Πέμπτη 15 Ιουλίου 1965 – Ημερολόγιο αποστασίας

Η σημείωση στο ημερολόγιο του Γεωργίου Παπανδρέου

Μέσα σε δέκα λεπτά παίχτηκε το μέλλον της Ελλάδας εκείνο το απόγευμα στις 15 Ιουλίου 1965 στα Ανάκτορα. Τόσο κράτησε η συνάντηση του Βασιλιά με τον Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος στις επτά το απόγευμα, όταν μπήκε στη συνάντηση ήταν πρωθυπουργός και δέκα λεπτά αργότερα έφευγε απλά ως πρώην!
Ο Γεώργιος Παπανδρέου επέμεινε να αναλάβει ο ίδιος το Υπουργείο Άμυνας, αλλά ο Κωνσταντίνος δεν υπέγραφε το σχετικό διάταγμα.
Ο διάλογός τους είναι αποκαλυπτικός
Γ.Παπανδρέου: Μεγαλειότατε, αύριο θα σας υποβάλω εγγράφως την παραίτησίν μου.
Κωνσταντίνος: Άκουσα τα περί παραιτήσεως και τα λαμβάνω υπ’ όψιν μου.Γ.Παπανδρέου: Αντιλαμβάνομαι τον λόγον δια τον οποίον επείγεσθε για την παραίτησιν.Κωνσταντίνος: Είναι δεδομένη η παραίτησις.
Γ.Παπανδρέου: Καταλαβαίνω τι έχετε κατά νουν, Μεγαλειότατε.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ενημερώνει τους δημοσιογράφους για την παραίτησή του έξω από τα Ανάκτορα

Μισή ώρα πριν το ραντεβού του Κωνσταντίνου με τον Παπανδρέου στο Παλάτι βρισκόταν ο συνταγματικός σύμβουλος του Βασιλιά Χρ.Σγουρίτσας για να «δέσει» νομικά την ανάθεση της εντολής σχηματισμού κυβέρνησης στον Γεώργιο Αθανασιάδη Νόβα. Ο Βασιλιάς και ο κύκλος του θεωρούσαν λοιπόν δεδομένη την παραίτηση του πρωθυπουργού. Κι αν δεν ήταν δεδομένη με τη στάση του ο νεαρός βασιλιάς θα μπορούσε να την αποσπάσει. Ο ίδιος ο Κωνσταντίνος είχε επικοινωνήσει με το Νόβα που τον είχε στην αναμονή, ενώ ο υπασπιστής του Κωνσταντίνου, ο Μιχάλης Αρναούτης είχε πάει στην Αρχιεπισκοπή για να πει στον Αρχιεπίσκοπο Χρύσανθο να είναι έτοιμος να ορκίσει τη νέα κυβέρνηση!

Η Φωκίων Δημητριάδης έπεσε έξω στις προβλέψεις του

Στις 7.50 φθάνει με φράκο ο Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας. Μιλά για δέκα λεπτά με τον Κωνσταντίνο και μαθαίνει –επίσημα πλέον – ότι του ανατίθεται η συγκρότηση νέας κυβέρνησης. Στις 8.12 φθάνει ο Ιωάννης Τούμπας που αναλαμβάνει υπουργός Δημοσίας Τάξεως και στις 8.25 φθάνει ο Σ.Κωστόπουλος που ορκίζεται Υπουργός Εξωτερικών και Δικαιοσύνης. Και καθώς άλλοι δεν προβλέπονται ορκίζονται από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών, τον Χρύσανθο.
Την κυβέρνηση Νόβα στηρίζουν πάντως οι πρώην υπουργοί: Μητσοτάκης, Αλλαμανής, Παπασπύρου, Μπακατσέλος και οι βουλευτές Κίκας, Κωστής, Πιτούλης, Μπαρότσης, Λώρας, Σεργάκης.

Οι εφημερίδες με έκτακτες εκδόσεις ενημέρωσαν για τις εξελίξεις τους αναγνώστες τους

Στο Καστρί τη βίλα που έμενε ο Γεώργιος Παπανδρέου την έλεγαν «Γαλήνη». Το όνομά της βέβαια δεν είχε καμία σχέση με τα όσα γινόντουσαν μέσα, αλλά κι έξω. Εντός ο πρώην πρωθυπουργός συσκέπτεται με συνεργάτες του και δέχεται βουλευτές της ΕΚ για να του δηλώσουν την συμπαράστασή τους. Απ’ έξω κόσμος φωνάζει: «Κάτω οι δολοπλόκοι», «Κάτω ο Γαρουφαλιάς», «Ζήτω ο Δημοκρατικός ελληνικός λαός και ο ηγέτης του Γεώργιος Παπανδρέου»

Η αντεπίθεση Γαρουφαλιά

Μπορεί ο υπουργός Αμυνας Πέτρος Γαρουφαλιάς να μην πήγε ούτε στο Υπουργικό Συμβούλιο, ούτε στη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Ε.Κ η οποία αποφάσισε την διαγραφή του από το κόμμα και την παύση του από την κυβέρνηση, αλλά το γεγονός αυτό δεν τον εμπόδισε να κάνει δηλώσεις και να αποκαλύψει ότι ο Γεώργιος Παπανδρέου τον πίεζε να κάνει… ρουσφέτια στον στρατό και μάλιστα στην ελληνική δύναμη που βρισκόταν στην Κύπρο.
Το ρεπορτάζ με τις δηλώσεις το Γαρουφαλιά το πήραμε από την εφημερίδα “Ελευθερία” η οποία ακόμη στήριζε τον Γεώργιο Παπανδρέου.

Τρίτη 13 Ιουλίου 1965 – Ημερολόγιο αποστασίας

Τρίτη και 13 συνεδρίασε η Κοινοβουλευτική Ομάδα της Ένωσης Κέντρου. Λίγο πριν τις…13. Στις 12.20 το μεσημέρι. Ήταν μια καθαρά επικοινωνιακή συνεδρίαση. Για να μπορέσει ο Γεώργιος Παπανδρέου να… πιάσει το κλίμα με τις τόσες διαδόσεις για αποστασία και να μπορέσει να πει κάποια πράγματα που σίγουρα θα έγραφαν την επόμενη οι εφημερίδες. Το τι θα γινόταν ήταν σε όλους γνωστό.
Επικοινωνιακός ήταν και ο περίπατος των βουλευτών με το τέλος της συνεδρίαση στη Βασιλίσσης Σοφίας για να φανεί και φωτογραφικά η ενότητα του κόμματος.
Μόνο που η… αριθμητική είχε αρχίσει να ροκανίζει την παντοδύναμη πλειοψηφία στη Βουλή. Οι 171 βουλευτές είχαν γίνει ήδη 168. Οι Διαμαντόπουλος, Ρουσσόπουλος δεν είχαν κληθεί και ο Γαρουφαλιάς διαγράφηκε με ομόφωνη απόφαση. Να σημειωθεί ότι ο υπουργός Άμυνας δεν ήταν απλά ένας φίλος για χρόνια του Γεωργίου Παπανδρέου, αλλά και από τους βασικούς χρηματοδότες του κόμματός του.
Τι είπε όμως εκείνη τη μέρα ο Γεώργιος Παπανδρέου;
«Θέλω να πληροφορηθούν όλοι ότι προδόται δεν θα υπάρξουν εις την ΕΚ. Κυβέρνησις προδοτών δεν θα υπάρξη.»
Όσο για τις σχέσεις πρωθυπουργού – βασιλιά τόνισε:
«Η έννοια της Βασιλευομένης Δημοκρατίας είναι ότι ο λαός είναι κυρίαρχος και η κυβέρνησις της εμπιστοσύνης που ασκεί πλήρη εξουσίαν και αναλαμβάνει πλήρεις ευθύνας. Αυτή είναι η γραμμή μας: Σεβασμός του πολιτεύματος και του γράμματος του πολιτεύματος της Βασιλευομένης Δημοκρατίας.»
Μετά την διαγραφή βασιλιά ο Παπανδρέου μίλησε για τα επόμενα βήματα:
«Τώρα θα ζητηθεί η υπογραφή του διατάγματος από τον Βασιλέα. Κι αν υπογραφή, θα είμεθα κυρίαρχος κυβέρνησις. Εάν δεν υπογραφή, θα είμεθα λαοπρόβλητον κόμμα.»
Οι αμερικανοί από την πλευρά τους συνεχίζουν να πιέζουν. Ο επιτετραμένος της πρεσβείας Νόρμπερτ Ανσουτς μεσολάβησε στον Ανδρέα Παπανδρέου για να δεχτεί ο πατέρας του τις θέσεις του νεαρού βασιλιά. Αυτό τουλάχιστον γράφει ο Έλληνας πολιτικός στο βιβλίο του «Η δημοκρατία στο απόσπασμα»:
«Ο Ανσουτς υποστήριξε την άποψη πως ο βασιλιάς έκανε καλά να αρνηθεί στον Γεώργιο Παπανδρέου το χαρτοφυλάκιο της Εθνικής Αμύνης. Σε παρατήρησή μου όπως αυτό δεν συμβιβαζόταν με το Σύνταγμα μας, χαμογέλασε:
- Έγινε ποτέ σεβαστό το Σύνταγμά σας; Γιατί πρέπει να γίνει σεβαστό τώρα; Με την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ ανοιχτή πως θα δεχτεί ο βασιλιάς να παραδώσει το υπουργείο Αμύνης στον πατέρα σου; Εξ άλλου η ανάμιξή σου στην υπόθεση αυτή είναι σαφής… Ξέρεις πολύ καλά πως η κυβέρνησή μου έχει επενδύσει τεράστια ποσά στο στρατιωτικό κατεστημένο της Ελλάδος. Αν κάθε νέα ελληνική κυβέρνηση άλλαζε την ηγεσία του στρατεύματος, τι εγγύηση θα είχαμε πως οι ένοπλες δυνάμεις θα παίξουν το ρόλο που τους έχει αναθέσει το ΝΑΤΟ;
Κάθε συζήτηση θα ήταν μάταιη. Ήταν ολοφάνερο πως είχε ολότελα ταχθεί με τον βασιλιά στην αναμέτρησή του μαζί μας… Για μία ακόμα φορά οι Αμερικανοί εμφανίστηκαν στο προσκήνιο. Στην πιο κρίσιμη ώρα έριξαν την υποστήριξή τους στον βασιλιά, πράγμα όμως που δεν μας ξένισε. Ο βασιλιάς και το ελληνικό κατεστημένο περνούσαν στην επίθεση μόνο όταν είχαν εξασφαλίσει την συγκατάθεση και τη συμπαράσταση των Αμερικανών. Εξ άλλου, η Ελλάδα εξακολουθούσε να είναι δορυφόρος»

Δευτέρα 12 Ιουλίου 1965 – Το ημερολόγιο της αποστασίας

Για μία ώρα το Υπουργικό Συμβούλιο δήλωνε στον Γεώργιο Παπανδρέου ότι τον στηρίζει ανεπιφύλακτα. Βέβαια ο Πέτρος Γαρουφαλιάς, υπουργός Εθνικής Άμυνας και… μαύρο πρόβατο για τον πρωθυπουργό απουσίαζε. Όπως τονίστηκε χαρακτηριστικά, ούτε κλήθηκε, ούτε παρουσιάστηκε.
Όλα τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου αποδέχτηκαν την πρόταση του Γ.Παπανδρέου για να διαγραφεί από το κόμμα ο Γαρουφαλιάς κάτι που αναμένεται να συμβεί την επόμενη μέρα στην συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Ενώσεως Κέντρου.

Το υπουργικό συμβούλιο στήριξε τον Γεώργιο Παπανδρέου

Ο Παπανδρέου ενημέρωσε ότι στη τελευταία συνάντηση με τον Βασιλιά στη Κέρκυρα το κλίμα ήταν καλό, αλλά δεν μπήκαν στην ουσία των προβλημάτων, δηλαδή στην απομάκρυνση του Γαρουφαλιά και του αρχηγού του στρατού Γεννηματά.

Στο γενικό κλίμα ικανοποίησης δεν φάνηκε να συμμετέχει η ΕΔΑ. Μια παράγραφος της ανακοίνωσης που εξέδωσε με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις μπορεί να χαρακτηριστεί… προφητική:
«Η συνωμοσία δεν συνετρίβη. Υφίσταται πλήγματα από την αποφασιστικήν πίεσης του ηνωμένου δημοκρατικού λαού, αλλά ελίσσεται, αναδιπλώνεται έτοιμη να επιτεθεί εις κάθε στιγμήν και επωφελείται από τα ταλαντεύσεις και αποραδέκτους συμβιβαστικάς τάσεις της κυβερνήσεως…»

Τις γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου τις βρήκαμε στο Sarantakos.com

Κυριακή 11 Ιουλίου 1965 – Το ημερολόγιο της Αποστασίας

Οι κυβερνητικές εφημερίδες της Δευτέρας 12 Ιουλίου πανηγύριζαν για το ραντεβού του βασιλιά με τον πρωθυπουργό. Όλες λίγο πολύ κινούνταν στο ίδιο μήκος κύματος. Προεξοφλούσαν ότι:
• Φεύγει ο Πέτρος Γαρουφαλιάς, υπουργός Εθνικής Αμυνας
• Ο Γεώργιος Παπανδρέου φαίνεται να είναι ο νικητής της άτυπης κόντρας και θα συνεχίσει να βρίσκεται στην εξουσία με την πανίσχυρη κοινοβουλευτική του ομάδα.
Χαρακτηριστικές είναι και οι δηλώσεις που έκανε ο πρωθυπουργός βγαίνοντας από το «Μον Ρεπό» που έγινε η συνάντηση:
«Διεπιστώθη πλήρης αρμονία απόψεων επί του θέματος της λειτουργίας του πολιτεύματος».
Η μέρα είχε αρχίσει καλά για τη Δημοκρατία, αλλά τα σύννεφα εξακολουθούσαν να υπάρχουν. Χαρακτηριστικό της έντασης που είχε δημιουργηθεί είναι και οι αποδοκιμασίες προς τους αρχηγούς των τριών όπλων κατά την έξοδό τους από τη Δοξολογία στον Αγιο Σπυρίδωνα της Κέρκυρας. Εκεί ο κόσμος περίμενε να φύγει ο Βασιλιάς με τους συγγενείς του, περίμενε να φύγει ο Παπανδρέου με τους άλλους επίσημους, αλλά μόλις αποχωρούσαν οι αρχηγοί των τριών όπλων, με πρώτο – πρώτο τον αρχηγό του Στρατού Ι.Γεννηματά ο κόσμος άρχισε να φωνάζει:
«Κάτω οι προδότες της Δημοκρατίας».
Το γεγονός αυτό προκάλεσε εκνευρισμό και σύγχυση, αλλά δεν δόθηκε συνέχεια.

Και το όνομα αυτής… Αλεξία:Το 1942 η πριγκίπισσα Ειρήνη (η σημερινή βασίλισσα της Ισπανίας) επρόκειτο να πάρει το όνομα Αλεξία. Προτιμήθηκε το Ειρήνη, αφού ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τότε, βρισκόταν σε κρίσιμη καμπή και η Ελλάδα υποδουλωμένη στους Γερμανούς, τους Ιταλούς και τους Βουλγάρους.
Στο Παλάτι είπαν η ιδέα του ’42 να μην πάει χαμένη κι αποφάσισαν να βγάλουν το μωρό που γεννήθηκε την προηγούμενη μέρα Αλεξία. Τώρα πως κατάφεραν οι αυλικοί να το χρεώσουν –ως ιδέα- στον Γεώργιο Παπανδρέου αυτό είναι άλλη ιστορία. Κι ο πρωθυπουργός όμως έμοιαζε να το αποδέχεται για να μην χαλάσει τις σχέσεις του με το Παλάτι. Μάλιστα ο Βασιλιάς έγραψε ιδιοχείρως τη ληξιαρχική πράξη γέννησης με το όνομα της Διαδόχου. Ήταν 10.15 το πρωί στο Μον Ρεπό. Μαζί του υπέγραψαν ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο υπουργός Δικαιοσύνης Ν.Μπακόπουλος ως ληξίαρχος.

Φάνηκε ασήμαντο – ήταν σημαντικό: Πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων η είδηση ότι ο Γεώργιος Αθανασιάδης Νόβας πήγε στο Μον Ρεπό για να συγχαρεί εκ μέρους της Βουλής τον Βασιλέα για την Διάδοχο. Μάλιστα σύμφωνα με τα ρεπορτάζ της επόμενης μίλησε για δέκα μόλις λεπτά με τον Κωνσταντίνο, χρειάστηκε όμως να περιμένει γύρω στα τρία τέταρτα για να τον δει. Γιατί; Μα είχε συνεργασία με τον διευθυντή του Πολιτικού Γραφείου του Κωνσταντίνο Χοϊδά. Το πιο πιθανό είναι στη 45λεπτη συνεργασία των δύο να παρίστατο ως τρίτος –και ενδιαφερόμενος- ο ίδιος ο πρόεδρος της Βουλής που ήθελε να προβιβαστεί σε πρόεδρο της κυβερνήσεως.

Οι φωτογραφίες και οι λεζάντες είναι από “ΤΑ ΝΕΑ” της εποχής. Το σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου από τον “Ταχυδρόμο”

Σάββατο 10 Ιουλίου 1965 – Το ημερολόγιο της αποστασίας

Ο Κώστας Μητρόπουλος σατιρίζει στον "Ταχυδρόμο" την επιμονή του Γαρουφαλιά να μείνει στο υπουργείο Άμυνας

Όλα ήταν λάθος. Το κοριτσάκι που γεννήθηκε έξι λεπτά μετά τις επτά το πρωί στα ανάκτορα του Μον Ρεπό στη Κέρκυρα ονομάστηκε διάδοχος του ελληνικού θρόνου. Στη συνέχεια απέκτησε αδελφάκι. Αγοράκι. Τον Παύλο στις 10 Μαΐου 1967 κι υποβιβάστηκε σε απλή πριγκηπέσα. Μήπως όμως και ο αδελφός έγινε ποτέ του ουσιαστικός Διάδοχος; Η χώρα μέχρι να αποκτήσει τον τίτλο και ν’ ακούει σ’ αυτόν είχε αλλάξει πολίτευμα!
Ο Γεώργιος Παπανδρέου ταξίδεψε το ίδιο βράδυ στη Κέρκυρα για να προετοιμαστεί για τη συνάντησή του με τον βασιλιά. Ταξίδεψε ως πρωθυπουργός. Επιστρέφοντας κατάλαβε ότι βρισκόταν πιο κοντά στο «πρώην» παρά στο «νυν». Κι έκτοτε δεν θα ξαναγινόταν πρωθυπουργός.
Μαζί του στο αεροπλάνο ταξίδευε και ο πρόεδρος της Βουλής Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας. Σε λίγο θα πρόδιδε τον αρχηγό του! Θα επιχειρούσε να γίνει αυτός πρωθυπουργός στη θέση του πρωθυπουργού!
Ο κόσμος που υποδέχτηκε τον Παπανδρέου στο αεροδρόμιο της Κέρκυρας ήξερε τι φώναζε. Τα συνθήματα που κυριάρχησαν ήταν: «Έξω οι προδότες από το κόμμα» και «Έξω ο Γαρουφαλιάς». Προσέξτε δεν συσχέτισαν τους προδότες με τον Γαρουφαλιά. Τα γεγονότα των επόμενων ημερών θα τους δικαίωναν.
Επιστροφή όμως στο χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης ενός μωρού που ζύγιζε 4 κιλά και 300 γραμμάρια (και παρέμεινε τροφαντό ακόμα κι όταν μεγάλωσε…) κι η είδηση της γέννησής του χρειάστηκε εννιά λεπτά για να φθάσει από το Μον Ρεπό της Κέρκυρας στο Λυκαβηττό, στην Αθήνα, όπου ρίχτηκαν 101 κανονιοβολισμοί για να αναγγείλουν το χαρμόσυνο νέο.
Την ίδια ώρα το πολυβολείο στο Παλιό Κάστρο της Κέρκυρας έστελνε το δικό του μήνυμα. Για καλό και για κακό πάντως οι δημοσιογράφοι ενημερώθηκαν στο ξενοδοχείο «Κορφού Παλάς» στο κέντρο της πόλης όπου είχε στηθεί το Κέντρο Τύπου.
Πάνω από τη νεαρή βασίλισσα, την Άννα Μαρία ήταν ότι καλύτερο είχε να παρουσιάσει η μαιευτική στην Ελλάδα. Ο Νικόλαος Λούρος με συνεργάτες του Δοξιάδη και Κουτήφαρη ανέλαβαν τον τοκετό ενώ η βασίλισσα είχε κάνει μαθήματα ανώδυνου τοκετού, γεγονός σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα και γενικά πρωτοποριακό για την εποχή.
Το κρατικό ραδιόφωνο (τηλεόραση δεν υπήρχε) διέκοψε το πρόγραμμά του για να αναγγείλει το νέο, ενώ διατάχτηκε τριήμερος σημαιοστολισμός.
Μέσα στη καλή χαρά ο Κωνσταντίνος έδειξε για μία ακόμη φορά τις αντιλήψεις του για τον στρατό. Ανάδοχος της μικρής που αργότερα αποφασίστηκε να ονομαστεί Αλεξία θα ήταν οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις. Τα τρία σώματα. Ο Στρατός που παρ’ ολίγον θα ονομαζόταν Βασιλικός, το Βασιλικό Ναυτικό και η Βασιλική Αεροπορία. Και για τα τρία όπλα λάδι το μωρό θα έβαζε ο υπουργός Εθνικής Αμυνας. Θα ήταν ο Πέτρος Γαρουφαλιάς ή ο ίδιος ο Γεώργιος Παπανδρέου που είχε αποφασίσει να στείλει σπίτι του τον υπουργό που άκουγε μόνο τον Βασιλιά και ν’ αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο;
Ο Γεώργιος Παπανδρέου έφθασε το απόγευμα στις 7.15 στη Κέρκυρα με έκτακτη πτήση της «Ολυμπιακής» που τότε ανήκε στον Αριστοτέλη Ωνάση. Μαζί του ήταν ο υπουργός Δικαιοσύνης Νίκος Μπακόπουλος, ο υπουργός Υγείας Ανδρέας Κοκκέβης, ο υφυπουργός Προεδρίας Παύλος Βαρδινογιάννης και ο διευθυντής του Γραφείου Τύπου του Πρωθυπουργού Γιάννης Μανουσάκης. Ο πρόεδρος της Βουλής Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας βρισκόταν κι αυτός στο αεροπλάνο για να ευχηθεί στον βασιλιά εκ μέρους όλων των βουλευτών για το χαρμόσυνο γεγονός. Αποδείχτηκε ότι με την ευκαιρία συζήτησε και μερικά λεπτά πολιτικά θέματα.

Ο Κώστας Μητρόπουλος μιλά με το πενάκι του για την προσπάθεια απομάκρυνσης από την εξουσία του κόμματος που στήριζε το 53% των ψηφοφόρων

Ο Γεώργιος Παπανδρέου κατέλυσε στο σπίτι του βουλευτή του κόμματός του Θόδωρου Δεσύλλα και προσπάθησε να οργανώσει την επόμενη μέρα που περιλάμβανε: Δοξολογία, υπογραφή ληξιαρχικής πράξης γεννήσεως της διαδόχου και στις 10 το πρωί το πολυπόθητο ραντεβού με τον Κωνσταντίνο.

Κωνσταντίνος - Παπανδρέου, το γυαλί είχε ραγίσει

Λίγο πριν κοιμηθεί χτυπά η πόρτα. Του είχαν φέρει μία ακόμα επιστολή του βασιλιά. Ήταν η απάντησή του στην… απάντηση του πρωθυπουργού. Τη διάβασε και την χαρακτήρισε «προσωπικό λίβελο».
Τι έγραφε;
Εν Κερκύρα τη 10η Ιουλίου 1965
Κύριε Πρωθυπουργέ,
Διεπίστωσα εκ της από 9 Ιουλίου επιστολής σας ότι επιμένετε να έχετε την πρόθεσιν την οποίαν δια της προχθεσινής επιστολής μου σας επεσήμανα, να εμφανίζετε κατά σύστημα ως υφιστάμενον θέμα λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος, δημιουργηθέν εξ αιτίας ενεργειών μου, ενώ τοιούτον θέμα δεν υπάρχει διότι ουδέποτε εγεννήθη. Δεν δύναμαι, δυστυχώς, να αποφύγω την σκέψιν ότι η σκόπιμος εμμονή εις ανύπαρκτον θέμα αποτελεί πρόσχημα δια την εκ μέρους ημών ηθελημένην διατάραξιν των σχέσεων μας. Επιδιώκετε την δημιουργίαν συνταγματικού θέματος εκ του μη όντος. Με στενοχωρεί η προσπάθεια σας, εάν δε δεν επικρατήσουν εις υμάς σωφρονέστεραι σκέψεις, θα ευρεθώ εις την ανάγκην εκ καθήκοντος προασπίσεως της συνταγματικής τάξεως και της ομαλότητος να καταγγείλω προς τον Ελληνικόν λαόν τας προθέσεις σας. Είναι γεγονός αναμφισβήτητον, το οποίον ουδενός την προσοχήν δέον να διαφυγή, ότι η δημιουργηθείσα εις το πολιτικόν κόμμα του οποίου ηγείσθε έντασις εν σχέσει προς τα πρόσωπα του Αρχηγού του ΓΕΣ, αρχικώς, και εν συνεχεία του υπουργού Εθνικής Αμύνης, υπήρξεν, ως υμείς καλώς γνωρίζετε, τεχνητή.
Ήδη έρχομαι εις όσα σχετικώς αναφέρετε εις την επιστολήν σας εν σχέσει προς τα δύο αυτά πρόσωπα. Δια την αντικατάστασιν του Αρχηγού ΓΕΣ εσείς με ενημερώσατε επί αποφάσεως σας και σας διεμήνυσα δια του Αρχηγού του Γραφείου μου, ότι διαδικασία απλής ανακοινώσεως, ήτις εσχεδιάζετο ως πληροφορήθην χωρίς να μου παράσχητε την κατά το Σύνταγμα απαραίτητον ευκαιρίαν ν’ ακουσθή η γνώμη μου, δεν ηδύνατο να γίνη δεκτή, και προσέθεσα ότι υπό τάς κρατούσας συνθήκας, από εθνικής σκοπιάς κρίνων, δεν ήμην σύμφωνος προς την απόφασίν σας.
Δια της από 24 Ιουνίου ε.ε. επιστολής σας απεδώσατε εις πλήρη παρανόησιν του κ. υπουργού Εθνικής Αμύνης τα όσα με επληροφόρησε και εκφράσαντες την βαθείαν λύπην σας δια την αδόκητον παρεξήγησιν με διεβεβαιώσατε ότι ουδέποτε ήτο δυνατόν να προβήτε εις την ενέργειαν των μεταβολών πριν ή επικοινωνήσετε μετ’ αυτού.
Καθ’ όσον αφορά εις το θέμα της αντικαταστάσεως του υπουργού Εθνικής Αμύνης δεν είναι αληθές ότι επήλθε διαφωνία ημών, ως εν τη επιστολή σας αναφέρετε, εφ’ όσον δεν έσχον εισέτι την μεθ’ υμών συνεργασίαν δια να ακούσω την εισήγησίν σας και εκφράσω, καθ’ ο έχω χρέος, την γνώμην μου. Όταν μου παρηγγείλατε την απόφασίν σας, σας εξέφρασα δια του Αρχηγού του Γραφείου μου την επιθυμίαν να συζητήσω το θέμα μεθ’ υμών ευθύς ως τούτο καταστή δυνατόν, συγχρόνως σας επέστησα την προσοχήν επί του φόρτου εργασίας τον οποίον θα συνεπάγεται δι’ υμάς η άσκησις των καθηκόντων του πρωθυπουργού, του υπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και του υπουργού Εθνικής Αμύνης, ο δε κ. Χοϊδάς σας επανέλαβε δις την απάντησίν μου ταύτην προς άρσιν πάσης αμφιβολίας σας ότι σας ημφισβήτησα δικαίωμα σας.
Ουδέποτε εις ουδεμίαν στιγμήν και δι’ οιουδήποτε τρόπου ηρνήθην ότι αποτελεί δικαίωμα της Κυβερνήσεως η αντικατάστασις ανωτάτου αξιωματικού ή δικαίωμα του πρωθυπουργού η αντικατάστασις υπουργού του. Συνεπώς, αναγιγνώσκων εις την επιστολήν σας τα αντίθετα, διερωτώμαι πώς είναι δυνατόν να μου αποδίδετε ανύπαρκτον διπλήν άρνησιν, υποστηρίζοντες πράγματα διάφορα της αληθείας. Πάντως, δεν δύναμαι ειμή να σημειώσω ότι η αποστολή χθες προς εμέ προς υπογραφήν σχεδίου Βασιλικού Διατάγματος περί αντικαταστάσεως του υπουργού Εθνικής Αμύνης, χωρίς να έχη προηγηθή συνεργασία ημών αναγκαία, κατά τάς συνθήκας του Πολιτεύματος, ιδία δε αφού είχατε και ειδοποιηθή περί της επιθυμίας μου, αποτελεί πράξιν αήθη, αλλά και προσβλητικήν, διότι περιέχει άσκησιν πιέσεως και σκοπεί εις δημιουργίαν πεπλανημένων εντυπώσεων παρά τη κοινή γνώμη.
Διότι πώς δύναται να παροραθή το συμβάν ότι πριν ή παραδοθή εν Αθήναις προς αποστολήν εις εμέ το σχέδιον Βασιλικού Διατάγματος μετά της επιστολής σας, εξεδόθησαν έκτακτοι εκδόσεις φιλοκυβερνητικών εφημερίδων, στενώς συνδεδεμένων μετά του περιβάλλοντος σας, προς διάδοσιν της ψευδούς ειδήσεως ότι είχον τάχα αρνηθή την υπογραφήν του τότε ανυπάρκτου σχεδίου Βασιλικού Διατάγματος.
Δια τας αντιλήψεις, τας οποίας ισχυρίζεσθε ότι έχω εν σχέσει προς το υπουργείον Εθνικής Αμύνης, περί του οποίου, ως μου γράφετε, κατέχομαι από την θέλησιν να έχω αποφασιστικήν γνώμην, θεωρών τούτο στεγανόν διαμέρισμα εξαιρούμενον της εξουσίας της Κυβερνήσεως, οφείλω να σας δηλώσω κατά τον κατηγορηματικώτερον τρόπον, ότι ευρίσκεσθε εις πλάνην και μου αποδίδετε μομφήν ασυγχώρητον, ουδεμίαν έχουσαν βάσιν. Γνωρίζω άριστα τα εκ του Συντάγματος καθήκοντα μου, την έκτασίν των και τας εξ αυτών υποχρεώσεις μου. Η έκκλησίς σας προς εμέ δεν ανταπεκρίνετο εις ανάγκην τινά.
Πριν ή αναβώ εις τον Θρόνον ωρκίσθην εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος να προστατεύω την επικρατούσαν Θρησκείαν των Ελλήνων, να φυλάττω το Σύνταγμα και τους Νόμους του Ελληνικού Έθνους και να διατηρώ και υπερασπίζω την εθνικήν ανεξαρτησίαν και ακεραιότητα του Ελληνικού Κράτους. Ως εγγυητής συνεπώς της διαφυλάξεως του Συντάγματος και ειδικώτερον των θεμελιωδών αρχών της λαϊκής κυριαρχίας και των δημοκρατικών ελευθεριών του κατ’ εξοχήν δημοκρατικού λαού ημών, είμαι υποχρεωμένος να ενδιαφέρομαι ιδιαιτέρως δια τας ενόπλους δυνάμεις, αίτινες ως λόγον υπάρξεως έχουν την προάσπισιν του Έθνους από εξωτερικούς ή εσωτερικούς κινδύνους.
Το ενδιαφέρον μου τούτο περιορίζεται εις την διατήρησιν των ενόπλων δυνάμεων αξιόμαχων, αποκλειστικώς ασχολουμένων με τα υπηρεσιακά καθήκοντα των και αδιακόπως αφοσιωμένων εις την επιτέλεσιν του υπέρτατου εθνικού των καθήκοντος, μακράν πάσης πολιτικής ή κομματικής διαμάχης ή πιέσεως. Δια την κατίσχυσιν της αρχής ότι αι ένοπλοι δυνάμεις ανήκουν μόνον εις το Έθνος, δεν αρκεί μόνο η διακήρυξις της αρχής, αλλά απαιτείται επιμελής και συνεχής εφαρμογή της. Εγώ, τεταγμένος υπεράνω της πολιτικής, οφείλω ανεπηρέαστος να επαγρυπνώ δια την πιστήν τήρησιν της αρχής και σας έχω είπει ότι διεπίστωσα σοβαρωτάτας παραβιάσεις αυτής.
Ποία μέσα διαθέτω δια την εκδήλωσιν του ενδιαφέροντος μου τούτου; Όσα από μακράν παράδοσιν έχουν διεθνώς καθιερωθή, ήτοι, να συμβουλεύω και εν ανάγκη να προειδοποιώ υμάς και τους υπουργούς μου, ενημερούμενος τακτικώς και συστηματικώς επί πάντων των σημαντικών θεμάτων κατά τα καθιερωμένα.
Αύτη είναι η ακριβής αντίληψις των υποχρεώσεων μου και ούτω και μόνον ήσκησα και θα εξακολουθώ να ασκώ τα καθήκοντα μου. Η αποφασιστικότης μου να μείνω στερρώς προσηλωμένος εις τον όρκον μου δεν πρόκειται εν ουδεμία περιπτώσει να καμφθή. Σας γνωρίζω δε και πάλιν ότι τελώ εν πλήρει αρμονία προς την πολιτικήν παράταξιν της Ενώσεως Κέντρου και δεν επιθυμώ να μεταβληθή τούτο.
Ακατανόητος δι’ εμέ είναι η περικοπή της επιστολής κατά την οποίαν κατεβάλατε πάσαν προσπάθειαν και προέβητε και εις σημαντικός… συγκαταβάσεις, δυσάρεστους δια τον δημοκρατικόν κόσμον, δια να διατηρηθή αδιατάρακτος η συνεργασία σας μετ’ εμού. Τι έννοιαν έχει η συγκατάβασις του Πρωθυπουργού προς τον Βασιλέα; Εκ του Συντάγματος έχετε την ευθύνην των πράξεων μου, ουδείς δε χώρος συγκαταβάσεως υπάρχει. Εν πάση περιπτώσει είμαι υποχρεωμένος να σημειώσω ότι απετέλεσεν ατύχημα η χρήσις του όρου, διότι ο Βασιλεύς ουδεμίαν απολύτως ποτέ ανάγκην συγκαταβάσεως έχει ούτε δύναται να επιτρέψη τόσον άτακτον και αντικανονικήν στάσιν απέναντι του.
Θα σας απαντήσω δι’ ολίγων εις όσα αναφέρετε εις τας παραγράφους 3 και 4 της επιστολής σας. Δεν ήτο έργον του διενεργήσαντος την διοικητικήν εξέτασιν επί της υποθέσεως της συνωμοσίας, να εισηγηθή επί της ανάγκης εξακριβώσεως της αληθείας δια τακτικής ανακρίσεως. Εις το πόρισμα του, πάντως, ουδέν σχετικώς αναφέρεται. Όταν δια του πορίσματος της εξετάσεως του βεβαιοί ότι δεν κατώρθωσε να διαπίστωση ποίοι οι ιδρυταί, ποίος ο αρχηγός, ποία τα μέλη και ποίοι οι σκοποί της συνωμοσίας, θα ήτο ασύλληπτον να εισηγείτο τον τερματισμόν, ανακριτικώς, τόσον ανώριμου υποθέσεως. Παρ’ όλον όμως, ότι διέφυγον της διοικητικής εξετάσεως τόσον βασικοί συντελεσταί, εν τούτοις, εις τρείς αξιωματικούς της Κ.Υ.Π. αποδίδεται ενοχή ηυξημένου βαθμού δια του πορίσματος. Ούτω, η απάντησίς σας δεν πείθει, εφ’ όσον μάλιστα επιθυμείτε να λησμονήτε ότι πολλά άλλα στοιχεία έχουν έλθει εις φώς περί της ενεργού αναμίξεως της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών εις την εξύφανσιν της επαναστατικής δικτατορικής συνωμοσίας, ήτις νυν τελεί υπό ανάκρισιν.
Της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών αποκλειστικόν έργον δέον να είναι η συγκέντρωσις πληροφοριών περί των εξωτερικών και εσωτερικών εχθρών της χώρας και η προστασία των ενόπλων δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας από πάσης επιβουλής. Και ουδεμία ετέρα δράσις είναι επιτρεπτή.
Δια της επιστολής μου, σας κατήγγειλα συγκεκριμένας πράξεις και σας εζήτησα να προβήτε εις ωρισμένας εκδηλώσεις, προθυμοποιηθείς μάλιστα, χάριν του δημοσίου συμφέροντος, να αντιπαρέλθω ωρισμένας χαρακτηριστικός σοβαρός ενεργείας σας εάν προεβαίνατε εις αποκήρυξίν των. Ουδέν όμως απολύτως αναφέρετε εις την επιστολήν σας εν σχέσει προς την παράκλησίν μου. Συνεπώς, είμαι υποχρεωμένος, υπό το φως και των χθεσινών και σήμερον επαναλαμβανόμενων αναληθών σκόπιμων αιτιάσεων, ότι ηρνήθην να δεχθώ εσάς και την υπογραφήν Βασιλικού Διατάγματος, αλλά και εν όψει της εκ κύκλων προσκειμένων εις υμάς, διαδόσεως συνθημάτων περί επελθούσης ρήξεως εξ αιτίας των ανερείστων τούτων αιτιάσεων και της προσκλήσεως του λαού εις επαγρύπνησιν δια την περιφρούρηση; των δήθεν κινδυνευουσών ελευθεριών του, να σας δηλώσω δια μίαν εισέτι φοράν ότι αποδοκιμάζω τας ενεργείας σας και ότι επιθυμώ να σας καταστήσω σαφές ότι υπό τοιαύτην ατμόσφαιραν δεν τολμώ να αισιοδοξήσω ότι δύναται ν’ αποβή εποικοδομητική η επικείμενη συνεργασία μας.
Αρνούμαι, και εν τούτω προασπίζω την συνταγματικήν θέσιν και το κύρος μου ενώπιον αδόκητων πιέσεων, να δεχθώ να ασκήσω τα καθήκοντα μου υπό απειλήν και υπό το κράτος εντυπώσεων εξ ενεργειών μη συναδουσών προς την ομαλότητα της λειτουργίας του πολιτεύματος. Εάν υφίσταται σήμερον πρόβλημα, τούτο συνίσταται εις κρίσιν εμπιστοσύνης, την οποίαν προεκάλεσαν αι ενέργειαί σας απροκαλύπτως σχεδιασμέναι και εσκεμμέναι δια να περιορίσουν την απρόσκοπτον άσκησιν των συνταγματικών μου καθηκόντων.
Ουδείς όμως θα δυνηθή να επιτυχή τοιούτον τι, διότι στηρίζομαι εις την ακατάλυτον δύναμιν η οποία είναι η αγάπη του λαού.

Πως φθάσαμε στον καυτό Ιούλη του ’65 – Το χρονολόγιο της αποστασίας

1963
22 Μαίου: Λίγο μετά τις 9 το βράδυ στη Θεσσαλονίκη δολοφονείται από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης.
8 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Κ.Καραμανλής επιμένει να μην πραγματοποιηθεί το ταξίδι του βασιλικού ζεύγους στο Λονδίνο.
11 Ιουνίου: Παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή μετά από την επιμονή των βασιλέων να πάνε στο Λονδίνο.
17 Ιουνίου: Ο Παναγιώτης Πιπινέλης, υπουργός Εμπορίου στη κυβέρνηση Καραμανλή αναλαμβάνει πρωθυπουργός. Ο Καραμανλής αναχωρεί για τη Ζυρίχη.

Η κόντρα με το Παλάτι οδήγησε τον Κ.Καραμανλή στη παραίτηση

26 Ιουνίου: Η κυβέρνηση Πιπινέλη παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης από την ΕΡΕ στη Βουλή.
9 Ιουλίου: Επεισόδια σε βάρος του βασιλικού ζεύγους της Ελλάδος από μέλη αριστερών οργανώσεων για τη δολοφονία του Λαμπράκη, αλλά και τις φυλακίσεις μελών του ΚΚΕ.
15 Ιουλίου: Ο Σοφοκλής Βενιζέλος επιχειρεί να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού (ΕΡΕ-Ενωση Κέντρου). Ο αρχηγός της ΕΚ Γεώργιος Παπανδρέου τον αποκαλεί «προδότη του ανενδότου αγώνα».
27 Σεπτεμβρίου: Παραιτείται η κυβέρνηση Πιπινέλη. Η υπηρεσιακή κυβέρνηση Μαυρομιχάλη προχωρά στη διενέργεια εκλογών στις 3 Νοεμβρίου 1963.
29 Σεπτεμβρίου: Επιστρέφει από τη Ζυρίχη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για να ηγηθεί της ΕΡΕ στις επικείμενες εκλογές.
3 Νοεμβρίου: Η ΕΚ κερδίζει τις εθνικές εκλογές, αλλά δεν καταφέρνει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Διαθέτει 139 βουλευτές, έναντι 132 της ΕΡΕ, 28 της ΕΔΑ και δύο των Προοδευτικών.
6 Νοεμβρίου: Ο βασιλιάς Παύλος αναθέτει στον Γεώργιο Παπανδρέου τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η κυβέρνηση του Νοεμβρίου του 1963 ήταν η πρώτη για το Κέντρο από το 1952

8 Νοεμβρίου: Ορκίζεται η κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος δεν μετέχει σ’ αυτήν. Φήμες για τα πρώτα προβλήματα.

Τα μέλη της κυβέρνησης Παπανδρέου

Ο Στέφανος Στεφανόπουλος

26 Νοεμβρίου: Αρχίζει η εφαρμογή του μέτρου της δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
5 Δεκεμβρίου: Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ορκίζεται β’ αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Από την εφημερίδα "Ελευθερία"

9 Δεκεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναχωρεί για το Παρίσι. Ο ίδιος βάζει τέλος στην πολιτική του σταδιοδρομία. Αρχηγός της ΕΡΕ αναλαμβάνει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.
24 Δεκεμβρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ζητά από τον Βασιλιά εκλογές μετά την αδυναμία του να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή.
31 Δεκεμβρίου: Ορκίζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Ιωάννη Παρασκευόπουλο.
1964
7 Φεβρουαρίου: Πεθαίνει από οξύ πνευμονικό οίδημα ο Σοφοκλής Βενιζέλος (70 χρ.) γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και ηγετικό στέλεχος της ΕΚ. Είχε προηγηθεί προεκλογική ομιλία του στα Χανιά. Το μοιραίο τον βρήκε στο ατμόπλοιο που τον μετέφερε στην Αθήνα.
16 Φεβρουαρίου: Στις εκλογές θριαμβεύει η ΕΚ του Γεωργίου Παπανδρέου. Με 52,7% συγκεντρώνει 171 βουλευτές στους 300.

Οι εκλογές του 1964 εξελίχτηκαν σε θρίαμβο του Γεωργίου Παπανδρέου

20 Φεβρουαρίου: Η νέα κυβέρνηση που παρουσίασε ο Γ.Παπανδρέου δημιουργεί αντιδράσεις στην αριστερή πτέρυγα της ΕΚ στελέχη της οποίας κάνουν λόγο για «δεξιά απόκλιση»
29 Φεβρουαρίου: Καθιερώνεται το «πόθεν έσχες» των βουλευτών.
1η Μαρτίου: Με απόφαση του υπουργού Προεδρίας Ανδρέα Παπανδρέου διακόπτονται από το κρατικό ραδιόφωνο οι εκπομπές της «Φωνής της Αμερικής». Αιτία τα φιλοτουρκικά σχόλια για το Κυπριακό. Ανάλογη απόφαση λαμβάνεται και για την επισκόπηση του αγγλικού τύπου από το ελληνικό ραδιόφωνο.

Στις εκλογές του 1964 εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής ο Ανδρέας Παπανδρέου. Υπουργοποιήθηκε αμέσως μετά

4 Μαρτίου: Αναβάλλεται η επίσκεψη πλοίων του 6ου στόλου στην Ελλάδα
6 Μαρτίου: Πεθαίνει ο Βασιλιάς Παύλος

Ο θάνατος του Παύλου έφερε στον Θρόνο το νεαρό Κωνσταντίνο

19 Μαρτίου: Ανταρσία 33 βουλευτών της ΕΚ που δεν ψηφίζουν στη πρώτη ψηφοφορία για την εκλογή προέδρου της Βουλής τον υποψήφιο της ΕΚ Γεώργιο Αθανασιάδη – Νόβα. Σε 30 ψηφοδέλτια έχει γραφεί η λέξη «Δημοκρατία». Τελικά ο Νόβας εκλέγεται στη δεύτερη ψηφοφορία. Οι Ηλίας Τσιριμώμος και Σωτήρης Παπαπολίτης διαγράφονται από την ΕΚ ως υποκινητές της ανταρσίας. Θα επιστρέψουν και πάλι λίγους μήνες αργότερα.

Ο Ηλίας Τσιριμώκος εθεωρείτο εκπρόσωπος της αριστερής πτέρυγας του Κέντρου. Είχε διατελέσει άλλωστε και μέλος της κυβέρνησης του βουνού.

23 Μαρτίου: Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ορκίζεται στη Βουλή πίστη στο Σύνταγμα.
1η Απριλίου: Αυξάνονται αναδρομικά από την αρχή του χρόνου κατά 12% οι κατώτατοι μισθοί και τα ημερομίσθια.
11 Απριλίου: Ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Κόλλιας παραπέμπεται στο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο με την κατηγορία της απόπειρας παρεμπόδισης του ανακριτή Σαρτζετάκη που ερευνά την υπόθεση της δολοφονίας Λαμπράκη.

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας ήταν δικαστικός πιστός στο θρόνο. Η κυβέρνηση Παπανδρέου δεν κατάφερε να τον βγάλει από τη θέση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Λίγα χρόνια αργότερα θα γινόταν ο πρώτος πρωθυπουργός της χούντας

17 Απριλίου: Αποστρατεύεται, αιφνιδιαστικά, ο αρχηγός ΓΕΣ, αντιστράτηγος Π.Σακελλαρίου και αντικαθίσταται από τον αντιστράτηγο Ι.Γεννηματά.
20 Απριλίου: Κομμουνιστική διείσδυση στην «υπηρεσία διαφώτισης» του Υπουργείου Προεδρίας καταγγέλλει ο πρώην αυτοεξόριστος στην Ουγγαρία Ν.Γεωργαλάς.
27 Απριλίου: Η κυβέρνηση εξαγγέλλει την αποφυλάκιση των πολιτικών κρατουμένων εφ’ όσον πληρούν κάποιες προϋποθέσεις.
3 Ιουνίου: Παραιτείται ο υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Δώδεκα μέρες αργότερα αναλαμβάνει Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας.
8 Ιουνίου: Σοσιαλιστική κίνηση στο εσωτερικό της ΕΚ εξαγγέλλει ο Ηλίας Τσιριμώκος.
24 Ιουνίου: Στην Ουάσιγκτον πραγματοποιούνται παράλληλες συναντήσεις του προέδρου των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον με τους πρωθυπουργούς της Ελλάδας (Γ.Παπανδρέου) και Τουρκίας (Ι.Ινονού). Ο Έλληνας πρωθυπουργός –παρά την αμερικανική πίεση – αρνείται απ’ ευθείας συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του.

Για πολλούς η αρχή του τέλους της κυβέρνησης Παπανδρέου ήταν η αποτυχία των συζητήσεων με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον για τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό

3 Ιουλίου: Τριακόσια άτομα με πλακάτ υπέρ του Κ.Καραμανλή εισβάλουν στην αίθουσα της Βουλής την ώρα της συζήτησης για το Κυπριακό. Χτυπούνε βουλευτές της ΕΚ κι απομακρύνονται. Μεταξύ των συλληφθέντων είναι και ο λογοτέχνης Ρένος Αποστολίδης υποψήφιος του κόμματος των Προοδευτικών στις τελευταίες εκλογές κι υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων με τον συνδυασμό του Γ.Πλυτά
5 Ιουλίου: Κεντροαριστεροί υποψήφιοι εκλέγονται στις Δημοτικές Εκλογές στις μεγάλες πόλεις. Κιτσίκης (Αθήνα), Κυριακάκος (Πειραιά) και ο κοινός υποψήφιος ΕΚ-ΕΔΑ Τσίρος (Θεσσαλονίκη).
2 Αυγούστου: Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αυγή» ετοιμάζεται πραξικόπημα με την υποστήριξη αμερικανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.
3 Αυγούστου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου απειλεί με διαγραφή τους 8 βουλευτές της ΕΚ οι οποίοι συνυπέγραψαν υπόμνημα της ΕΔΑ για τον επαναπατρισμό παιδιών πολιτικών προσφύγων.
4 Αυγούστου: Ο υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διαψεύδει πληροφορίες που τον θέλουν, στο μέλλον, να συνεργάζεται με την ΕΡΕ
1η Σεπτεμβρίου: Η αμερικανική εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» σε ανάλυση για την Ελλάδα αναφέρει ότι «αν πρόκειται να ανατραπεί η κυβέρνηση Παπανδρέου, αυτό θα γίνει από νέους συνταγματάρχες που έχουν λιγότερη υπομονή».
6 Σεπτεμβρίου: Οκτώ Δημοτικοί Σύμβουλοι της ΕΚ ψηφίζουν τον προερχόμενο από την ΕΡΕ Γ.Πλυτά για Δήμαρχο Αθηναίων.
18 Σεπτεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος παντρεύεται την πριγκίπισσα της Δανίας Άννα – Μαρία.
19 Σεπτεμβρίου: Χωρίς την άδεια του πρωθυπουργού ο υπουργός Άμυνας Π.Γαρουφαλιάς υπογράφει διάταγμα για τη μετονομασία του Ελληνικού Στρατού σε Βασιλικό. Δύο μέρες μετά με παρέμβαση του Γ.Παπανδρέου ανακαλείται το σχετικό διάταγμα.
5 Νοεμβρίου: Επεισόδιο Μητσοτάκη – Ανδρέα Παπανδρέου στο κυβερνητικό Οικονομικό συμβούλιο. «Δεν είμαι κλητήρας ή καθαρίστρια» λέει ο υπουργός οικονομικών στο γιό του πρωθυπουργού.

Οι σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με τους συνεργάτες του πατέρα του, όπως οι Μητσοτάκης - Στεφανόπουλος ποτέ δεν ήσαν καλές

6 Νοεμβρίου: Καταργούνται τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και οι εξορίες. Δεν νομιμοποιείται το ΚΚΕ και δεν επιτρέπεται στους πολιτικούς πρόσφυγες να επιστρέψουν στην Ελλάδα.
19 Νοεμβρίου: Παραιτείται ο Ανδρέας Παπανδρέου από τη θέση του Αναπληρωτή Υπουργού Συντονισμού. Θα επιστρέψει στη κυβέρνηση στην ίδια θέση στις 29 Απριλίου 1964.
21 Νοεμβρίου: Ενθουσιώδης είναι η υποδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου στη Κύπρο. Στις συναντήσεις με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο εμφανίζει αντι-αμερικανικές και αντι-νατοϊκές θέσεις. Συμφωνεί μαζί του για αποστρατικοποιημένη και αδέσμευτη Κύπρο. Οι δηλώσεις προκαλούν τη διαμαρτυρία του Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα προς τον Γ.Παπανδρέου.

Ο Ρ.Μάρεϊ, πρεσβευτής των ΗΠΑ μετέφερε στον Γ.Παπανδρέου την ενόχληση της κυβέρνησής του από τις δηλώσεις του Ανδρέα στη Κύπρο

25 Νοεμβρίου: Από έκρηξη βόμβας στην 22η επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου από τις αντιστασιακές οργανώσεις, σκοτώνονται 13 άτομα και τραυματίζονται άλλα 51. Το επίσημο πόρισμα κάνει λόγο για παλιά βόμβα. Η αριστερά πάλι μιλά για πολιτική συνωμοσία.
1η Δεκεμβρίου: Επεισόδια στη Βουλή μεταξύ βουλευτών της ΕΡΕ και της ΕΚ με αφορμή τα όσα έγιναν στο Γοργοπόταμο.
3 Δεκεμβρίου: Ο υποψήφιος της ΕΔΑ Α.Πετραλιάς εκλέγεται αντιπρόεδρος της Βουλής με τη στήριξη βουλευτών της ΕΚ. Ο υποψήφιος του κόμματος Ν.Αλαβάνος δεν εκλέγεται.
8 Δεκεμβρίου: Διαρρέουν τον τύπο εκθέσεις ελληνικών μυστικών υπηρεσιών οι οποίες επισημαίνουν τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Αναφέρουν ότι οι «Λαμπράκηδες» αριθμούν 28.000 μέλη, η ΕΔΑ έχει φθάσει τις 3.500 οργανώσεις σε όλη την Ελλάδα και υπάρχει άνοδος της επιρροής των κομμουνιστών στα Σώματα Ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις.
23 Δεκεμβρίου: Διαψεύδει κατηγορηματικά ο Στέφανος Στεφανόπουλος σενάρια που τον θέλουν επικεφαλής κεντροδεξιάς κυβέρνησης
1965
6 Ιανουαρίου: Στον ανασχηματισμό της κυβέρνησης ο Ηλίας Τσιριμώμος, παλιό στέλεχος της αριστεράς και υπουργός στις κυβερνήσεις του βουνού αναλαμβάνει υπουργός Εσωτερικών. Το γεγονός εξοργίζει τον προκάτοχό του Ιωάννη Τούμπα. Ο ανασχηματισμός όμως δημιουργεί νέα κρίση στην ΕΚ. Ο βουλευτής Πειραιά Σωτήρης Παπαπολίτης που δεν υπουργοποιήθηκε απειλεί να ανεξαρτητοποιηθεί με άλλους 16 βουλευτές. Ο πρωθυπουργός καταφέρνει να διαλύσει τη επιχειρούμενη ανταρσία βάζοντας στη κυβέρνηση δύο από τους… υποψήφιους αντάρτες. Το Νικόλαο Ζορμπά (Υπουργός Κοινωνικής Προνοίας) και τον Αλέξανδρο Σπανορρήγα (Υφυπουργός Εμπορίου). Παράλληλα απειλεί με πολιτική εξόντωση τον Σωτήρη Παπαπολίτη

Ο Πειραιώτης Σωτήρης Παπαπολίτης προερχόταν από την αριστερή πτέρυγα της ΕΚ

8 Ιανουαρίου: Οι βουλευτές που ακολούθησαν τον Σωτήρη Παπαπολίτη ανακαλούν τις δηλώσεις ανεξαρτητοποίησης.
19 Ιανουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αναγγέλει τη διάλυση της νεολαίας Λαμπράκη
19 Ιανουαρίου: Σύμφωνα με έγγραφο της CIA «ο βασιλεύς πιστεύει ότι η κίνηση της κυβέρνησης προς τα αριστερά και η άνοδος των αριστερών δραστηριοτήτων είναι επικίνδυνες εξελίξεις. Μια προληπτική ενέργεια πρέπει να ξεκινήσει τώρα». Ο Κωνσταντίνος σε συζήτηση που έχει με στέλεχος της CIA στην Αθήνα δείχνει να μην έχει καταλήξει στον διάδοχο του Παπανδρέου δείχνει όμως να προτιμά τον Στέφανο Στεφανόπουλο, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Παπανδρέου.
Ο ταγματάρχης Μιχάλης Αρναούτης, υπασπιστής του βασιλιά πιστεύει ότι υπάρχουν συζητήσεις, είτε απ’ ευθείας, είτε μέσω τρίτου με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
20 Ιανουαρίου: Επιχειρείται εκκαθάριση στα Σώματα Ασφαλείας. Αποστρατεύεται το 1/3 των αξιωματικών της Χωροφυλακής. Μεταξύ των αποστρατευομένων είναι και ο Α.Δ Θεσσαλονίκης Ε.Καμούσης την εποχή της δολοφονίας του Γρ.Λαμπράκη, αλλά και ο Διοικητής και Υποδιοικητής Θεσσαλίας Γ.Γραικούσης και Π.Υφαντής στην τραγωδία του Γοργοπόταμου πριν λίγους μήνες (29 Νοεμβρίου 1964).
24 Ιανουαρίου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» του Πάνου Κόκκα, η οποία εκφράζει την τάση Μητσοτάκη μέσα στην ΕΚ επιτίθεται στους Μακάριο και Ανδρέα Παπανδρέου.
25 Ιανουαρίου: Ο Αμερικανός πρέσβης Λαμπουίζ επισκέπτεται τον Κωνσταντίνο στο Τατόϊ. Εκεί ακούει ότι ο βασιλιάς προτίθεται να ανατρέψει τον Γεώργιο Παπανδρέου.
19 Φεβρουαρίου: Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος μιλώντας σε συγκέντρωση οπαδών του στη Πλατεία Κλαυθμώνος δεσμεύεται να υποστηρίξει κυβέρνηση που θα προέρχεται από στελέχη της ΕΚ τα οποία θα ανέτρεπαν τον Γεώργιο Παπανδρέου.
23 Φεβρουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αποκαλύπτει στη Βουλή το «σχέδιο Περικλής» που αφορά την άσκηση οργανωμένης βίας στις εκλογές του 1961.
27 Φεβρουαρίου: Η ΕΡΕ καταγγέλει στη Βουλή κομμουνιστική διείσδυση στη Σχολή Ευελπίδων.3 Μαρτίου: Η Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ ζητά τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, ζητά την αποχώρηση της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ και την προσχώρησή της στο Κίνημα των Αδεσμεύτων.
5 Μαρτίου: Συνάντηση βασιλιά – πρωθυπουργού πρώτος ζητά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη ο οποίος έκανε την έρευνα για το «σχέδιο Περικλής». Ο πρωθυπουργός αρνείται. Είναι η τελευταία συνεργασία των δύο ανδρών μέχρι τα Ιουλιανά.
10 Μαρτίου: Ο Κωνσταντίνος ζητά από τον υπουργό Εθνικός Άμυνας Πέτρο Γαρουφαλιά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη, του υποδιοικητή της ΚΥΠ Παπατέρπου και όλων των μελών της επιτροπής που συμμετείχαν στην υπόθεση της διερεύνησης του «σχεδίου Περικλής». Στη Κύπρο αρχίζουν οι έρευνες για κίνηση «αριστερών αξιωματικών». Μάλιστα ο Λουκάκης, αν και αρχηγός της ΑΣΔΕΝ αποκλείεται από το Συμβούλιο Κρίσεως Αξιωματικών!
16 Μαρτίου: Ο λόγος του Βασιλιά στην Ιεραρχία με θέμα τον «Αθεο Υλισμό» γίνεται πολιτικό θέμα μετά την επερώτηση βουλευτών της ΕΔΑ οι οποίο τον χαρακτηρίζουν αναχρονιστικό και σκοταδιστικό. Ο πρωθυπουργός απαντά ότι επρόκειτο για «πενυματικό κείμενο» και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος τον κατηγορεί ότι δεν κάλυψε επαρκώς τον Βασιλέα Κωνσταντίνο.
25 Μαρτίου: Σε έκθεσή της η αμερικανική πρεσβεία προβλέπει ανατροπή του Γ.Παπανδρέου. Ως νέο πρωθυπουργό θεωρεί τον Στέφανο Στεφανόπουλο.
26 Μαρτίου: Ο Αρειος Πάγος απορρίπτει το αίτημα του Υπουργού Δικαιοσύνης Ν.Μπακόπουλου για οριστική παύσης του εισαγγελέα του Α.Π Κωνσταντίνου Κόλλια για παρεμπόδιση των ανακρίσεων στην υπόθεση Λαμπράκη. Το Δικαστήριο θεωρεί αντισυνταγματικό το αίτημα με βάση την αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
2 Απριλίου: Σοβαρά επεισόδια στην Αθήνα στην διαδήλωση της ΕΔΑ για την αμερικανική επέμβαση στο Βιετνάμ. Οι τραυματίες φθάνουν τους 21.
12 Απριλίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ως απάντηση στα σενάρια για την ανατροπή του δηλώνει στη Θεσσαλονίκη: «Ούτε προδόται, ούτε μωροί υπάρχουν στην ΕΚ»
14 Απριλίου: Ο Υπουργός Εσωτερικών Ηλίας Τσιριμώκος εξαγγέλει την κατάργηση όλων των έκτακτων μέτρων της περιόδου του εμφυλίου.
17-18 Απριλίου: Περιοδεία του Ανδρέα Παπανδρέου. Η εμφάνιση είναι αρχηγική. Τον συνοδεύουν 40 βουλευτές.
21 Απριλίου: Η Αννα Μαρία εγκαταλείπει τον Λουθαρανισμό κι ασπάζεται την Ορθοδοξία.
5 Μαϊου: Ο Γεώργιος Γρίβας, διοικητής της Κυπριακής Εθνοφρουράς αρχίζει ανακρίσεις μετά τις πληροφορίες ότι υπάρχει μυστική οργάνωση αξιωματικών με τα αρχικά “ΑΣΠΙΔΑ“
12 Μαΐου: Επεισόδιο Παναγιώτη Κανελλόπουλου και Γεωργίου Αθανασιάδη – Νόβα στη Βουλή μπροστά στον Βασιλιά. Αφορμή η κυβερνητική πρόταση για τη σύσταση εξεταστικής των πραγμάτων επιτροπής που θα ερευνήσει τις καταγγελίες για τη ΔΕΗ (αφορά και τον Κ.Καραμανλή) και τα μυστικά κονδύλια (αφορά και τον Ευα.Αβέρωφ).
12 Μαίου: Η δημοτική γλώσσα καθιερώνεται ως επίσημη γλώσσα του ΕΙΡ.
18 Μαίου: Η εφημερίδα της Λάρισας «Ημερήσιος Κήρυξ» η οποία πρόσκειται στον πρώην πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Ροδόπουλο (αδελφός του συγγραφέα Μίτια Καραγάτση) αποκαλύπτει τη «συνωμοσία του ΑΣΠΙΔΑ» κι εμπλέκει τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ακόμη αποκαλύπτει ότι και στη Φρουρά των Αθηνών υπάρχει οργάνωση με την ονομασία ΦΕΑ (Φρουροί Ελευθερίας Ανεξαρτησίας) σ’ αυτήν. Η κυβέρνηση διατάζει ανακρίσεις τις οποίες αναλαμβάνει ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος.
23 Μαίου: Η Μαραθώνια πορεία ειρήνης που οργάνωσε η ΕΔΑ προκαλεί αντεγκλήσεις στη Βουλή μεταξύ του πρωθυπουργού (Γ.Παπανδρέου) και του αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (Π.Κανελλόπουλου).
28 Μαΐου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» που στηρίζει την ΕΚ και εκφράζει τις απόψεις του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη υιοθετεί τις κατηγορίες κατά του Ανδρέα Παπανδρέου.
1η Ιουνίου: Ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος τεκμηριώνει την ύπαρξη της οργάνωσης «ΑΣΠΙΔΑ». Η κυβέρνηση κάνει λόγο για κινήσεις κατωτέρων μόνο αξιωματικών και αρνείται την ανάμειξη πολιτικών.
7 Ιουνίου: Δέκα κατώτεροι αξιωματικοί παραπέμπονται για την «υπόθεση Ασπίδα», αλλά και το «σχέδιο Περικλής».
11 Ιουνίου: Δολιοφθορά σε μονάδα πυροβολικού στον Έβρο κινητοποιεί τα Σώματα Ασφαλείας και 15 εισαγγελείς. Είναι το περιβόητο «Σαμποτάζ του Έβρου» με εμπνευστή τον μετέπειτα δικτάκτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.
17 Ιουνίου: Σε ποινές φυλάκισης μέχρι τρία χρόνια καταδικάζονται 12 κατηγορούμενοι για αποδοκιμασίες κατά επισήμων και της Χωροφυλακής στην εκδήλωση για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου.
17 Ιουνίου: Νέα εσωτερική κρίση στην ΕΚ. Εικοσιεννέα βουλευτές της ψηφίζουν κατά της παραγραφής των αδικημάτων των Κ.Καραμανλή, Π.Παπαληγούρα και Ν.Μάρτη για τη ΔΕΗ, ενώ άλλοι 30 απουσιάζουν από την αίθουσα.
21 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ζητά ψήφο εμπιστοσύνης από τη βουλή. Αμέσως μετά αποστρατεύει τον αρχηγό ΓΕΣ Ι.Γεννηματά. Αντίδραση από το Παλάτι αναβάλει την αποστράτευση.

Ο αρχηγός του στρατού Ιωάννης Γεννηματάς ήταν το... κόκκινο πανί για τον Γεώργιο Παπανδρέου

23 Ιουνίου: Η προφητική ομιλία του Ηλία Ηλιού στη Βουλή για το «σαμποτάζ στον Έβρο». Αναρωτιέται εάν ο συνταγματάρχης Παπαδόπουλος μπορεί πίσω από τη πλάτη της κυβέρνησης να συλλαμβάνει στρατιώτες και να αποσπά ομολογίες, τι τον εμποδίζει αύριο να συλλάβει 10.000 πολίτες και να συγκλονίσει το καθεστώς;
27 Ιουνίου: Προφυλακίζονται ως ενεχόμενοι στην υπόθεση Ασπίδα οι αξιωματικοί Ι.Θεοδωσίου, Γ.Δαμηλάκης, Παπαγεωργόπουλος, Θ.Τόμπρας. Την επομένη προφυλακίζεται και ο ιδρυτής της οργάνωσης λογαχός Αρ.Μπουλούκος.
8 Ιουλίου: Η πρώτη επιστολή του Βασιλιά προς τον Γ.Παπανδρέου. Τον κατηγορεί για ακυβερνησία.
30 Ιουνίου: Σε έκθεση του επιτετραμμένου της αμερικανικής πρεσβείας Ανσουτς διατυπώνονται αμφιβολίες για το εάν ο Στέφανος Στεφανόπουλος μπορεί να συγκεντρώσει 50 βουλευτές της ΕΚ για να ανατρέψει τη κυβέρνηση Παπανδρέου και να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Προτείνει μάλιστα να αναβληθούν για το φθινόπωρο τα σχέδια της ανατροπής της κυβέρνησης.
4 Ιουλίου: Σε κύριο άρθρο της η «Ελευθερία» χαρακτηρίζει τον Ανδρέα Παπανδρέου «αχίλλειον πτέρνα» της κυβέρνησης και καλεί τον πρωθυπουργό να τον απομακρύνει από την κυβέρνηση, όπως θα κάνει και με τον Πέτρο Γαρουφαλιά.
7 Ιουλίου: Ο ανακριτής καλεί τον Ανδρέα Παπανδρέου να καταθέσει για την «υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ»
7 Ιουλίου: Ο πρωθυπουργός επικοινωνεί με τον αυλάρχη στατηγό Παπαθανασιάδη και ζητά συνάντηση με τον Βασιλέα.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, εκδοτική Αθηνών, 2000
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»
Εγκυκλοπαίδειες: Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, ΔΟΜΗ

http://www.sarantakos.com/

Η «Ασπίδα» ήταν από χαρτόνι – Το τρίτο μέρος της πορείας προς τα Ιουλιανά του ’65

Ανδρέας Παπανδρέου και Μακάριος συμφωνούσαν σε όλα. Και ήσαν οι μόνοι

Το όνομα θα μπορούσε να είναι τίτλος ηρωϊκού αναγνώσματος των αρχών του 20ου αιώνα. Τότε που οι εγγράμματοι θαύμαζαν τους ήρωες της κλεφτουριάς από τις φτηνές εκδόσεις των εφημερίδων.
«Αξιωματικοί, Σώσατε Πατρίδα, Ιδανικά, Δημοκρατίαν, Αξιοκρατίαν»
Αν τώρα από τα παραπάνω κρατήσουμε μόνο τα κεφαλαία γράμματα έχουμε τα αρχικά «ΑΣΠΙΔΑ». Έξυπνο, αλλά για λαϊκό μυθιστόρημα.
Στα 1965 σε ένα περιβάλλον καχυποψίας αρκούσε αυτή η οργάνωση να γίνει η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι κι οδήγησε στην οριστική ρήξη βασιλιά και πρωθυπουργό.
Τα άσχημα νέα κυκλοφορούν γρήγορα. Και πουλάνε. Ένα τέτοιο… άσχημο νέο σφύριξε ο Γρίβας από τη Κύπρο στον Πέτρο Γαρουφαλιά, υπουργό Εθνικής Άμυνας στη κυβέρνηση Παπανδρέου, αλλά και στον Βασιλιά. Ήταν 12 Μαΐου 1965. Τι τους είπε:
«Κάτι δικοί σας εδώ κάτι ετοιμάζουν. Οργανώνονται κτλ κτλ. Αριστεροί του κερατά. Προσέξτε.»Τι ήταν ο Γριβας στη Κύπρο; Είχε αναλάβει την οργάνωση των Ελληνοκυπρίων που χτυπούσαν τους Τουρκοκύπριους και το ανάποδο. Στον ελεύθερο χρόνο του υπονόμευε και τον Μακάριο, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Η μήπως αυτή ήταν η ιστορία αφού ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν ο μόνος Ελλαδίτης πολιτικός που υποστήριζε 100% τον Μακάριο;
Τον πρωθυπουργό της χώρας τον Γεώργιο Παπανδρέου δεν τον ενημέρωσε ο Γρίβας. Δεν το ξέχασε. Απλά το παρέλειψε.

Ο Πέτρος Γαρουφαλιάς προτίμησε να πάει με τον βασιλιά του παρά με τον αρχηγό και πρωθυπουργό του

Οι δεξιές εφημερίδες άλλο που δεν ήθελαν μόλις έμαθαν από τις κατάλληλες διαρροές τα του ΑΣΠΙΔΑ. Ξεσάλωσαν. Έκαναν λόγο για οργάνωση που κατευθύνεται από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη ή τον Παύλο Βαρδινογιάννη ή τον Ανδρέα Παπανδρέου. Σιγά – σιγά η σκόνη κάθισε σ’ αυτόν που ήταν στόχος ευθύς εξ αρχής. Στον Ανδρέα Παπανδρέου.Ο γιος του πρωθυπουργού έμοιαζε με ήρωα αστυνομικού μυθιστορήματος. Είχε όλα τα στοιχεία να είναι αυτός ο… δολοφόνος. Συγνώμη, ο αρχηγός.
Ήταν αντιαμερικανός, ήθελε πιο αριστερά την ΕΚ και δεν μπορούσε να περιμένει πότε θα πάει το δαχτυλίδι της διαδοχής από τον πατέρα του. Είχαν σειρά άλλοι πριν απ’ αυτόν. Κοντά σ’ όλα τα άλλα είχε ήδη συγκεντρώσει γύρω του έναν σοβαρό αριθμό βουλευτών και το βασικότερο ψηφοφόρων.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου στη κόντρα του με το Παλάτι και τους βουλευτές της ΕΚ στηριζόταν στη δημοφιλία του και την υποστήριξη του κόσμου

Ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος, ο οποίος αναλαμβάνει την διερεύνηση της υπόθεσης καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει οργάνωση, μετέχουν σ’ αυτή κατώτεροι αξιωματικοί, αλλά δεν υπάρχει ανάμειξη πολιτικών προσώπων. Ιδρυτής της οργάνωσης είναι ο λοχαγός Μπουλούκος. Άποψή του είναι να επιβληθούν στους κατηγορουμένους πειθαρχικές κυρώσεις.

Η κρίση στις σχέσεις πρωθυπουργού και υπουργού Εθνικής Αμύνης δεν ξεκίνησε το 1965

Ο Βασιλιάς έχει άλλη άποψη. Μέσω του Γαρουφαλιά ζητά από τον πρωθυπουργό να σταλούν στο Στρατοδικείο οι υπεύθυνοι.
Ο Γεώργιος Παπανδρέου καταλαβαίνει ότι εξ αιτίας του γιου του Ανδρέα το πρόβλημα είναι λεπτό. Κι αποφασίσει συμψηφισμό. Ναι στην «υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ», αλλά, ναι και στο «σχέδιο Περικλής» που οδήγησε στις εκλογές βίας και νοθείας το ’61. Κι εκεί είναι μπλεγμένοι βασιλικοί αξιωματικοί. Άλλωστε εκεί είχε στηριχτεί όλος ο Ανένδοτος αγώνας κι είχε αναδειχθεί σε λαοφιλή ηγέτη του Κέντρου ο Παπανδρέου. Από έναν απλό και υπό κηδεμονία αρχηγό που ήταν ως τότε ο Ανένδοτος τον έκανε ηγέτη κύρους.
Ενδείξεις και μάλιστα αχνές υπήρχαν για ανάμειξη του Ανδρέα Παπανδρέου στον ΑΣΠΙΔΑ. Ο λοχαγός Μπουλούκος τον είχε επισκεφθεί στο γραφείο του, αλλά τα περισσότερα αιτήματα των κατωτέρων αξιωματικών ήταν για καλύτερες συνθήκες εργασίας.
Πολύ απλά ο Α.Παπανδρέου είχε γίνει στόχος των Ανακτόρων και των Αμερικάνων εξ αιτίας των δηλώσεων εναντίον του ΝΑΤΟ. Παράλληλα αύξανε την επιρροή του μέσα στο κόμμα προς μεγάλη δυσφορία των άλλων δελφίνων της ΕΚ όπως ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, ο οποίος είχε στηρίξει με όλες του τις δυνάμεις τον Γεώργιο Παπανδρέου την εποχή του Ανενδότου, αλλά διαπίστωνε ότι τώρα την εποχή της διακυβέρνησης η μετοχή του έπεφτε στο κυβερνητικό χρηματιστήριο.
Η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ ήταν η αφορμή για να τα σπάσουν Παλάτι και Πρωθυπουργός. Όχι η αιτία. Ήταν αυτό που έψαχναν και οι δύο πλευρές. Ο Παπανδρέου στηριζόταν στη δύναμη του κόσμου που συνέχιζε να τον στηρίξει. Το Παλάτι πάλι στηριζόταν στη διεθνή συγκυρία. Οι Αμερικανοί δεν ήθελαν και πολύ να πειστούν ότι ο Γεώργιος Παπανδρέου επηρεάζεται από τον γιο του και είναι επιζήμιος για τα συμφέροντά τους. Άλλωστε με τη Κύπρο να φλερτάρει την ΕΣΣΔ και τους Αδέσμευτους, το Βιετνάμ σε κρίσιμη καμπή και τον ψυχρό πόλεμο στο φουλ δεν χρειαζόντουσαν πολλά επιχειρήματα.
Και το σαμποτάζ του Έβρου που κολλάει σ’ όλα αυτά; Μα έγινε ακριβώς για να φανεί ότι η κομμουνιστική διείσδυση είχε φθάσει ακόμα και στα σύνορα με την Τουρκία όπου για μία ακόμη φορά οι δύο πλευρές ήταν με το δάχτυλο στη σκανδάλη. Απλά ο Παπαδόπουλος ούτε ένα σαμποτάζ της προκοπής δεν μπόρεσε να παρουσιάσει. Το σχέδιό του αποκαλύφθηκε γρήγορα. Κι όμως αυτός ο άνθρωπος κατάφερε να βάλει στο γύψο την Ελλάδα για επτά χρόνια…

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»
Εγκυκλοπαίδειες: Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, ΔΟΜΗ

http://www.sarantakos.com/

Ολοταχώς για τον Ιούλιο του ‘65 – Δεύτερο μέρος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Στέφανος Στεφανόπουλος στην ορκωμοσία της βουλής που προέκυψε από τις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964.

* Στο Ντάλας του Τέξας ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι πέφτει νεκρός από τις σφαίρες του δολοφόνου του. Είναι Νοέμβριος του ’63.
* Στο ατμόπλοιο «Ελλάς» το βράδυ της 7ης Φεβρουαρίου 1964 αφήνει την τελευταία του πνοή ο Σοφοκλής Βενιζέλος, σχεδόν ισότιμος αρχηγός της ΕΚ με τον Γεώργιο Παπανδρέου.
* Στο Τατόι ο βασιλιάς Παύλος σβήνει στις 6 Μαρτίου 1964.
Τρεις θάνατοι διαφορετικοί μεταξύ τους έριξαν βαριά τη σκιά στις πολιτικές εξελίξεις. Με τον τρόπο τους… σκότωσαν την ελληνική δημοκρατία, ή ότι τέλος πάντων είχε απομείνει από αυτήν στις 21 Απριλίου 1967.
Την συσπείρωση των Κεντρώων πολιτικών είδαμε ότι ευνόησαν δύο παράγοντες:
• Ο αμερικανικός, και
• Το παλάτι.
Μόνο που στη πρώτη περίπτωση η αμερικανική πολιτική θα γινόταν σκληρότερη με την υποχώρηση των φιλελευθέρων απόψεων που πρέσβευε ο Κένεντι. Ο αντιπρόεδρος Λίντον Τζόνσον δεν προερχόταν από τον κυριλέ βορά, αλλά από το νότο, το Τέξας. Κι ήταν το αντίβαρο στον προοδευτικό πρόεδρο. Ο ίδιος όπως έδειξε και η θητεία του ήταν ιδιαίτερα σκληρός με τις χώρες που συνεργαζόντουσαν οι ΗΠΑ. Κι η Ελλάδα με ανοιχτό το Κυπριακό ήταν μία από αυτές.
Ο Παύλος πάλι, ως βασιλιάς, είχε την εμπειρία να χειριστεί κάποιες καταστάσεις. Όχι με ιδιαίτερη ικανότητα, αλλά σίγουρα καλύτερα από τον γιό του που ήταν άπειρος κι επηρεαζόταν από τους συμβούλους και τη μητέρα του Φρειδερίκη.
Το σκηνικό για τον Γεώργιο Παπανδρέου ήταν τελείως διαφορετικό από αυτό του Νοεμβρίου του 1963 όταν για πρώτη φορά είχε κερδίσει τις εκλογές, χωρίς να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Ενα αταίριαστο, όπως αποδείχτηκε, ζευγάρι. Ο πρωθυπουργός Γ.Παπανδρέου και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος

Οι εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 ήταν ένας μοναδικός εκλογικός θρίαμβος για το Κέντρο και τους πολιτικούς που το είχαν συνθέσει.
• Η ΕΚ ψηφίστηκε από το 52,7% του εκλογικού σώματος κι έστειλε στη βουλή 171 βουλευτές
• Ο συνασπισμός της ΕΡΕ (με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ως αρχηγό) και των Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη περιορίστηκε στο 35% και 108 έδρες.
• Η ΕΔΑ δεν ξεπέρασε το 12,8% (έναντι 14,34% το 1963) και περιορίστηκε σε 21 έδρες (έναντι 28 της προηγούμενης εκλογικής αναμέτρησης). Με μια διαφορά: Σε 24 εκλογικές περιφέρειες που δεν είχε ελπίδες εκλογής δεν παρουσίασε υποψηφίους στέλνοντας τους οπαδούς της στην αγκαλιά του Κέντρου.
Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήξερε ότι πρέπει να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Δεχόταν τα πυρά τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς. Η ΕΡΕ των κατηγορούσε ως συνοδοιπόρο των κομμουνιστών κι αυτός απαντούσε:
«Εις τα 1944 με την βοήθεια του Θεού καταλύσαμε την τυραννία της αριστεράς. Τώρα με την βοήθεια του λαού θα καταλύσουμε την τυραννία της δεξιάς».Μόνο που στις 23 Ιανουαρίου η 6η Ολομέλεια του –εκτός νόμου – ΚΚΕ αποφασίζει να στηρίξει την απόφαση της ΕΔΑ και να ζητήσει από τους οπαδούς του Κέντρου να ψηφίσουν στις μονοεδρικές περιφέρειες της Λευκάδας και της Σάμου τους υποψηφίους της ΕΔΑ για να μην εκλεγούν οι υποψήφιοι της ΕΡΕ!

Οι δύο ηγέτες του κέντρου. Γεώργιος Παπανδρέου και Σοφοκλής Βενιζέλος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου μιλά για «πράξη δολιοφθοράς». Και το χειρότερο: Αντί να φοβηθούν οι ψηφοφόροι φοβούνται τα Ανάκτορα και οι Αμερικανοί που αρχίζουν να επεξεργάζονται τρόπους ανατροπής του εκλεγμένου πρωθυπουργού!

Προφητικό σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου

Ο πρωθυπουργός με 171 βουλευτές στο πλευρό του δεν νοιώθει και τόσο ισχυρός. Η πολυσυλλεκτικότητα του κέντρου δημιουργεί προβλήματα. Στο κόμμα υπάρχουν ομάδες και… ομαδούλες. Όλοι θέλουν μερίδιο στην εξουσία.
Τα όργανα άρχισαν με το… καλημέρα. Με τη συγκρότηση της κυβέρνησης. Οι Ηλίας Τσιριμώκος και Σάββας Παπαπολίτης έμειναν εκτός με αποτέλεσμα να δεχτεί ο Γεώργιος Παπανδρέου πυρά μέσα από το κόμμα του για «δεξιά απόκλιση». Κάποιοι άλλοι έβλεπαν τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος εκλέχτηκε στην Αχαΐα για πρώτη φορά, ως τον άτυπο διάδοχο του πρωθυπουργού κι αυτό δημιουργούσε εντάσεις μεταξύ των δελφίνων. Η κρίση έγινε πιο έντονη λίγες μέρες αργότερα όταν στη ψηφοφορία για την εκλογή του προέδρου της Βουλής όπου ο Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας, ο υποψήφιος της Ε.Κ εκλέχτηκε με τη δεύτερη κι ας φαινόταν απλός ο μαγικός αριθμός 151. Στη πρώτη προσπάθειά του, την αποτυχημένη, 33 βουλευτές της κυβέρνησης δεν τον ψήφισαν. Ο Γ.Παπανδρέου οργισμένος δήλωσε: «Η Δημοκρατία επροδόθη. Εγίναμε η χλεύη των ηττημένων». Λίγο αργότερα έδειξε την πόρτα της εξόδου στους Ηλία Τσιριμώκο και Σωτήρη Παπαπολίτη θεωρώντας τους υπαίτιους της ανταρσίας.

Ο Στρατός και ο Γαρουφαλιάς

Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Πέτρος Γαρουφαλιάς ορκίστηκε απ' ευθείας από το Παλάτι

Στα Ανάκτορα υπήρχε η εντύπωση ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις τους ανήκουν. Και ήθελαν πάντα τον έλεγχο επάνω στον στρατό. Άλλωστε και η Φρειδερίκη μιλώντας με αμερικανικούς αξιωματούχους στις αρχές της χρονιάς απέκλειε την περίπτωση πραξικοπήματος για τον απλό λόγο ότι κάτι τέτοιο δεν σχεδίαζαν τα Ανάκτορα.
Στην πρώτη λοιπόν κυβέρνηση ο Γ.Παπανδρέου έκανε ένα δεύτερο συμβιβασμό μετά τον αποκλεισμό από τη κυβέρνηση βουλευτών με έντονο αριστερό προφίλ. Δέχτηκε τον Πέτρο Γαρουφαλιά ως υπουργό Εθνικής Αμυνας. Αν και βουλευτής του Κέντρου ο Γαρουφαλιάς ήταν επιλογή των Ανακτόρων. Δεν κατάλαβε ή δεν θέλησε να καταλάβει ο Παπανδρέου ότι σε κάποια δεδομένη στιγμή που ο υπουργός θα έπρεπε να αποφασίσει θα πήγαινε με το Παλάτι κι όχι με τον Πρωθυπουργό του.

Η… πληγή του Κυπριακού
Το μεγάλο εθνικό θέμα που ήταν ανοιχτό λεγόταν Κυπριακό. Η… μπάλα είχε χαθεί προ πολλού. Ο Πρόεδρος της Κύπρου Μακάριος βαλλόταν από τους Τούρκους, τους Τουρκοκύπριους, τους Αγγλους, τους Αμερικανούς και τον τελευταίο καιρό κι από τους παλιούς αγωνιστές της ΕΟΚΑ του στρατηγού Γρίβα ο οποίος είχε ξανακατέβει στη Κύπρο για να παίξει ενεργό ρόλο.

Μακάριος και Γεώργιος Παπανδρέου. Οι σχέσεις τους διαταράχτηκαν σοβαρά το 1964

Οι διαμάχες ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων ήταν καθημερινό φαινόμενο. Στις 24 Φεβρουαρίου οι Κυπριακές εφημερίδες αποκάλυψαν το τουρκικό σχέδιο το οποίο προέβλεπε διχοτόμηση της Κύπρου. Κυρήνεια, Αμμόχωστος και η μισή Λευκωσία θα περνούσαν στα χέρια των Τουρκοκυπρίων. Το Κυπριακό αποτελούσε το πρώτο σοβαρό θέμα εξωτερικής πολιτικής για τη νέα κυβέρνηση. Με δεδομένη μάλιστα τη νωπή λαϊκή εντολή θα έπρεπε να είναι αποφασιστική.
Στις 23 Ιουνίου 1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου φθάνει στην Ουάσιγκτον. Στις 24 συναντάται με τον Αμερικανό πρόεδρο Λίντον Τζόνσον, αλλά αρνείται κατηγορηματικά να συναντήσει τον Τούρκο ομολογό του Ισμέτ Ινονού. Η ελληνική άρνηση δεν άρεσε στους αμερικανούς που θεωρούν πλέον ότι ο Παπανδρέου δεν μπορεί να συνεργαστεί μαζί τους.

Ο Γ.Παπανδρέου μετά τη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο Τζόνσον. Η έκφραση του πρωθυπουργού τα λέει όλα...

Η τελευταία ευκαιρία για το Κυπριακό χάνεται στις 14 Αυγούστου με το σχέσιο Ατσεσον (από το όνομα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών). Σύμφωνα με αυτό προβλέπεται η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, ενοικίαση του 20% του εδάφους στη Τουρκία, καθώς και δημιουργία βάσεων του ΝΑΤΟ στο νησί. Η Ελληνική κυβέρνηση λέει «ναι», αλλά ο Μακάριος επιμένει στο «όχι» και τη συνεργασία με την ΕΣΣΔ και τους αδέσμευτους. Οι σχέσεις Παπανδρέου – Μακάριου φθάνουν στο χειρότερο σημείο Παρ΄όλα αυτά ο Έλληνας πρωθυπουργός αρνείται πραξικόπημα για την ανατροπή του Μακαρίου που συστήνουν Αγγλοι και Αμερικανοί για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Φύγε εσύ, έλα εσύ
Πολλοί πρωταγωνιστές, λίγοι οι ρόλοι. Η νέα κυβέρνηση υποφέρει από πειθαρχία. Οι παρεξηγήσεις σχεδόν καθημερινές. Ένα γαϊτανάκι αλλαγών στη κυβέρνηση αιτία έχει τις προσωπικές φιλοδοξίες των υπουργών και υφυπουργών. Στις πιο σημαντικές από αυτές:
• Στις 4 Ιουνίου παραιτείται ο Υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Προτιμά τη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας. Αιτία η πίεση που δεχόταν από τον Υπουργό Οικονομικών Κωνσταντίνο Μητσοτάκη από τη μία και τον Ανδρέα Παπανδρέου, υπουργό παρά την Προεδρίαν της Κυβερνήσεως.
• Στις 5 Ιουνίου ο Στέφανος Στεφανόπουλος διορίζεται Υπουργός Συντονισμού με αναπληρωτή τον Ανδρέα Παπανδρέου.
• Ο τελευταίος παραιτείται στις 19 Νοεμβρίου. Αιτία οι καταγγελίες της εφημερίδας «Ημέρα» του Τζόρτζη Αθανασιάδη, ότι ανέθεσε χωρίς διαγωνισμό μελέτες δημοσίων έργων στους φίλους του Γ.Σκιαδαρέση και Αντ.Τρίτση ύψους 1,7 εκ. και 1,5 εκ. δρχ όταν ο μέσος μισθός ενός δημοσίου υπαλλήλου δεν ξεπερνούσε τις 5.000 δρχ.
• Ο μερικός ανασχηματισμός της κυβέρνησης στις 6 Ιανουαρίου ικανοποιεί τον Ηλία Τσιριμώκο, ο οποίος γίνεται Υπουργός Εσωτερικών, αφήνει εκτός όμως τον Σωτήρη Παπαπολίτη που απειλεί με ανεξαρτητοποίηση.
• Στις 29 Απριλίου 1965 τέλος επιστρέφει στην κυβέρνηση ο Ανδρέας Παπανδρέου ως Αναπληρωτής Υπουργός Συντονισμού.

Συνεχίζεται

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»

http://www.sarantakos.com/