Βενιζέλος 57. Η Έλενα ζούσε στο Λονδίνο. Η καταγωγή της οικογένειάς της ήταν από τη Χίο. Ένας κλάδος είχε εγκατασταθεί στο Λονδίνο κι ο άλλος στη Τουρκία.

Από την τελετή του γάμου Βενιζέλου και Έλενας στο Λονδίνο

Η προσωπικότητα του Βενιζέλου είχε συναρπάσει την Έλενα που είχε μεγαλώσει με κουβερνάντες από τη Γερμανία, τη Σουηδία και την Αγγλία, αλλά μέσα της ένοιωθε βέρα Ελληνίδα. Κι ας μην μπορούσε να εκφραστεί καλά στη γλώσσα μας. Γιαυτό κι όταν αποφάσισε να αφηγηθεί το «ρομάντζο» της με τον Βενιζέλο προτίμησε τα γαλλικά.

Βενιζέλος και Έλενα στην αναμνηστική πόζα μετά το γάμο

Η πρώτη γνωριμία με τον Βενιζέλο είχε γίνει το 1912 στο Λονδίνο όταν ο πρωθυπουργός της Ελλάδος βρισκόταν εκεί για την ομώνυμη διάσκεψη που θα ρύθμιζε τα σύνορα των χωρών μετά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο. Ο Βενιζέλος δεν είχε καιρό για έρωτες. Κι αν είχε δύσκολα θα τον συγκινούσε μια ψυχρή αριστοκράτισσα που είχε χάσει προ πολλού τη θηλυκότητά της.  

Δέκα χρόνια αργότερα όμως τα πράγματα είχαν αλλάξει δραματικά. Η Έλενα μπορούσε να εξασφαλίσει μια άνετη ζωή στο εξωτερικό όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για τα παιδιά του και τους συνεργάτες του. Και το βασικότερο: Δεν θα περίμενε… αντιπαροχές εάν επέστρεφε στην εξουσία, όπως συμβαίνει συνήθως με τους χορηγούς των πολιτικών.

Μόνο που οι περισσότεροι συνεργάτες του δεν είχαν την ίδια άποψη. Ο Γρηγόρης Δαφνής στη βιογραφία του Σοφοκλή Βενιζέλου αναφέρει την απάντηση του Εμμανουήλ Ρέπουλη, του στενότερου συνεργάτη του Ελευθερίου Βενιζέλου, όταν του γνωστοποίησε την πρόθεσή του να παντρευτεί την δεσποινίδα Σκυλίτση:

-Σεις κύριε Πρόεδρε υπήρξατε νυμφίος της Ελλάδος. Πως είναι δυνατόν να γίνεται νυμφίος μιας γυναικός;

Ο γάμος έγινε στις 15 Σεπτεμβρίου 1921 στο «Χάϊ γκέϊτ» του βόρειου Λονδίνου με τη λαμπρότητα που ταίριαζε  στο γεγονός. Ακολούθησε ένα ταξίδι του μέλιτος στις ΗΠΑ που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1921 κι ολοκληρώθηκε τον Μάϊο του 1922. Ανάμεσα στα αξιοθέατα του ταξιδιού και η επίσκεψη στο Χόλυγουντ!

Το ζεύγος Βενιζέλου πέρασε τη διώρυγα του Παναμά, είδε τις Άνδεις, επέστρεψε στην Ευρώπη περιπλανήθηκε στα πολυτελή θέρετρα της Ελβετίας κι η Έλενα κουρασμένη αποφάσισε ν’ αγοράσει ένα σπίτι στο Παρίσι για να εγκατασταθούν.

Γρήγορα ο Βενιζέλος επέστρεψε στην Ελλάδα κι επέστρεψε στη πολιτική. Το 1930 η Έλενα Βενιζέλου έκτισε το σπίτι που περίμενε να αποτελέσει το λιμάνι τους σε μια ταραγμένη ζωή. Στην οδό Λουκιανού 2 σε σχέδια του Ανδρέα Μεταξά δημιούργησε ένα νεοκλασικό που ταίριαζε στο επίπεδο του Βενιζέλου κι ανοικοδόμησε το πατρικό του σπίτι στη Χαλέπα στα Χανιά. Το σπίτι της Αθήνας όμως αποδείχτηκε κακότυχο. Κατασκευάστηκε σε δύο χρόνια (1930-32), αλλά οι ιδιοκτήτες του έμειναν ελάχιστα. Εκεί γνώρισαν την εκλογική ήττα του 1932, την απόπειρα δολοφονίας του 1933 και το αποτυχημένο κίνημα του 1935 που υποχρέωσε το ζεύγος να αυτοεξοριστεί και πάλι.

Το σπίτι στο Κολωνάκι, στην οδό Λουκιανού δεν έφερε τύχη στο ζεύγος Βενιζέλου

Ο χρόνος είχε ήδη αρχίσει να μετρά αντίστροφα. Στις 18 Μαρτίου 1936 ο Βενιζέλος έκλεισε τα μάτια του έπειτα από εγκεφαλικό.

Η Έλενα έζησε στο εξωτερικό. Στη Γαλλία και στην Ελβετία μέχρι το θάνατό της. Όσο για το σπίτι της οδού Λουκιανού 2 πουλήθηκε από την ίδια στο Αγγλικό δημόσιο κι έγινε η κατοικία του εκάστοτε πρέσβη της Μεγάλης Βρετανίας στην Ελλάδα. Ακριβώς δίπλα σ’ ένα μοντέρνο κτίριο βρίσκεται η πρεσβεία.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:

Βενιζέλου Έλενα: «Στη σκιά του Βενιζέλου», εκδόσεις Ωκεανίδα, Αθήνα 2002

Βεντήρης Γ.: «Η Ελλάς του 1910-20», εκδόσεις Πυρσός, Αθήνα 1931 (επανέκδοση Ίκαρος 1970)

Βερεμής Θ.-Η.Νικολακόπουλος: «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και η εποχή του», εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2005

Δαφνής Γρηγόρης.: «Σοφοκλής Ελευθερίου Βενιζέλος», εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα 1970

Ρούσσος Γεώργιος: «Ασπασία Μάνου το μαύρο πρόβατο της δυναστείας», περιοδικό Ταχυδρόμος