Γουδί 1909. Η μέρα που άλλαξε η Ελλάδα – Μιά ξεχασμένη ιστορία με ξεχασμένες φωτογραφίες

Ο Ζορμπάς με εκπροσώπους της Πανεπιστημιακής Ένωσης στο Γουδί

Το βράδυ της 14ης Αυγούστου 1909 όλοι οι δρόμοι οδηγούσαν στο Γουδί. Όχι το σημερινό που είναι τίγκα στη πολυκατοικία, αλλά σε μια μακρινή από την Αθήνα περιοχή όπου βρισκόντουσαν οι εγκαταστάσεις της Φρουράς Αθηνών.
Η κατ’ άλλους «επανάσταση», για άλλους «κίνημα» που ξεκινούσαν οι στρατιωτικοί δεν ήταν άγνωστο στους πολλούς. Ούτε και στους κυβερνώντες. Σχεδόν το περίμεναν.
* Ο ανθυποπλοίαρχος Δεμέστιχας κατευθύνθηκε στο Γουδί επικεφαλής ναυτών και ενόπλων Μακεδονομάχων. Είχε πολεμήσει κι αυτός στη Μακεδονία. Κανείς δεν τον σταμάτησε. Μάλιστα επειδή η κυβέρνηση που περίμενε τις εξελίξεις είχε φέρει τμήματα χωροφυλάκων από την περιφέρεια όταν συναντήθηκε το τμήμα του Δεμέστιχα με τους χωροφύλακες οι τελευταίοι προτίμησαν να κοιτάξουν αλλού!

Αλλαγή σκοπιάς στο Γουδί

* Άλλο τμήμα χωροφυλακής στην πλατεία Ρηγίλλης πήγε να σταματήσει ενόπλους, αλλά ο επικεφαλής τους δείχνει ένα χαρτί του Χατζημιχάλη που έγραφε: «Θα αντιταχθείτε εις τον στρατόν;». Ο υπομοίραρχος Διοσκουρίδης όχι μόνο δεν τους εμποδίζει, αλλά λέει: «Συντασσόμεθα. Αναμένομεν διαταγάς»
* Ο αρχηγός του κινήματος Νίκος Ζορμπάς με τον λογαγό Φικιώρη περνούν από την εφορία υλικού στην οποίο ήταν επικεφαλής ο Ζορμπάς και δίνει διαταγή να φορτωθούν σε κάρα τουφέκια και φυσίγγια που πήραν το δρόμο για το Γουδί. Κι εδώ δεν υπήρξε αντίδραση.
* Οι τελευταίοι ξενύχτες – μιλάμε για δύο τα ξημερώματα – βλέπουν τα ένοπλα τμήματα και τα χειροκροτούν. Αντίσταση πουθενά. Η σχεδόν πουθενά.
* Στο Νοσοκομείο Συγγρού ο διοικητής του Ζαφειρόπουλος επικοινωνεί με τον πρωθυπουργό Δημήτρη Ράλλη.
- Να τους χτυπήσεις» τον διατάζει στο τηλέφωνο
- Θέλω έγγραφη διαταγή του υπουργού
- Θα την έχεις αμέσως. Είναι δίπλα μου ο υπουργός. Κύριε Μανουσογιαννάκη συντάξατε και υπογράψατε τη διαταγή.
- Όχι κύριε Πρόεδρε, δεν υπογράφω διαταγή αδελφοκτόνου αιματοχυσίας, απαντά μεγαλόφωνα και κοντά στο ακουστικό ο Μανουσογιαννάκης για να τον ακούσει κι ο Ζαφειρόπουλος.
- Τότε παραιτηθείτε, ουρλιάζει ο Ράλλης.
- Πολύ ευχαρίστως. Καληνύχτα σας του λέει κι ακούγεται η πόρτα που χτυπά δυνατά πίσω του.
Μετά απ’ όλα αυτά πώς να μην επικρατήσει το κίνημα;

Συνωστισμός στο Γουδί

Και η ίλη του πρίγκιπα Ανδρέα στο Γουδί

Στο Γουδί είχαν συγκεντρωθεί 449 αξιωματικοί, 2.546 στρατιώτες και ναύτες και 67 χωροφύλακες του αντιμοίραρχου Σπυρομήλιου. Α, είχαν μαζί τους και 22 πυροβόλα.
Πρωθυπουργός τότε ήταν ο Δημήτρης Ράλλης, αγγλόφιλος ο οποίος μερικές εβδομάδες νωρίτερα είχε διαδεχτεί τον γερμανόφιλο Γεώργιο Θεοτόκη.
Η κυβέρνηση, αλλά και το παλάτι, ο βασιλιάς Γεώργιος Α’, θορυβήθηκαν. Έστειλαν στο Γουδί τον δήμαρχο Αθηναίων Σπύρο Μερκούρη και τον προσωπάρχη του υπουργείου Στρατιωτικών Αναστάσιο Παπούλια, για να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τους στασιαστές.
- Παραίτηση της κυβέρνησης
- Αμνήστευση των αξιωματικών για το κίνημά τους
Αυτές ήταν οι δύο πρώτες απαιτήσεις. Η δύναμη που είχε συγκεντρωθεί στο Γουδί για τα δεδομένα της εποχής ήταν τεράστια και προξενούσε τρόμο.
Τρόμο σε ποιους; Ο κόσμος δέχτηκε με ευχαρίστηση τη παρέμβαση του στρατού. Έτσι κι αλλιώς μέχρι τότε οι εθνικές ταπεινώσεις διαδέχονταν η μία την άλλη.

Η παραίτηση Ράλλη

Ο Δημήτρης Ράλλης

Ο πρωθυπουργός Δημήτρης Ράλλης δεν μπορούσε παρά να παραιτηθεί. Δεν είχε τα μέσα να αντιμετωπίσει το κίνημα. Στις 16 Αυγούστου σχηματίστηκε κυβέρνηση υπό τον Κυριακούλη Μαυρομιχάλη. Η πρώτη της ενέργεια ήταν να αμνηστεύσει τους κινηματίες. Η δεύτερη να δώσει τα στρατιωτικά υπουργεία σε μέλη του «Στρατιωτικού Συνδέσμου» που είχε οργανώσει το Κίνημα. Ο συνταγματάρχης Λαπαθιώτης ορκίστηκε υπουργός Στρατιωτικών και ο πλοίαρχος Δαμιανός αντίστοιχα Ναυτικών. Δέκα μέρες μετά αποκρινόντουσαν από το στράτευμα ο Διάδοχος Κωνσταντίνος και οι πρίγκιπες Νικόλαος, Χριστόφος, Ανδρέας, Γεώργιος. Το κίνημα λοιπόν είχε επικρατήσει πλήρως και είχε επιβάλει απόψεις που δεν θα τολμούσε να επιβάλει καμία κυβέρνηση. Τι ήταν όμως οι αξιωματικοί που πήραν τα όπλα κι ανέτρεψαν τη κυβέρνηση;
Κατ’ αρχήν δεν ήταν μία η συνωμοτική ομάδα. Ήταν δύο. Ο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος» που αποτελούσαν οι ανώτεροι αξιωματικοί και είχε αρχηγό το Νίκο Ζορμπά και ο «Σύνδεσμος Υπαξιωματικών» που ήταν ο πιο δραστήριος με αρχηγό τον ταγματάρχη Γεώργιο Καραϊσκάκη, εγγονό του οπλαρχηγού του ’21 και βουλευτή Καρδίτσας (τότε δεν υπήρχε ασυμβίβαστο). Οι υπαξιωματικοί ήταν πιο δραστήριοι και ζητούσαν ριζικές αλλαγές στη χώρα σε αντίθεση με τους αξιωματικούς που ήσαν πιο επιφυλακτικοί.

Επανάσταση ή Κίνημα;

Ο ηγέτης του Στρατιωτικού Συνδέσμου Νίκος Ζορμπάς

Ήταν επανάσταση ή κίνημα αυτό που εκδηλώθηκε πριν από 100 ακριβώς χρόνια, τον Δεκαπενταύγουστο του 1909; Με τη ψυχρή λογική ήταν κίνημα. Δυνάμεις του στρατού επέβαλαν την άποψή τους στην κυβέρνηση. Μόνο που το κίνημα αγκαλιάστηκε από τον κόσμο που ενώθηκε με τον στρατό. Το κίνημα γρήγορα έγινε επανάσταση.
Στην ουσία το 1909 με τη βοήθεια του στρατού και τη έλευση αργότερα του Ελευθερίου Βενιζέλου η αστική τάξη βγαίνει στο προσκήνιο και διεκδικεί ρόλο πρωταγωνιστικό. Η Ελλάδα τρέχει να προλάβει το τρένο της Ευρώπης. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, ο διπλασιασμός του κράτους έγιναν την εξήγησή τους σε αυτά που έγιναν το βράδυ της 15ης Αυγούστου 1909.
Η πολιτική ζωή είχε φθάσει σε αδιέξοδο. Δύο κόμματα, το γερμανόφιλο του Γεωργίου Θεοτόκη και το Αγγλόφιλο του Δημητρίου Ράλλη εναλλασσόντουσαν στην εξουσία. Συνήθως η αποτυχία του ενός έφερνε το άλλο στην εξουσία μέχρι τη δική του αποτυχία.
Το Κρητικό ζήτημα ήταν στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Οι κρητικοί ήθελαν την πολυπόθητη ένωση με την Ελλάδα, αλλά η τελευταία δεν μπορούσε να τα βάλει με τις Μεγάλες Δυνάμεις.
Οι κυβερνήσεις διακρίνονταν πέρα από την υποτακτικότητα στις Μεγάλες Δυνάμεις κι ένα τρόμο απέναντι στη Τουρκία. Είχε προηγηθεί το φιάσκο με τον πόλεμο του 1897, ενώ από τότε είχε μεσολαβήσει και η επανάσταση των νεοτούρκων (1908) που ενέπνευσε πολλούς Έλληνες αξιωματικούς.
Το πρόβλημα με την Ελλάδα ήταν ότι το κράτος ήταν μικρό, αλλά το έθνος μεγάλο. Οι Έλληνες εκτός Ελλάδος ήταν σαφώς περισσότεροι από τους εντός. Κι υπέφεραν. Ήδη στη Μακεδονία είχε ξεκινήσει η Βουλγαρική πολιτική της ενσωμάτωσης των πληθυσμών. Παρά την αποτυχημένη εξέγερση των Βουλγάρων της Μακεδονίας ανήμερα του Αη Ηλία (20 Ιουλίου 1903) οι εκπρόσωποι των Ρώσων στα Βαλκάνια έδειχναν να είναι το πρώτο φαβορί να καταλάβουν την περιοχή από μία Οθωμανική Αυτοκρατορία που κρατιόταν όρθια με τεχνητές αναπνοές.
Η Αυστροουγγαρία πάλι δεν έκρυβε τις φιλοδοξίες της μετά τη Βοσνία και τη Ερζεγοβίνη να προεκτείνει τις διεκδικήσεις της σε βάρος της Τουρκίας φθάνοντας μέχρι τη Θεσσαλονίκη.
Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον κάθε κυβέρνηση που σέβεται τον εαυτό της θα έπρεπε να ενισχύσει το στρατό. Όμως οι κυβερνήσεις που ανέβαιναν και κατέβαιναν από την εξουσία δεν μπορούσαν να αντιταχθούν στην Αγγλία που ζητούσε ηρεμία και ήθελε να κρατήσει ζωντανή την… ημιθανή Οθωμανική Αυτοκρατορία. Γιατί; Μα αν κατέρρεε η Αυτοκρατορία οι Ρώσοι θα έβγαιναν στο Αιγαίου. Θα έπαιρναν τα Στενά και θα έκοβαν το δρόμο που οδηγούσε στη Βαγδάτη!
Παράλληλα ο αστικός κόσμος εδώ στην Ελλάδα ήθελε δικαιώματα. Μια νέα τάξη είχε ξεπηδήσει στις αρχές του 20ου αιώνα. Έμποροι, επιστήμονες διεκδικούσαν τη θέση τους στην κοινωνία. Και φυσικά στη νομή της εξουσίας. Όλοι ήθελαν κάτι καινούργιο που θα τους εκφράζει.

Ο Καραϊσκάκης, ο Ζορμπάς και ο Πάγκαλος

Στις προφυλακές του στρατοπέδου στο Γουδί

Η επανάσταση του 1909 ξεκίνησε από τους υπαξιωματικούς που είχαν επικεφαλής τον ταγματάρχη και βουλευτή Καρδίτσας Γεώργιο Καραϊσκάκη. Και σιγά σιγά απλώθηκε σε όλες τις βαθμίδες του στρατεύματος. Όλα άρχισαν τον Μάϊο του 1909 και αιτία ήταν η συμπεριφορά των πριγκίπων στο στράτευμα. Οι πρώτες συσκέψεις έγιναν στο σπίτι του ανθυπολοχαγού Θόδωρου Πάγκαλου που αργότερα έγινε διάσημος για τα πραξικοπήματά του. Ήταν ο παππούς του σημερινού βουλευτή του ΠΑΣΟΚ.
Παράλληλες κινήσεις γίνονται και από λοχαγούς.

Υπό φρούρηση και το ανάκτορο του Διαδόχου Κωνσταντίνου

Το καλοκαίρι του 1909 συνωμοτούν:
• υπαξιωματικοί
• ανθυπολοχαγοί
• λοχαγοί
Κάποια στιγμή οι τρεις αυτές ομάδες ενώθηκαν. Κι όπως συμβαίνει στο στρατό οι ανώτεροι επέβαλαν τη θέλησή τους στους κατώτερους που ήθελαν πιο ριζικές αλλαγές, όπως την έξωση του ίδιου του βασιλιά!
Η διοικούσα επιτροπή που συγκροτήθηκε ονομάστηκε «Στρατιωτικός Σύνδεσμος» ενώ πλούσια ήταν η δράση και στην περιφέρεια.
Η αρχηγία του Συνδέσμου ανατέθηκε στον συνταγματάρχη του Πυροβολικού Νίκο Ζορμπά ο οποίος ήταν διοικητής της Σχολής Ευελπίδων, άρα γνώριζε τους περισσότερους από νεαρής ηλικίας, αλλά τελευταία είχε μετατεθεί – δυσμενώς – στην εφορία υλικού.

…Κοινό μυστικό

Συσσίτειο του Ναυτικού Αγήματος

Μπορεί μια κίνηση στρατιωτικών να γίνει αντιληπτή από την κυβέρνηση κι αντί να διαλυθεί ή έστω να συλληφθούν οι επικεφαλής της να πέφτει η ίδια η κυβέρνηση; Ναι μπορεί αν είμαστε στην Ελλάδα του 1909. Στις 25 Ιουνίου στο σπίτι του υπολοχαγού Χρήστου Χατζημιχάλη έχουν συγκεντρωθεί 181 αξιωματικοί. Αν και στρατιωτικοί δεν έχουν πάρει ιδιαίτερα μέτρα ασφαλείας. Κάνουν φασαρία, καπνίζουν με αποτέλεσμα ο καπνός να βγαίνει από τα παράθυρα και… μιλούν δυνατά και πολύ. Ο φρούραρχος Αθηνών ο Σχινάς μπαίνει στο σπίτι με τους άνδρες του και προσπαθεί να πάρει από το τραπέζι το πρωτόκολλο του Στρατιωτικού Συνδέσμου που ήταν έτοιμοι να υπογράψουν οι κινηματίες. Δεν τα καταφέρνει, φεύγει άπρακτος και ειδοποιεί σχετικά τη κυβέρνηση. Ο Θεοτόκης προτίμησε να παραιτηθεί αντί να τα βάλει με τους στρατιωτικούς.

Η απόδραση από το Μεταγωγών

Συγκέντρωση συμπαράστασης στην Επανάσταση έξω από τα Ανάκτορα τον Σεπτέμβριο του 1909

Η κυβέρνηση Ράλλη προσπαθώντας να κάνει επίδειξη δύναμης συλλαμβάνει δύο από τα βασικά στελέχη του Στρατιωτικού Συνδέσμου. Τους αξιωματικούς Σάρρο και Ταμπακόπουλο και τους κλείνει στο Μεταγωγών.
Μέρα μεσημέρι ο Θόδωρος Πάγκαλος αποφασίζει να τους ελευθερώσει. Πάει στην Ομόνοια βρίσκει μια «Βικτώρια» (άμαξα με δύο άλογα) τα συμφωνεί με τον οδηγό της Γιάννη Λατέρνα και μπαίνει στο Μεταγωγών μέρα μεσημέρι, «την ώρα που κοιμάται όλη η Ελλάδα» όπως έλεγε. Και πραγματικά κάτω από συνθήκες που θυμίζουν κινηματογραφική ταινία τους απελευθερώνει!

Επίλογος

Τα πυροβόλα των επαναστατών

Τι έμεινε από την επανάσταση του 1909; Η διάθεση για αλλαγή που είχε ο κόσμος, ο Βενιζέλος που ήρθε στην Αθήνα με πρωτοβουλία του Στρατιωτικού Συνδέσμου και η νέα προσπάθεια για αλλαγή σε όλους τους τομείς. Το διάστημα εκείνο μπήκαν οι βάσεις της στρατιωτικής αναδιοργάνωσης που οδήγησε στις επιτυχίες των Βαλκανικών πολέμων, στο διάστημα εκείνο η Ελλάδα πρόλαβε, έστω και στο… τσακ, το τρένο του εκσυγχρονισμού που επέβαλε ο 20ος αιώνας ο οποίος είχε μπει πριν από λίγο.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε

Βουρνά Τάσου: Γουδί, το κίνημα του 1909, σειρά «Τα φοβερά ντοκουμέντα», εκδόσεις Φυτράκη, Αθήνα 1976
Γρηγοριάδη Φοίβου: Η επανάστασις του 1909 και ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, περιοδικό Εικονογραφημένη Ιστορία, τεύχος 14, Αύγουστος 1969
Ρίζα Σωτήρη: Η στρατιωτική επέμβαση του 1909, περιοδικό Εικονογραφημένη Ιστορία, τεύχος 494, Αύγουστος 2009
Ρούσσου Γεώργιου: Νεώτερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος 5ος, Έκδοση Ελληνική Μορφωτική Εστία, Αθήνα 1976
Στεργίου Ανδρέα: Από το κίνημα στο Γουδί στη δικτατορία του Μεταξά, περιοδικό Εικονογραφημένη Ιστορία, τεύχος 494, Αύγουστος 2009
Συλλογικό: Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα, τόμος 1, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002
Συλλογικό: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος 14ος, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1972
Συλλογικό: Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 6ος, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2003
Συλλογικό: Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 14ος, εκδόσεις Δομή, Αθήνα, χχε

Πρίγκιπας Πέτρος: Ο κόκκινος (παρ’ ολίγον…) βασιλιάς!

Την ιστορία δεν την γράφουν μόνο οι παρέες, αλλά και οι συμπτώσεις! Ο πρίγκιπας Πέτρος της Ελλάδος είναι μια μάλλον άγνωστη προσωπικότητα.
Τον ξέρουν περισσότερο οι ανθρωπολόγοι από τους ιστορικούς. Κι όμως ο εγγονός του Γεωργίου του Α’ και γιος του πρίγκιπα Γεωργίου δύο φορές έφθασε μέχρι τον θρόνο της Ελλάδας. Δεν ανέβηκε σ’ αυτόν και αυτό το πλήρωσε, όχι ο πρίγκιπας, αλλά η Ελλάδα.
• Η πρώτη φορά ήταν το 1917 όταν στη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο εξορίστηκε από την Ελλάδα ο Κωνσταντίνος Α’ εξ αιτίας της φιλογερμανικής του πολιτικής (η γυναίκα του Σοφία ήταν κόρη του Κάϊζερ).
• Η δεύτερη ήταν το 1941 μέσα στη δίνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου όταν ο Γεώργιος Β’ αντί να ορίσει διάδοχό του και αντιβασιλέα τον αδελφό του Παύλο, προτίμησε εξάδελφό του. Κι εδώ αιτία είναι μια γερμανίδα πριγκίπισσα. Η Φρειδερίκη, η γυναίκα του Παύλου. Δεν θα ήταν η καλύτερη επιλογή σε καιρό πολέμου η ελληνίδα βασίλισσα να είναι μέλος της ναζιστικής νεολαίας!

Η Φρειδερίκη και τα αδέλφια της με τη στολή της Χιτλερικής νεολαίας

Η ιστορία δεν γράφεται με τα εάν, αλλά εάν το 1917 στο θρόνο ανέβαινε ο Πέτρος κι όχι ο Αλέξανδρος ίσως η μοίρα της χώρας να ήταν διαφορετική. Ο Αλέξανδρος πέθανε από δάγκωμα πιθήκου τη στιγμή που δεν έπρεπε. Ο Βενιζέλος έχασε τις εκλογές, επέστρεψε ο Κωνσταντίνος κι ακολούθησε η Μικρασιατική Καταστροφή.
Το 1941 πάλι ο Πέτρος έμεινε απλά ένας παρ’ ολίγον βασιλιάς και μάλιστα σε μυστική διαθήκη. Ο Γεώργιος έζησε μόλις έξι χρόνια μετά την βασιλική του διαθήκη. Αλλά στο μεταξύ είχαν αλλάξει πολλά. Την πρωταπριλιά του 1947 ο γερμανικός κίνδυνος δεν υπήρχε κι ο Παύλος έγινε βασιλιάς κι η Φρειδερίκη βασίλισσα. Ακολούθησαν οι κόντρες με τους Κωνσταντίνο Καραμανλή και Γεώργιο Παπανδρέου, η χούντα και όλα τα σχετικά.

Η Μαρία Βοναπάρτη με τα παιδιά της Ευγενία και Πέτρο

Οι συμπτώσεις όμως δεν σταματούν εδώ. Στη πρόταση να γίνει βασιλιάς το 1917 βέτο έβαλε ο Αριστείδης Μπριάν, ο γάλλος πολιτικός που υπήρξε εραστής της μητέρας του (περισσότερα εδώ). Και το 1947 θεωρήθηκε πολύ….κόκκινος για βασιλιάς. Περίπου κομμουνιστής από τους νέους ιδιοκτήτες της Ελλάδας, τους Αμερικανούς!
Πως γίνεται να θεωρείται περίπου κομμουνιστής ένας πρίγκιπας είναι μια μεγάλη ιστορία. Κι εδώ αιτία είναι μια γυναίκα. Η Ειρήνη Ορτσινίκοφ, μια εξόριστη Ρωσίδα αριστοκράτισα την οποία γνώρισε στο Παρίσι. Σπούδαζαν συγκριτική μελέτη των θρησκειών και ανθρωπολογία. Μαζί αποφάσισαν να πάνε στην Ινδία και στο Μανδράς παντρεύτηκαν με πολιτικό γάλο στις 9 Σεπτεμβρίου 1939.

Ο Πέτρος με τη σύζυγό του Ειρήνη Ορτσινίκοφ

Η οικογένεια της Ειρήνης είχε εγκαταλείψει τη Ρωσία με την επανάσταση του ’17. Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ξύπνησε μέσα της η φλόγα του πατριωτισμού. Πρωτοστάτησε σε εκδηλώσεις για να συγκεντρωθούν χρήματα για τον δοκιμαζόμενο Σοβιετικό λαό και δεν άργησε να της κολλήσει η ρετσινιά του… συνοδοιπόρου.
Ο Πέτρος πάλι αξιοποίησε τις εμπειρίες του από την περιήγησή του στις χώρες της Εγγύς και Μέσης ανατολής στο βιβλίο του «Από την Αθήνα στη Καλκούτα» που κυκλοφόρησε το 1940.
Με την ιταλική επίθεση ο Πέτρος έρχεται στην Ελλάδα για να υπηρετήσει την πατρίδα του. Η Ειρήνη έμεινε στη Κωνσταντινούπολη. Τοποθετήθηκε στο Γενικό Στρατηγείο κι οργάνωσε το γραφείο που ερχόταν σε επαφή με τις ξένες στρατιωτικές αποστολές. Όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν στην Ελλάδα ορίστηκε υπασπιστής του βασιλιά Γεώργιου και τον ακολούθησε στη Κρήτη κι από εκεί στη Μέση Ανατολή. Το πώς περιπλανήθηκε ο Γεώργιος στον Ψηλορείτη μέχρι να ξεφύγει από τους Γερμανούς με τη βοήθεια του Πέτρου είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία.

Στη Μέση Ανατολή πολέμησε στον Ιερό Λόχο και έφθασε στον βαθμό του Ταγματάρχη.
Την ίδια εποχή ο Παύλος και η Φρειδερίκη βρισκόντουσαν στο Κέϊπ Τάουν όπου ο ηγέτης της Νότιας Αφρικής Γιαν Σμαρτς είχε αναλάβει τη φιλοξενία του ζεύγους. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία. Τόσο μακριά από τα κέντρα αποφάσεων και το μέτωπο ένα ζευγάρι όχι και τόσο πιστό στους συμμάχους δεν ήταν επικίνδυνο.
Αντίθετα επικίνδυνος έγινε ο Πέτρος όταν μεταπολεμικά κι ενώ είχε ανακοινωθεί το δόγμα Τρούμαν μίλησε στις ΗΠΑ για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των Ελλήνων! Αυτό θεωρήθηκε από τους νέους προστάτες της Ελλάδας ως… εχθρική ενέργεια. Τον καταχώρησαν στα αρχεία τους περίπου ως… κομμουνιστή!
Δεν έσκασε και πολύ. Αντιμετωπίζοντας την εχθρότητα της βασιλικής οικογένειας της Ελλάδας εξ αιτίας του γάμου του με μια απλή θνητή συνέχισε το επιστημονικό του έργο. Πήγε σε Θιβέτ και Ινδία επικεφαλής αποστολής του ανθρωπολογικού Μουσείου της Κοπεγχάγης, αλλά ήρθε σε σύγκρουση με την Ινδική κυβέρνηση η οποία τον θεώρησε πράκτορα των Άγγλων. Κομμουνιστής στις ΗΠΑ, Άγγλος κατάσκοπος στην Ινδία η συλλογή κατηγοριών έμοιαζε να μην έχει τέλος.
Το πιγκ πόγκ της διαδοχής
Το 1947 όμως και στην Ελλάδα τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά γιαυτόν. Η κυβέρνηση Διομήδη εξέδωσε νομοθετικό διάταγμα «περί βασιλικής οικογένειας». Τι προέβλεπε αυτό;
«Χωρίς προηγούμενη άδεια του Βασιλέως τελεσθείς γάμος υπό μέλους βασιλικής οικογενείας έστω κι αν έχουν τηρηθεί οι διατάξεις του Αστικού Κώδικος, έστω δηλαδή κι αν έχει ιερολογηθεί, είναι αυτοδικαίως εξ υπαρχής άκυρος. Δεν απαιτείται δικαστική απόφασις προς ακύρωσιν αυτού.
Εκ τούτου του γάμου γεννηθέντα τέκνα λογίζονται εξώγαμα και παύουν να αποτελούν μέλη της Βασιλικής Οικογενείας όσα ε τούτων τελούν γάμον άνευ προηγμένης συναινέσεως του Βασιλέως.»
Έτσι ενώ μέχρι τότε η σειρά διαδοχής ήταν:
-Διάδοχος Κωνσταντίνος (ο γιος του Παύλου και τη Φρειδερίκης)
- Πρίγκιψ Γεώργιος (ο γηραιός πατέρας του Πέτρου)
- Πρίγκιψ Πέτρος
- Πρίγκιψ Μιχαήλ,
άλλαξε με την προσθήκη της Φρειδερίκης μιας ερμηνευτικής πρότασης που πρότεινε ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος Ντίνος Τσαλαδάρης στις 20 Δεκεμβρίου 1949. Τι έλεγε;
«Η αληθής έννοια του άρθρου 45 είναι ότι το Ελληνικόν Στέμμα περιέρχεται κατά προτίμησιν εις τους απογόνους του εκάστοτε Βασιλέως κατά τάξιν πρωτοκίας, προτιμωμένων των αρρέρων».
Έτσι ο Πέτρος από την 3η θέση βρέθηκε στην 5η. Η σειρά πλέον ήταν:
- Διάδοχος Κωνσταντίνος
- Πριγκίπισσα Σοφία (παραιτήθηκε αργότερα των δικαιωμάτων της για να παντρευτεί τον Χουάν Κάρλος και να γίνει αργότερα βασίλισσα στην Ισπανία)
- Πριγκίπισσα Ειρήνη
- Πρίγκιψ Γεώργιος (πέθανε εννιά χρόνια αργότερα)
- Πρίγκιψ Πέτρος
- Πρίγκιψ Μιχαήλ.
Παράλληλα για να κλείσει οριστικά ο δρόμος προς τον Πέτρο η Φρειδερίκη πέρασε μία ακόμα διάταξη η οποία προέβλεπε σε περίπτωση θανάτου του βασιλιά και ύπαρξης μόνο ανήλικου γιού χρέη αντιβασιλέως αναλάμβανε η βασίλισσα. Έτσι ήταν δεδομένο ότι το Στέμμα δεν θα έφευγε από τη δική της οικογένεια.
Ο Πέτρος υποστήριζε ότι παντρεύτηκε με θρησκευτικό γάμο στα Ιεροσόλυμα με τον Πατριάρχη να τον ευλογεί, αλλά πλέον ήταν αργά.
Το Ανάκτορο και η έπαυλη
Ο Πέτρος ήρθε στην Ελλάδα με τον θάνατο του πατέρα του (24 Νοεμβρίου 1957). Το 1959 η Φρειδερίκη ανάσανε όταν έμαθε ότι θα πουλούσε το ανάκτορο του πατέρα του στην οδό Ακαδημίας. Την έζωσαν τα φίδια όμως όταν έμαθε ότι με τα χρήματα αγόρασε έπαυλη στη Γλυφάδα.
Το 1961 το Πανεπιστήμιο της Αθήνας κάλεσε τον Πέτρο για κάποιες ομιλίες και του πρότεινε τη κενή θέση της ανθρωπογνωσίας. Μόλις το έμαθε η Φρειδερίκη δόθηκαν οι κατάλληλες οδηγίες και η πρόταση ακυρώθηκε.
Η εκδίκηση
Από το 1961 έως το 1964 πολλά άλλαξαν στην Ελλάδα. Η κόντρα της Φρειδερίκης με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, η φυγή του στο εξωτερικό, η γκρίνια για τη βασιλική χορηγία που ήταν εξαιρετικά υψηλή, η προίκα της πριγκίπισσας Σοφίας ήταν θέματα που τσαλάκωσαν τον βασιλικό θεσμό. Κι ο θάνατος του Παύλου ήταν η χαριστική βολή.
Ο Πέτρος λοιπόν το μεσημέρι της Κυριακής 4 Οκτωβρίου 1964 κάλεσε τους δημοσιογράφους σε ξενοδοχείο στο Σύνταγμα (διάλεξε το King George) και έριξε τις βόμβες του. Τι είπε;
- Δεν διεκδικεί αυτή τη στιγμή τη διαδοχή, αλλά ,μελετά το θέμα από νομικής απόψεως.
- Δεν γνωρίζει ποιο θα είναι το μέλλον της Μοναρχίας στην Ελλάδα.
- Η Μοναρχία στην Ελλάδα κοστίζει πολύ. Αυτό το πιστεύουν και στο εξωτερικό. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν εισπράττει τίποτα.
- Στους γάμους του Κωνσταντίνου με την Άννα Μαρία δεν παρέστη εξ αιτίας της 17χρονης διαφοράς που υπάρχει με τη Φρειδερίκη. Θέλει να επικοινωνήσει με τον Κωνσταντίνο και ελπίζει η να βασίλισσα να είναι πιο δημοκρατική από τη προηγούμενη!

Σάλος

Ο Πέτρος με τον Κωνσταντίνο

Φυσικό ήταν να προκληθεί σάλος από τις δηλώσεις. Μάλιστα ο Κωνσταντίνος με την Αννα Μαρία υποχρεώθηκαν να διακόψουν το μήνα του μέλιτος. Τρεις μέρες αργότερα όμως ο θόρυβος κόπασε. Ο Πέτρος τα πήρε όλα πίσω. Δήλωσε ότι ο Κωνσταντίνος θα εκσυγχρονίσει τον θεσμό και όλα τα σχετικά.
Τα μετά
• Ο Πέτρος και η Ειρήνη δεν απέκτησαν παιδιά. Ο Πέτρος πέθανε στο Λονδίνο στις 15 Οκτωβρίου 1980 και θάφτηκε στη Δανία, ενώ δέκα χρόνια αργότερα τον ακολούθησε και η γυναίκα του. Πέθανε στις 12 Μαρτίου 1990.
• Είχε μία αδελφή ο Πέτρος, την Ευγενία, δύο χρόνια μικρότερή του. Πέθανε εννιά χρόνια αργότερα, την ίδια μέρα με αυτόν (15 Οκτωβρίου 1989).
• Η Φρειδερίκη αφού ασχολήθηκε με τη πολιτική στην Ελλάδα «χαντακώνοντας» το γιό της βρήκε κι αυτή καταφύγιο στην Ινδία. Δεν διάλεξε την ανθρωπολογία όπως έκανε το Πέτρος, αλλά τον αποκρυφισμό.
Η Ελένη Βλάχου στα δημοσιογραφικά της απομνημονεύματα έγραψε για τον Πέτρο:

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Βλάχου Ελένη: Πενήντα χρόνια και κάτι, εκδόσεις Ζήνδρος, Αθήνα 1997
Παλαιολόγου Αλκμήνη: Πριγκίπισσες της Ελλάδος, εκδόσεις Φερενίκη, Αθήνα 2007
Ρούσσου Γιώργου: «Νεότερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», εκδόσεις Μορφωτική Εστία
Εφημερίδες «Ελευθερία» και «Εμπρός» του 1964
Εφημερίδα Μακεδονία για το αποκαλυπτικό έγγραφο του Γεωργίου που όριζε ως διάδοχό του τον Πέτρο.

Ολοταχώς για τον Ιούλιο του ‘65 – Δεύτερο μέρος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Στέφανος Στεφανόπουλος στην ορκωμοσία της βουλής που προέκυψε από τις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964.

* Στο Ντάλας του Τέξας ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι πέφτει νεκρός από τις σφαίρες του δολοφόνου του. Είναι Νοέμβριος του ’63.
* Στο ατμόπλοιο «Ελλάς» το βράδυ της 7ης Φεβρουαρίου 1964 αφήνει την τελευταία του πνοή ο Σοφοκλής Βενιζέλος, σχεδόν ισότιμος αρχηγός της ΕΚ με τον Γεώργιο Παπανδρέου.
* Στο Τατόι ο βασιλιάς Παύλος σβήνει στις 6 Μαρτίου 1964.
Τρεις θάνατοι διαφορετικοί μεταξύ τους έριξαν βαριά τη σκιά στις πολιτικές εξελίξεις. Με τον τρόπο τους… σκότωσαν την ελληνική δημοκρατία, ή ότι τέλος πάντων είχε απομείνει από αυτήν στις 21 Απριλίου 1967.
Την συσπείρωση των Κεντρώων πολιτικών είδαμε ότι ευνόησαν δύο παράγοντες:
• Ο αμερικανικός, και
• Το παλάτι.
Μόνο που στη πρώτη περίπτωση η αμερικανική πολιτική θα γινόταν σκληρότερη με την υποχώρηση των φιλελευθέρων απόψεων που πρέσβευε ο Κένεντι. Ο αντιπρόεδρος Λίντον Τζόνσον δεν προερχόταν από τον κυριλέ βορά, αλλά από το νότο, το Τέξας. Κι ήταν το αντίβαρο στον προοδευτικό πρόεδρο. Ο ίδιος όπως έδειξε και η θητεία του ήταν ιδιαίτερα σκληρός με τις χώρες που συνεργαζόντουσαν οι ΗΠΑ. Κι η Ελλάδα με ανοιχτό το Κυπριακό ήταν μία από αυτές.
Ο Παύλος πάλι, ως βασιλιάς, είχε την εμπειρία να χειριστεί κάποιες καταστάσεις. Όχι με ιδιαίτερη ικανότητα, αλλά σίγουρα καλύτερα από τον γιό του που ήταν άπειρος κι επηρεαζόταν από τους συμβούλους και τη μητέρα του Φρειδερίκη.
Το σκηνικό για τον Γεώργιο Παπανδρέου ήταν τελείως διαφορετικό από αυτό του Νοεμβρίου του 1963 όταν για πρώτη φορά είχε κερδίσει τις εκλογές, χωρίς να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Ενα αταίριαστο, όπως αποδείχτηκε, ζευγάρι. Ο πρωθυπουργός Γ.Παπανδρέου και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος

Οι εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 ήταν ένας μοναδικός εκλογικός θρίαμβος για το Κέντρο και τους πολιτικούς που το είχαν συνθέσει.
• Η ΕΚ ψηφίστηκε από το 52,7% του εκλογικού σώματος κι έστειλε στη βουλή 171 βουλευτές
• Ο συνασπισμός της ΕΡΕ (με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ως αρχηγό) και των Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη περιορίστηκε στο 35% και 108 έδρες.
• Η ΕΔΑ δεν ξεπέρασε το 12,8% (έναντι 14,34% το 1963) και περιορίστηκε σε 21 έδρες (έναντι 28 της προηγούμενης εκλογικής αναμέτρησης). Με μια διαφορά: Σε 24 εκλογικές περιφέρειες που δεν είχε ελπίδες εκλογής δεν παρουσίασε υποψηφίους στέλνοντας τους οπαδούς της στην αγκαλιά του Κέντρου.
Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήξερε ότι πρέπει να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Δεχόταν τα πυρά τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς. Η ΕΡΕ των κατηγορούσε ως συνοδοιπόρο των κομμουνιστών κι αυτός απαντούσε:
«Εις τα 1944 με την βοήθεια του Θεού καταλύσαμε την τυραννία της αριστεράς. Τώρα με την βοήθεια του λαού θα καταλύσουμε την τυραννία της δεξιάς».Μόνο που στις 23 Ιανουαρίου η 6η Ολομέλεια του –εκτός νόμου – ΚΚΕ αποφασίζει να στηρίξει την απόφαση της ΕΔΑ και να ζητήσει από τους οπαδούς του Κέντρου να ψηφίσουν στις μονοεδρικές περιφέρειες της Λευκάδας και της Σάμου τους υποψηφίους της ΕΔΑ για να μην εκλεγούν οι υποψήφιοι της ΕΡΕ!

Οι δύο ηγέτες του κέντρου. Γεώργιος Παπανδρέου και Σοφοκλής Βενιζέλος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου μιλά για «πράξη δολιοφθοράς». Και το χειρότερο: Αντί να φοβηθούν οι ψηφοφόροι φοβούνται τα Ανάκτορα και οι Αμερικανοί που αρχίζουν να επεξεργάζονται τρόπους ανατροπής του εκλεγμένου πρωθυπουργού!

Προφητικό σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου

Ο πρωθυπουργός με 171 βουλευτές στο πλευρό του δεν νοιώθει και τόσο ισχυρός. Η πολυσυλλεκτικότητα του κέντρου δημιουργεί προβλήματα. Στο κόμμα υπάρχουν ομάδες και… ομαδούλες. Όλοι θέλουν μερίδιο στην εξουσία.
Τα όργανα άρχισαν με το… καλημέρα. Με τη συγκρότηση της κυβέρνησης. Οι Ηλίας Τσιριμώκος και Σάββας Παπαπολίτης έμειναν εκτός με αποτέλεσμα να δεχτεί ο Γεώργιος Παπανδρέου πυρά μέσα από το κόμμα του για «δεξιά απόκλιση». Κάποιοι άλλοι έβλεπαν τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος εκλέχτηκε στην Αχαΐα για πρώτη φορά, ως τον άτυπο διάδοχο του πρωθυπουργού κι αυτό δημιουργούσε εντάσεις μεταξύ των δελφίνων. Η κρίση έγινε πιο έντονη λίγες μέρες αργότερα όταν στη ψηφοφορία για την εκλογή του προέδρου της Βουλής όπου ο Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας, ο υποψήφιος της Ε.Κ εκλέχτηκε με τη δεύτερη κι ας φαινόταν απλός ο μαγικός αριθμός 151. Στη πρώτη προσπάθειά του, την αποτυχημένη, 33 βουλευτές της κυβέρνησης δεν τον ψήφισαν. Ο Γ.Παπανδρέου οργισμένος δήλωσε: «Η Δημοκρατία επροδόθη. Εγίναμε η χλεύη των ηττημένων». Λίγο αργότερα έδειξε την πόρτα της εξόδου στους Ηλία Τσιριμώκο και Σωτήρη Παπαπολίτη θεωρώντας τους υπαίτιους της ανταρσίας.

Ο Στρατός και ο Γαρουφαλιάς

Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Πέτρος Γαρουφαλιάς ορκίστηκε απ' ευθείας από το Παλάτι

Στα Ανάκτορα υπήρχε η εντύπωση ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις τους ανήκουν. Και ήθελαν πάντα τον έλεγχο επάνω στον στρατό. Άλλωστε και η Φρειδερίκη μιλώντας με αμερικανικούς αξιωματούχους στις αρχές της χρονιάς απέκλειε την περίπτωση πραξικοπήματος για τον απλό λόγο ότι κάτι τέτοιο δεν σχεδίαζαν τα Ανάκτορα.
Στην πρώτη λοιπόν κυβέρνηση ο Γ.Παπανδρέου έκανε ένα δεύτερο συμβιβασμό μετά τον αποκλεισμό από τη κυβέρνηση βουλευτών με έντονο αριστερό προφίλ. Δέχτηκε τον Πέτρο Γαρουφαλιά ως υπουργό Εθνικής Αμυνας. Αν και βουλευτής του Κέντρου ο Γαρουφαλιάς ήταν επιλογή των Ανακτόρων. Δεν κατάλαβε ή δεν θέλησε να καταλάβει ο Παπανδρέου ότι σε κάποια δεδομένη στιγμή που ο υπουργός θα έπρεπε να αποφασίσει θα πήγαινε με το Παλάτι κι όχι με τον Πρωθυπουργό του.

Η… πληγή του Κυπριακού
Το μεγάλο εθνικό θέμα που ήταν ανοιχτό λεγόταν Κυπριακό. Η… μπάλα είχε χαθεί προ πολλού. Ο Πρόεδρος της Κύπρου Μακάριος βαλλόταν από τους Τούρκους, τους Τουρκοκύπριους, τους Αγγλους, τους Αμερικανούς και τον τελευταίο καιρό κι από τους παλιούς αγωνιστές της ΕΟΚΑ του στρατηγού Γρίβα ο οποίος είχε ξανακατέβει στη Κύπρο για να παίξει ενεργό ρόλο.

Μακάριος και Γεώργιος Παπανδρέου. Οι σχέσεις τους διαταράχτηκαν σοβαρά το 1964

Οι διαμάχες ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων ήταν καθημερινό φαινόμενο. Στις 24 Φεβρουαρίου οι Κυπριακές εφημερίδες αποκάλυψαν το τουρκικό σχέδιο το οποίο προέβλεπε διχοτόμηση της Κύπρου. Κυρήνεια, Αμμόχωστος και η μισή Λευκωσία θα περνούσαν στα χέρια των Τουρκοκυπρίων. Το Κυπριακό αποτελούσε το πρώτο σοβαρό θέμα εξωτερικής πολιτικής για τη νέα κυβέρνηση. Με δεδομένη μάλιστα τη νωπή λαϊκή εντολή θα έπρεπε να είναι αποφασιστική.
Στις 23 Ιουνίου 1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου φθάνει στην Ουάσιγκτον. Στις 24 συναντάται με τον Αμερικανό πρόεδρο Λίντον Τζόνσον, αλλά αρνείται κατηγορηματικά να συναντήσει τον Τούρκο ομολογό του Ισμέτ Ινονού. Η ελληνική άρνηση δεν άρεσε στους αμερικανούς που θεωρούν πλέον ότι ο Παπανδρέου δεν μπορεί να συνεργαστεί μαζί τους.

Ο Γ.Παπανδρέου μετά τη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο Τζόνσον. Η έκφραση του πρωθυπουργού τα λέει όλα...

Η τελευταία ευκαιρία για το Κυπριακό χάνεται στις 14 Αυγούστου με το σχέσιο Ατσεσον (από το όνομα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών). Σύμφωνα με αυτό προβλέπεται η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, ενοικίαση του 20% του εδάφους στη Τουρκία, καθώς και δημιουργία βάσεων του ΝΑΤΟ στο νησί. Η Ελληνική κυβέρνηση λέει «ναι», αλλά ο Μακάριος επιμένει στο «όχι» και τη συνεργασία με την ΕΣΣΔ και τους αδέσμευτους. Οι σχέσεις Παπανδρέου – Μακάριου φθάνουν στο χειρότερο σημείο Παρ΄όλα αυτά ο Έλληνας πρωθυπουργός αρνείται πραξικόπημα για την ανατροπή του Μακαρίου που συστήνουν Αγγλοι και Αμερικανοί για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Φύγε εσύ, έλα εσύ
Πολλοί πρωταγωνιστές, λίγοι οι ρόλοι. Η νέα κυβέρνηση υποφέρει από πειθαρχία. Οι παρεξηγήσεις σχεδόν καθημερινές. Ένα γαϊτανάκι αλλαγών στη κυβέρνηση αιτία έχει τις προσωπικές φιλοδοξίες των υπουργών και υφυπουργών. Στις πιο σημαντικές από αυτές:
• Στις 4 Ιουνίου παραιτείται ο Υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Προτιμά τη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας. Αιτία η πίεση που δεχόταν από τον Υπουργό Οικονομικών Κωνσταντίνο Μητσοτάκη από τη μία και τον Ανδρέα Παπανδρέου, υπουργό παρά την Προεδρίαν της Κυβερνήσεως.
• Στις 5 Ιουνίου ο Στέφανος Στεφανόπουλος διορίζεται Υπουργός Συντονισμού με αναπληρωτή τον Ανδρέα Παπανδρέου.
• Ο τελευταίος παραιτείται στις 19 Νοεμβρίου. Αιτία οι καταγγελίες της εφημερίδας «Ημέρα» του Τζόρτζη Αθανασιάδη, ότι ανέθεσε χωρίς διαγωνισμό μελέτες δημοσίων έργων στους φίλους του Γ.Σκιαδαρέση και Αντ.Τρίτση ύψους 1,7 εκ. και 1,5 εκ. δρχ όταν ο μέσος μισθός ενός δημοσίου υπαλλήλου δεν ξεπερνούσε τις 5.000 δρχ.
• Ο μερικός ανασχηματισμός της κυβέρνησης στις 6 Ιανουαρίου ικανοποιεί τον Ηλία Τσιριμώκο, ο οποίος γίνεται Υπουργός Εσωτερικών, αφήνει εκτός όμως τον Σωτήρη Παπαπολίτη που απειλεί με ανεξαρτητοποίηση.
• Στις 29 Απριλίου 1965 τέλος επιστρέφει στην κυβέρνηση ο Ανδρέας Παπανδρέου ως Αναπληρωτής Υπουργός Συντονισμού.

Συνεχίζεται

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»

http://www.sarantakos.com/

Η άγνωστη Ελληνίδα βασίλισσα

Είναι η πιο άγνωστη Ελληνίδα βασίλισσα. Πρέπει να είναι κανείς εξπρέρ στα… μοναρχικά για να θυμηθεί ότι το ελληνικό στέμμα το φόρεσε και μια πριγκίπισσα από τη Ρουμανία.
Η εξήγηση είναι μάλλον απλή. Η Ελισάβετ, αυτό είναι το όνομά της, έμεινε ελάχιστα στην Ελλάδα κι ο σύζυγός της ο Γεώργιος ο Β’ έμεινε παντρεμένος στο θρόνο ακόμη λιγότερο.
Κι όμως όλα είχαν αρχίσει σαν παραμύθι. Με διαδόχους και πριγκίπισσες. Και βασιλικούς γάμους. Μόνο οι καλές νεράιδες έλειπαν. Όμως στην Ευρώπη του μεσοπολέμου οι καλές νεράιδες ήταν πιο σπάνιες κι από τη δημοκρατία.

Γεώργιος και Ελισάβετ σέ εξοχή του Λονδίνου το 1931

* Στο Βουκουρέστι στις 27 Φεβρουαρίου 1921 ο διάδοχος του ελληνικού θρόνου Γεώργιος παντρευόταν την κόρη του βασιλιά της Ρουμανίας Φερδινάνδου Α’, την Ελισάβετ.
Δεκαεννιά μήνες αργότερα το ζευγάρι θα ανέβαινε στο θρόνο της Ελλάδας. Όχι για πολύ. Η πρώτη περίοδος της βασιλείας του Γεωργίου κράτησε 13 μήνες όλους κι όλους. Από τις 27 Σεπτεμβρίου 1922, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την παραίτηση του πατέρα του Κωνσταντίνου Α’ μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 1923 που η επαναστατική επιτροπή του είπε ευγενικά να τα μαζεύει και να φύγει. Τους άκουσε και πήγε στη πατρίδα της γυναίκα του, στη Ρουμανία.

Η Ελενα της Ελλάδος δεν ταίριαξε κι αυτή με τον ερωτύλο Κάρολο

* Στις 10 Μαρτίου 1921, λίγες μέρες μετά το γάμο του Γεωργίου ο διάδοχος του Ρουμανικού θρόνου ο Κάρολος παντρευόταν στη Μητρόπολη της Αθήνας την αδελφή του Γεωργίου την Ελένη. Έτσι οι δεσμοί ανάμεσα στα ζευγάρια έγιναν πιο στενοί. Ή μήπως όχι;

Η Ελισάβετ με τη μητέρα της Μαρία και την αδελφή της Μαριάνα. Οι σχέσεις μάνας και κόρης ήταν κάκιστες. Η βασίλισσα Μαρία αγαπούσε τη φιλάργυρη Μαριάνα και τη σκανδαλιάρα Ιλεάνα

Στην Αθήνα η Ελισάβετ αντιμετώπιζε την ψυχρότητα της πεθεράς της, αλλά και του συζύγου της. Ξινός μέχρι αηδίας ο Γεώργιος ήταν τότε γερμανόφιλος και κλειστός στον εαυτό του. Αργότερα στη δεύτερη βασιλική του θητεία θα παρέμενε….ξινός, αλλά θα γινόταν αγγλόφιλος.

Σπάνια φωτογραφία του γάμου του Γεώργιου με την Ελισάβετ.

Ο Κάρολος πάλι είχε βγάλει όνομα στο Βουκουρέστι για τα σκάνδαλά του. Η ελληνικής καταγωγής Ζιζί Λαμπρινού είχε αποκτήσει μαζί του ένα αγοράκι τον Μιρτσέα Γρηγόριο Λαμπρινό που πέθανε το 2006 στο Λονδίνο στα 86 του χρόνια. Με την Λαμπρινού ο Κάρολος είχε παντρευτεί στην Οδησσό, στην Ουκρανία στις 31 Αυγούστου 1918, αλλά το 1919 ο γάμος τους ακυρώθηκε. Παρ’ όλα αυτά συζούσε μαζί της.

Ο Κάρολος Β' της Ρουμανίας

Ακόμη και τη δική μας πριγκίπισσα την… κατέστησε έγκυο, όπως θα έγραφαν και οι κοσμικές στήλες της εποχής, μερικούς μήνες πριν το γάμο. Κι όταν γεννήθηκε ο γιος της ο Μιχαήλ προσπαθούσαν να πείσουν τον κόσμο ότι μπορεί να γεννηθεί ένα υγιέστατο παιδάκι στους έξι μήνες.
Ο Γεώργιος την κοπάνησε γρήγορα από το Βουκουρέστι για το Λονδίνο. Εκεί σιγά – σιγά γνώρισε μια Αγγλίδα που έγινε ερωμένη του και κρατήθηκε στη σκιά του μέχρι το τέλος της ζωής του (πέθανε την 1η Απριλίου 1947 ενώ ήταν 56 χρόνων).

Δεν πρόκειται να δείτε σε καμία φωτογραφία τις γάμπες της Ελισάβετ. Όχι από σεμνοτυφία. Έπασχε από ένα είδος... ελεφαντίασης και οι γάμπες της ήταν χοντρές. Ετσι κατέφευγε πάντα σε μακριά φορέματα

Όμως κι η Ελισάβετ δεν έμεινε με σταυρωμένα τα χέρια. Το ελληνικό αίμα την τράβηξε και στο Βουκουρέστι στο Μέγαρο των Νεγρεπόντηδων γνώρισε τον ανιψιό της οικογένειας Σάντι Σκαναυή με τον οποίο δέθηκε περισσότερο του αναμενομένου. Το διαζύγιό της με τον Γεώργιο βγήκε στις 6 Ιουνίου 1935 λίγους μήνες πριν αρχίσει η δεύτερη βασιλική θητεία του.
Κι ο αδελφός της ο Κάρολος όμως δεν τα πήγε καλά με την δική του γυναίκα. Παράτησε στα κρύα του λουτρού την Ειρήνη (το διαζύγιο βγήκε στις 21 Ιουνίου1928) για την Μάγδα Έλενα Λουπέσκου μια εβραϊκής καταγωγής κόρη φαρμακοποιού που ήταν παντρεμένη με έναν αξιωματικό του στρατού. Ο Κάρολος κατάλαβε ότι δεν θα μπορούσε να τίποτα να περάσει τον γάμο και για να μην την ξαναπατήσει παραιτήθηκε υπέρ του γιου του Μιχαήλ. Έτσι όταν πέθανε ο Φερδινάνδος της Ρουμανίας το 1927 ο Μιχαήλ έγινε βασιλιάς. Το 1930 η ναζιστική «σιδηρά φρουρά» έφερε πίσω τον Κάρολο Β’. Στα 10 χρόνια που έμεινε στην εξουσία με την Λουπέσκου κατάφερε να μισηθεί απ’ όλους. Όχι για τις περιπέτειές του, αλλά για τις περιπέτειες στις οποίες έβαζε τη χώρα του. Τη Βεσαραβία την έδωσε στους Σοβιετικούς, τη βόρεια Τρανσυλβανία στους Ούγγρους και τη Δοβρυτσά στους Βουλγάρους. Έτσι ήθελαν οι Γερμανοί. Ακόμα και η «σιδηρά φρουρά» επαναστάτησε. Τον ανέτρεψε με πραξικόπημα κι επανέφερε τον Μιχαήλ ο οποίος θέλησε να αποκαταστήσει και τη μητέρα του. Της έδωσε τον τίτλο της «βασιλομήτορος». Κι ο Μιχαήλ δεν είδε προκοπή. Η Ρουμανία συνεργάστηκε με τον Άξονα και το1947 καθαιρέθηκε.
Κι η Ελισάβετ της Ρουμανίας; Η θεία του τι να έγινε; Το ειδύλλιο της με τον Σκαναυή έδωσε τη θέση του σε άλλο κι όταν υποχρεώθηκε να φύγει κι αυτή από τη Ρουμανία το 1947 προτίμησε τις Κάνες στη Γαλλία. Εκεί βρήκε ένα νεότερο της στον οποίο άφησε την περιουσία της. Μάλιστα λίγο πριν πεθάνει στις 14 Νοεμβρίου 1956 (60 χρόνων) τον υιοθέτησε.
Ο Κάρολος πέθανε στις 4 Απριλίου 1953 στο Εστορίλ της Πορτογαλίας. Ήταν 59 χρόνων. Έξι χρόνια νωρίτερα στις 3 Ιανουαρίου 1947 σ’ ένα δωμάτιο ξενοδοχείου στο Ρίο είχε παντρευτεί την Μάγδα Λουτσέσκου.

Κάρολος και Μάγδα το 1940 στην Καραϊβική, λίγο μετά την εκθρόνισή τους

Κάρολος και Μάγδα πολλά χρόνια αργότερα στο Εστορίλ

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Ρούσσος Γεώργιος: Ελληνίδες βασίλισσες, περιοδικό Ταχυδρόμος, 6 Δεκεμβρίου 1956
Ρούσσος Γεώργιος: Νεώτερη ιστορία του ελληνικού έθνους.
Δομή: Εγκυκλοπαίδια
Wikipedia