Συμπτώσεις…

θραύσματα ιταλικής τορπίλης

Το κρατίδιο του Βατικανού ήταν το «δώρο» του Μουσολίνι προς τη Καθολική εκκλησία για να την πάρει με το μέρος του. Αυτός δημιούργησε το ανεξάρτητο κράτος στο κέντρο της Ρώμης και σ’ αυτό υπηρέτησαν ως πρεσβευτές της Ιταλίας δύο κεντρικά πρόσωπα του τορπιλισμού της «Έλλης». Ο διοικητής Δωδεκανήσων Τσέζαρ Μαρία ντε Βέκι στην αρχή της σταδιοδρομίας του, το 1929 και ο γαμπρός του Μουσολίνι Γκαλεάτσο Τσιάνο ο οποίος όταν απολύθηκε από υπουργός Εξωτερικών στις 3 Φεβρουαρίου 1942 τοποθετήθηκε πρεσβευτής της Ιταλίας στο Βατικανό. Οι συμπτώσεις σταματούν εδώ. Κι αυτό γιατί ο Ντε Βέκι μόλις βρέθηκε σε κίνδυνο χρησιμοποίησε τις γνωριμίες του, κατάφερε να πάρει διαβατήριο της Παραγουάης, να φύγει στη Νότια Αμερική και να επιστρέψει στην Ιταλία το 1949 για να πεθάνει ήσυχος στις 23 Ιουνίου 1959. Αντίθετα ο Γκαλεάτσο Τσιάνο δεν κατάφερε ν’ αποφύγει την εκτέλεση από τους συμπατριώτες του στις 11 Ιανουαρίου 1944

Χαλασμένος τηλέγραφος – Η οργή του Ντούτσε και ο υπερβάλων ζήλος του ντε Βέκι

Η αιφνίδια μεταστροφή του Ιταλικού τύπου έχει ανησυχήσει τη κυβέρνηση Μεταξά. Στις 4 Αυγούστου οι Ιταλικές εφημερίδες είχαν γεμίσει με κολακευτικά σχόλια για το καθεστώς και στις 11 όλες έχυναν δηλητήριο με αφορμή τη δολοφονία σε Αλβανικό έδαφος ενός ληστή με το όνομα Νταούντ Χότζα που δραστηριοποιείτο στη περιοχή της Θεσπρωτίας. Το επεισόδιο δεν θα είχε καμία απολύτως σημασία εάν ο Ιταλικός τύπος δεν ανακάλυπτε ξαφνικά μια καταπιεσμένη από τους Έλληνες Αλβανική μειονότητα στη περιοχή που την έλεγαν Τσαμουριά και δεν αναδείκνυε τον Νταούντ Χότζα σε εθνικό ήρωα της περιοχής που δολοφονήθηκε άγρια από τους Έλληνες. Η «Πόπολο ντ’ Ιτάλια» της 11ης Αυγούστου έγραφε:
«Διαπιστώθηκε η ευθύνη της κυβερνήσεως των Αθηνών για τη δολοφονία του Αλβανού πατριώτη Νταούντ Χότζα, όπως και για τις προσπάθειές της να υποκινήσει στασιαστικό κίνημα στην Αλβανία…
Η βάρβαρη αυτή δολοφονία ήταν μέσα στα σχέδια των Άγγλων… Ο ελληνικός τύπος σπεύδει τώρα να κηλιδώσει τη μορφή του Νταούντ Χότζα. Η Ελλάδα όμως έγινε συνεργός σε ξένες μηχανορραφίες… Το Λονδίνο άνοιξε τα χαρτιά του…Αυτό ωθεί τους Έλληνες σε αντίσταση, παιχνίδι που οδήγησε σε καταστροφή όλα τα κράτη που πίστεψαν στις βρετανικές εισηγήσεις. Αλλά συμφέρει τους Έλληνες να επαναλάβουν τα λάθη των Τσεχοσλοβάκων, των Νορβηγών, των Δανών, των Βέλγων, των Γάλλων; Εμείς το αφήνουμε στη κρίση των υπευθύνων της Αθήνας.»
Δεν χρειαζόντουσαν κι άλλα για να πειστεί η κυβέρνηση ότι οι Ιταλοί είχαν στο μυαλό τους τον πόλεμο. Ο Μεταξάς αναλαμβάνει μια διερευνητική πρωτοβουλία.

Ο Ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι

Αποφασίζει αν συναντήσει τον Γερμανό πρεσβευτή στην Αθήνα πρίγκιπα Έρμπαχ με τον οποίο συνδέεται με στενή φιλία και στέλνει τον υφυπουργό Εξωτερικών Νίκο Μαυρουδή (1883-1942) στον Ιταλό πρεσβευτή Γκράτσι ο οποίος καταχώρησε τη συνάντηση στο ημερολόγιό του το Σάββατο 13 Αυγούστου 1940:
«Συζήτησα με τον Μαυρουδή. Η συνομιλία μας, μάλλον εύκολα μπορεί να το καταλάβει κανείς, ήταν ζωηρή. Ο Μαυρουδής μου εξέφρασε την βαθιά και αλγεινή έκπληξη της ελληνικής κυβέρνησης για την απότομη μεταστροφή της ιταλικής πολιτικής προς την Ελλάδα…Δεν τους ξέρεις αγαπητέ μου τους Αλβανούς. Αυτοί εκεί οι άνθρωποι σκοτώνονται κάθε ημέρα για το τίποτε, μου είπε με τη συνηθισμένη του φινέτσα ο παλιός διπλωμάτης…Ο Μαυρουδής δεν μπορούσε να πιστέψει ότι η Ιταλία σκεφτόταν να επιτεθεί κατά της Ελλάδας. Είχε όμως την υποχρέωση να μου τονίσει ότι η χώρα του θα αμυνόταν με όλες της τις δυνάμεις…»
Την ίδια μέρα ο Μεταξάς συναντά τον Έρμπαχ και του αναφέρει ότι «δεν μπορεί να τα βάλει με την Αγγλία η οποία έχει την κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο».
Η άποψη του Μεταξά έγινε γνωστή στον Γκράτσι που την τηλεγράφησε στην Ρώμη.
Κι από εδώ αρχίζει ο παραλογισμός. Ο Ντε Βέκι είναι ο Διοικητής Δωδεκανήσων που τα κατείχαν οι Ιταλοί. Ο ίδιος ονειρεύεται να επιτεθεί στην Ελλάδα και να κάνει απόβαση στα νησιά του Αιγαίου μόλις του σταλούν οι κατάλληλες ενισχύσεις από τη Ρώμη. Ο τίτλος του ως διοικητή των Ιταλικών νησιών του Αιγαίου τον κάνει να ονειρεύεται όλα τα νησιά και την Πελοπόννησο. Ο Ντε Βέκι βομβαρδίζει το Μουσολίνι με ανυπόστατες φήμες για ελλιμενισμό αγγλικών πολεμικών σε διάφορα νησιά του Αιγαίου.
Ο Μουσολίνι έξαλλος με τις απόψεις Μεταξά δίνει εντολή στον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού, Ντομένικο Καβανιάρι να δοθεί ένα καίριο πλήγμα στις εμπορικές μεταφορές του Αιγαίου το διάστημα 20-25 Αυγούστου. Στο διάστημα αυτό έπρεπε να βυθίζεται κάθε ύποπτο για λαθρεμπόριο πλοίο χωρίς προειδοποίηση! Κι όλα αυτά χωρίς να μάθει κανείς τίποτα.
Ο Ντε Βέκι ενημερώθηκε στις 14 Αυγούστου. Επέλεξε τον κυβερνήτη του υποβρυχίου «Ντελφίνο», τον ανθυποπλοίαρχο Γκιουζέπε Αϊκάρντι. Του έδωσε κάποιες βιαστικές εντολές για περιπολίες μεταξύ Τήνου και Σύρου, βύθισμα κάθε διερχόμενου πλοίου αφού ο πόλεμος ήταν πλέον κοντά.
Αυτά υποστηρίζει ο Ντε Βέκι στα απομνημονεύματα του που δημοσιεύτηκαν το 1960 σε ιταλική εφημερίδα. Όμως και η αφήγηση του Αϊκάρντι δεν ξεκαθαρίζει πολλά Υποστηρίζει ότι ξαφνικά είδε στο περισκόπιό του την «Έλλη». Την επέλεξε ως στόχο ελπίζοντας στην προαγωγή του. Έριξε τρεις τορπίλες, αλλά για κακή του τύχη το πλοίο το βρήκε η μία. Για κακή τύχη του πλοίου αυτή η μία τορπίλη το βρήκε στη δεξιά πλευρά στο ύψος του δεύτερου λεβητοστασίου, σχεδόν στη μέση.
Λίγες μέρες νωρίτερα στο μυαλό του Μουσολίνι έχει κατασταλάξει η άποψη της εισβολής στην Ελλάδα. Για το λόγο αυτό ζήτησε από τον γαμπρό του υπουργό Εξωτερικών Γκαλεάτσο Τσιάνο να πάνε στη Ρώμη επειγόντως ο τοποτηρητής της Ιταλίας στην Αλβανία Φρεντσέσκο Τζακομόνι και ο στρατιωτικός διοικητής Βιτόριο Πράσκα. Η συνάντηση κατά τους Τσιάνο και Πράσκα έγινε στις 13 Αυγούστου 1940 κατά τον Τζακομόνι στις 12.
Εκεί ο Μουσολίνι τους ενημερώνει ότι θέλει να καταλάβει την περιοχή της Τσαμουριάς και ζητά ενημέρωση για τα αισθήματα των Αλβανών προς τους πατριώτες τους που μένουν στην Ελλάδα, αλλά και γενικά τα αισθήματα του πληθυσμού στις δύο πλευρές των συνόρων. Οι Τσιάνο και Πράσκα αναφέρουν ότι επιθυμία του Ντούτσε είναι να καταληφθεί και η Κέρκυρα, αλλά ο Τζακομόνι δεν το αναφέρει. Συζητούνται τρόποι ενίσχυσης των Ιταλικών δυνάμεων στα σύνορα Αλβανίας – Ελλάδας με παράλληλη μεταφορά δυνάμεων από τα σύνορα Αλβανίας – Γιουγκοσλαβίας.
Ο Τζακομόνι όμως αποκαλύπτει κάτι ακόμα.

ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόακιμ Ρίμπερντορπ ζητούσε διαρκώς από την Ιταλία να... κάτσει φρόνιμα

Το «σχέδιο Τζελόζο» ένα σχέδιο που είχε καταρτίσει το Γενικό Επιτελείο τον Ιούνιο του 1940 και περιλάμβανε κατάληψη της Τσαμουριάς με τη σύμφωνη γνώμη της Ελλάδας ή μετά από κοινή επίθεση με τη Βουλγαρία! Τα σχέδιο το είχε μάθει από φίλους του στο επιτελείο ο στρατηγός Γκαμπριέλι που υπηρετούσε στην Αλβανία δίπλα στον Τζακομόνι.
Κι ενώ ο Μουσολίνι ανεβάζει ρυθμούς για την επίθεση κατά της Ελλάδας ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Γιοακίμ Ρίμπερντορπ στις 16 Αυγούστου, μία μέρα μετά τον τορπιλισμό, ενημερώνει τον Ιταλό πρεσβευτή Αλφιέρι ότι «επίθεση κατά της Γιουγκοσλαβίας πρέπει να ματαιωθεί. Επίθεση κατά της Ελλάδος δεν είναι καθόλου επιθυμητή.
Στις 19 Αυγούστου κι ενώ οι πληροφορίες για συγκέντρωση Ιταλικών στρατευμάτων στα αλβανοελληνικά σύνορα συνεχίζονταν ο Ρίμπεντορπ κάλεσε τον Αλφιέρι για να τον προειδοποιήσει ότι εάν η Ελλάδα απέρριπτε τις Ιταλικές απαιτήσεις θα ξεσπούσε πόλεμος στη περιοχή στον οποίο θα μπορούσαν να αναμειχθούν η Αγγλία και η Ρωσία.

Περισσότερα για τον τορπιλισμό της «Έλλης» εδώ

Διαβάσαμε πριν γράψουμε
Γκράτσι Εμανουέλε: Il Principio della fine – L’ impresa di Grecia (Η αρχή του τέλους – Η επιχείρηση της Ελλάδας), εκδόσεις Faro, Ρώμη 1945
Ρίχτερ Χάϊντζ: Η Ιταλο-γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος, εκδόσεις Γκοβόστη, Αθήνα 1998,
Τσιάνο Γκαλεάτι: The Ciano Diaries 1939-1943, έκδοση Doubleday, Νέα Υόρκη 1946
Εφημερίδα “Ελευθερία”, έρευνα 1965 για τον τορπιλισμό της “Έλλης”

Ποια Έλλη; – Για 32 ολόκληρα χρόνια οι Ιταλοί αγνοούσαν ότι δικό τους ήταν το υποβρύχιο που βύθισε το ελληνικό πολεμικό

Ο διοικητής των Ιταλικών Νήσων Αιγαίου, Τσέζαρ ντε Βέκι, θεωρείται ο ηθικός αυτουργός του τορπιλισμού της "Έλλης"

Χρειάστηκε να περάσουν 32 ολόκληρα χρόνια για να πληροφορηθεί η Ιταλία ότι δικό της ήταν το υποβρύχιο που βύθισε την “Έλλη” το πρωινό της 15ης Αυγούστου 1940. Για 32 ολόκληρα χρόνια το θέμα ήταν «ταμπού», όπως είναι άλλωστε και η επίθεση εναντίον της Ελλάδος που περνιέται… ξώφαλτσα για προφανείς λόγους από την ιστοριογραφία της χώρας.
Τα επίσημα ιταλικά έγγραφα μάλλον συσκοτίζουν το θέμα αν και οι περισσότεροι δείχνουν το διοικητή Δωδεκανήσων Τσέζαρ Μαρία ντε Βέκι ως εμπνευστή του τορπιλισμού. Ο ντε Βέκκι όμως δεν ήταν ένα τυχαίο πρόσωπο. Μέλος της τετρανδρίας του φασιστικού κόμματος ασκούσε μεγάλη επιρροή στον Μουσολίνι. Κι όπως παραδέχονται συνεργάτες τους ο Ιταλός δικτάτορας μόνο τα μέλη της τετρανδρίας φοβόταν.
Διαβάζοντας κανείς τα επίσημα Ιταλικά έγγραφα, αλλά και τις αναμνήσεις των πρωταγωνιστών μένει με ανοιχτό το στόμα. Ο γαμπρός του Μουσολίνι, ο Γκαελάτσο Τσιάνο (Τσάνο είναι το σωστό, αλλά έχει καθιερωθεί Τσιάνο), υπουργός Εξωτερικών γράφει στο ημερολόγιό του (16 Αυγούστου):
«Υποβρύχιο αγνώστου εθνικότητας βύθισε ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο. Το επεισόδιο τείνει να λάβει διαστάσεις. Κατά τη γνώμη μου οφείλεται στην επιθετική ιδιοσυγκρασία του Ντε Βέκι. Θα συσκεφθώ με το Ντούτσε, που επιθυμεί να ρυθμίσει ειρηνικά το επεισόδιο που κάλλιστα θα μπορούσε να λείψει. Πρέπει να στείλουμε μια διακοίνωση στην Ελλάδα ώστε να διολισθήσει το πρόβλημα στο διπλωματικό πεδίο.»
Το απόγευμα της επόμενης μέρας ο εκπρόσωπος τύπου του Ιταλικού υπουργείου Εξωτερικών ενημερώνει τους Ιταλούς και ξένους δημοσιογράφους και δίνει μια άλλη διάσταση για το γεγονός:
«Η Ιταλία πιστή στη γνωστή ιταλική παράδοση της εντιμότητας, άφησε να παρέλθουν τρεις ημέρες, πριν ανακοινώσει, με την οφειλόμενη έρευνα, ότι στο Γενικό Επιτελείο Ναυτικού δεν αναφέρθηκε βύθιση πλοίου, ούτε και παρουσία ιταλικού υποβρυχίου κοντά στην περιοχή.»
Όσο για τις Ιταλικές εφημερίδες κάποιες απογευματινές αναφέρουν το γεγονός στις 16 Αυγούστου, ενώ στις 17 η «Πόπολο ντ’ Ιτάλια» το όργανο του φασιστικού κόμματος βλέπει τους Άγγλους πίσω από τον τορπιλισμό της Έλλης:
«Αναγγέλλεται ότι βυθίστηκε ένα ελληνικό αντιτορπιλικό. Οι αγγλικές εφημερίδες όμως ανέγραψαν την είδηση πριν ακόμα αυτή κυκλοφορήσει στην Ελλάδα. Το επίσημο ελληνικό πρακτορείο δηλώνει ότι το υποβρύχιο ήταν αγνώστου εθνικότητας, το Λονδίνο όμως άρχισε να κατηγορεί για το επεισόδιο την Ιταλία σε μια σκοτεινή βρετανική μηχανορραφία.»
Βέβαια υπήρχαν και οι γραφικότητες.. Ένας από τους διακεκριμένους φασίστες σχολιαστές έγραψε στη «Ρετζίμε Φασίστα» ότι το «Έλλη» το βύθισαν οι Άγγλοι επειδή η Ελλάδα δεν είχε εξοφλήσει την αγορά του. Δεν είχε προσέξει όμως την πληροφορία που έγραψαν και Ιταλικές εφημερίδες ότι το πλοίο είχε ναυπηγηθεί και αγοραστεί στις ΗΠΑ!
Κι όμως πριν από δέκα μέρες οι εφημερίδες της Ιταλίας είχαν γεμίσει από διθυραμβικά άρθρα για την Ελλάδα. Αιτία η τέταρτη επέτειος της 4ης Αυγούστου. Όλες οι εφημερίδες παραδέχονταν ότι το καθεστώς στην Ελλάδα είναι μικρογραφία του Ιταλικού.
Το «Στέφανι» το ιταλικό πρακτορείο έδωσε το στίγμα:
«Η Ελλάδα χαιρέτησε με μεγάλο ενθουσιασμό την 4η επέτειο του ολοκληρωτικού της καθεστώτος. Σε όλες τις εκκλησίες έγιναν δοξολογίες και ο πρόεδρος Μεταξάς επιθεώρησε 100 χιλιάδες μέλη της Εθνικής Νεολαίας μεταξύ Κοκκινιάς και Κηφισιάς. Στις 12 το μεσημέρι επιτροπές από την Αθήνα και τον Πειραιά υπέβαλαν στο Μεταξά συγχαρητήρια, εκφράζοντας του την ευγνωμοσύνη του ελληνικού λαού για το επιτελεσθέν έργο και για το νέο ρυθμό ζωής…Το απόγευμα πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη τελετή στο Στάδιο και το βράδυ έγινε παρέλαση, στην οποία πήραν μέρος 200 χιλιάδες άτομα».
Στη σπουδή του Ντε Βέκι αποδίδει τον τορπιλισμό της «Έλλης» και ο Ιταλός πρεσβευτής στη Αθήνα ο Εμμανουέλε Γκράτσι ο οποίος στην εφημερίδα «Τζιορνάλε ντι Ματίνο» πέντε χρόνια μετά τον τορπιλισμό της Έλλης (19 Αυγούστου 1945) έγραψε:
«Το υποβρύχιο ήταν Ιταλικό και απέπλευσε από την βάση της Λέρου με διαταγή του Γενικού Διοικητή Δωδεκανήσου Ντε Βέκι, μέλους της φασιστικής τετρανδρίας, να τορπιλίσει τον ελληνικό πολεμικό στο λιμάνι της Τήνου…Σε τηλεγράφημά μου της 13ης Αυγούστου προς το υπουργείο των Εξωτερικών στη Ρώμη ανέφερα τις απόψεις του Μεταξά, ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να ταχθεί εναντίον της Αγγλίας εφ’ όσον κυριαρχεί στην Ανατολική Μεσόγειο. Ενημέρωσα το Παλάτσο Βενέτσια το ίδιο βράδυ ή το πρωί της επόμενης και προκλήθηκε έκρηξη παραφοράς από τον Μουσολίνι. Δόθηκε διαταγή στο Ντε Βέκι να αποδείξει το ποιος έχει πραγματικά τη κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο»

Διαβάσαμε πριν γράψουμε
Γκράτσι Εμανουέλε: Il Principio della fine – L’ impresa di Grecia (Η αρχή του τέλους – Η επιχείρηση της Ελλάδας), εκδόσεις Faro, Ρώμη 1945
Ρίχτερ Χάϊντζ: Η Ιταλο-γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος, εκδόσεις Γκοβόστη, Αθήνα 1998,
Τσιάνο Γκαλεάτι: The Ciano Diaries 1939-1943, έκδοση Doubleday, Νέα Υόρκη 1946