Δευτέρα 9 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Οπαδοί της Ε.Κ καίνε τις εφημερίδες "ΤΑ ΝΕΑ" και "Αθηναϊκή" μετά τις φήμες ότι στηρίζουν τη λύση Στεφανόπουλου

Ένα τεράστιο πλήθος έχει κατακλύσει το κέντρο της Αθήνας. Οι περισσότεροι προσπαθούν να χωρέσουν στον οδό Χρήστου Λαδά, στη Λέσχη των Φιλελευθέρων. Εκεί συνεδριάζει η Κοινοβουλευτική Ομάδα της Ε.Κ για να αποφασίσει εάν δεχτεί τη πρόταση του Βασιλιά για σχηματισμό κυβέρνησης από τον Στέφανο Στεφανόπουλο. Κι ενώ οι βουλευτές προβληματίζονται οι διαδηλωτές δεν έχουν ενδοιασμούς. Απόδειξη το σύνθημα που φωνάζουν «Όχι άλλος Νόβας».
Και για όσους δεν κατάλαβαν καίνε φύλλα των εφημερίδων “TA NEA” και της «Αθηναϊκή» οι οποίες σύμφωνα με πληροφορίες προσανατολίζονται να υποστηρίξουν τη λύση Στεφανόπουλου.
Ο ίδιος ο Στεφανόπουλος μέσα στην αίθουσα δεν κρύβει ότι επιθυμεί να σχηματίσει κυβέρνηση: «Πρέπει κατά την άποψη του Βασιλέως να προηγηθεί η αναγκαία προπαρασκευή από μίαν μεταβατικήν κυβέρνησιν και ακολούθως να φθάσωμεν εις εκλογάς, τας οποίας θα διενεργήσει υπηρεσιακή κυβέρνησις.»
Ο Ηλίας Τσιριμώκος για τον οποίο οι φήμες λένε ότι ετοιμάζεται να περάσει στους αποστάτες υποστηρίζει ότι «με άμεσες εκλογές υπάρχει ο φόβος της αιματοχυσίας». Άρα στηρίζει Στεφανόπουλο.

Ο Στέφανος Στεφανόπουλος δέχεται την... πίεση του πλήθους να μείνει πιστός στον Γεώργιο Παπανδρέου

Ο Γεώργιος Παπανδρέου βρίσκεται απέναντί τους: «Ουδέποτε συνέβη εις το παρελθόν ο βασιλεύς να εισβάλει εις τα κόμματα και να εκλέγει κατ’ αρέσκειαν μέλη δια να κατασκευάζει κυβερνήσεις, διαλύοντάς τα…Με την πρότασιν να γίνουν άλλοι πρωθυπουργοί από το κόμμα, κατ’ ουσίαν καθαιρείται ο αρχηγός με απόφαση του βασιλέως… Ο βασιλεύς ουδέποτε θα δικαιωθεί αν κάμη δικτατορία εφ΄όσον έχει την λύσιν των εκλογών».
Στη ψηφοφορία που ακολουθεί στους 139 παρόντες:
113 στηρίζουν τον Γεώργιο Παπανδρέου
26 ψηφίζουν υπέρ της πρότασης Στεφανόπουλου.
Είναι φανερό ότι έρχεται δεύτερο κύμα αποσκιρτήσεων.

Ο διευθυντής του πολιτκού γραφείου του βασιλιά Κωνσταντίνος Χοϊδάς

Το ίδιο βράδυ ο διευθυντής του πολιτικού γραφείου του βασιλιά ο Κωνσταντίνος Χοϊδάς τηλεφωνεί στον αμερικανό επιτετραμένο Νόρμπερτ Ανσουτς και του ζητά να ενθαρρύνει τον Στεφανόπουλο στο σχηματισμό κυβέρνησης. Βλέπετε ο Στεφανόπουλος έχει υποσχεθεί στον Παπανδρέου να υποταχθεί η μειοψηφία στη θέληση της πλειοψηφίας.
Λίγες ώρες αργότερα ο Ανουτς με αξιωματούχο της CIA στην Αθήνα συναντά τον βουλευτή Γιάννη Τσουδερό ο οποίος έχει προσχωρήσει στους αποστάτες. Ο Έλληνας βουλευτής τους εξηγεί ότι έρχεται από ένα ραντεβού όπου Μητσοτάκης, Τσιριμώκος και Παπαπολίτης προσπαθούσαν να πείσουν τον Στεφανόπουλο να γίνει πρωθυπουργός. «Μια ενθαρρυντική κουβέντα από την πλευρά της πρεσβείας θα ήταν εξαιρετικά σημαντική σε αυτό το σημείο» τους λέει με νόημα ο Τσουδερός.
Την επομένη ο Ανσουτς στέλνει τηλεγράφημα στο Στέϊτ Ντιπάρτμεντ λέγοντας:
«Έχω δηλώσει τις τελευταίες 24 ώρες στον Τσουδερό και υπενόησα σαφώς στην συνομιλία μου με τον Στεφανόπουλο πως ο τελευταίος πρέπει να συνεχίσει τις προσπάθειές του…Το σύνολο των ψήφων της ΕΡΕ, των Προοδευτικών, των 25 που ψήφισαν Νόβα και των 26 που στήριξαν τον Στεφανόπουλο στη ΚΟ της ΕΚ αρκούν για να σχηματιστεί κυβέρνηση.Ο σταθμάρχης της CIA πιστεύει ότι μέσα στα όρια των μέσων που διαθέτει η πρεσβεία έχουμε δώσει τη μέγιστη δυνατή βοήθεια στο Νόβα και στο Στεφανόπουλο».

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Ιστορικό Λεύκωμα 1965, έκδοση “Καθημερινή”
Αλέξη Παπαχελά: Ο βιασμός της ελληνικής Δημοκρατίας, εκδόσεις “ΕΣΤΙΑ”, Αθήνα 1998
Ηλία Νικολακόπουλου:Αποστασία οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα,έκδοση εφημερίδας “ΤΑ ΝΕΑ“
Εφημερίδες της εποχής: “ΤΑ ΝΕΑ”, Αθηναϊκή”, “Απογευματινή”

 

Σάββατο 7 Σεπτεμβρίου 1965 – Ημερολόγιο αποστασίας

Ο Κωνσταντίνος αποχωρεί από τα ανάκτορα με τις αδελφές του Σοφία και Ειρήνη

Οι ψίθυροι ότι ο Στέφανος Στεφανόπουλος θα είναι ο νέος… Νόβας γίνονται κραυγές. Το ρήγμα στην ΕΚ βαθαίνει αντί να κλείνει. Ένα απίστευτο παιχνίδι διαδόσεων συνοδεύει τις φήμες αυτές. Τους υπεύθυνους της 3ης λύσης (Στεφανόπουλος, Παπαπολίτης, Τσιριμώκος) ακολουθούν 25 βουλευτές. Όχι ακολουθούν 50, υποστηρίζουν άλλοι.
Κι ο Γεώργιος Παπανδρέου συγκαλεί εκτάκτως για τη Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου έκτακτη σύσκεψη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος επιμένοντας στη θέση του για ανάθεση σ’ αυτόν του σχηματισμού κυβέρνησης. Τόπος και πάλι τα γραφεία των Φιλελευθέρων στην Χρήστου Λαδά 9 κι όχι στη Βουλή.
Την ίδια μέρα το πρωί στις 9.30 και στις 10 αντίστοιχα, για λόγους ισορροπίας ο Βασιλιάς δέχτηκε στα ανάκτορα δύο βουλευτές της ΕΡΕ. Τον Παναγιώτη Πιπινέλη και τον πρώην πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Ροδόπουλο (αδελφό του συγγραφέα Μίτια Καραγάτση).

Παρασκευή 6 Αυγούστου 1965 – Ημερολόγιο αποστασίας

Στο Καστρί στις 8 το βράδυ παίζεται το τελευταίο μέρος του δράματος που λέγεται «αποστασία». Τρία πρωτοκλασάτα στελέχη της ΕΚ οι Στέφανος Στεφανόπουλος, Σωτήρης Παπαπολίτης και Ηλίας Τσιριμώκος επισκέπτονται τον Γεώργιο Παπανδρέου. Μαζί τους και οι εκδότες Χρήστος Λαμπράκης («ΤΟ ΒΗΜΑ»,»ΤΑ ΝΕΑ»), Γιάννης Παπαγεωργίου («Αθηναϊκή») και Ιωάννης Βελλίδης («Μακεδονία», «Θεσσαλονίκη»). Όλοι τους προσπαθούν να πείσουν τον αρχηγό της ΕΚ να κάνει ένα βήμα πίσω. Να δεχτεί, έστω και προσωρινά κυβέρνηση από την ΕΚ η οποία θα οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές. Ο Παπανδρέου είναι ανένδοτος και απειλεί να καταγγείλει τη προσπάθεια που ονομάζεται από τους πρωταγωνιστές της «3η λύση». Μάλιστα κλείνοντας τη κουβέντα τους δηλώνει:
«Η κυβέρνηση Νόβα ήταν ένα σφάλμα, η 3η λύση είναι έγκλημα».

Είναι φανερό πλέον ότι το χάσμα στην ΕΚ βαθαίνει και οι…πρόθυμοι να στρατευτούν με τον Βασιλιά πληθαίνουν.

Στέφανος Στεφανόπουλος, Σωτήρης Παπαπολίτης, Ηλίας Τσιριμώκος και οι τρεις λίγο αργότερα προσχώρησαν στους αποστάτες

Συνεχίστηκαν οι αθρόες προσελεύσεις πολιτικών στα ανάκτορα. Ο Βασιλιάς τους δεχόταν και συζητούσε μαζί τους την κρίση που είχε ξεσπάσει. Μετά τους Παπανδρέου και Κανελλόπουλο που δέχτηκε την Πέμπτη σήμερα ήταν η σειρά των υπολοίπων.
10 το πρωί: Ο αρχηγός της ΕΔΑ Γιάννης Πασαλίδης περνά το κατώφλι των Ανακτόρων. Είναι η πρώτη φορά, μετά το 1958 που ο αριστερός ηγέτης γίνεται δεκτός από τον ανώτατο άρχοντα. Ο Πασαλίδης ζητά να ανατεθεί εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Γεώργιο Παπανδρέου.
10.50: Ο αρχηγός των Προοδευτικών Σπύρος Μαρκεζίνης υποστηρίζει ότι η λύση θα δοθεί μέσα από κυβέρνηση συνεργασίας. Βάζει τον εαυτό του και τους οκτώ βουλευτές του στη διάθεση των ενδιαφερομένων. Εάν η πρόταση αυτή ναυαγήσει προτείνει εκλογές. Η συνάντηση διακόπηκε στις…
12 το μεσημέρι: Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως Παπανδρέου Στέφανος Στεφανόπουλος συναντά τον Βασιλιά εμβόλιμα για να μπορέσει να πάρει μέρος στη σύσκεψη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Ε.Κ. Όπως και ο ίδιος είπε ζήτησε εκλογές ή ανάθεση εντολής στον Γεώργιο Παπανδρέου. Ο Στεφανόπουλος συναντήθηκε με την ιδιότητα του αρχηγού του Λαϊκού Κόμματος που συνεργαζόταν με την ΕΚ.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου επέμεινε στην άποψή του για κυβέρνηση Παπανδρέου ή εκλογές

13.00: Συνεχίστηκε η συνάντηση με τον Σπύρο Μαρκεζίνη.
13.30: Νέα συνάντηση με τον Γεώργιο Νόβα.

Ο αρχηγός του Αγροτικού Κόμματος Αλέκος Μπαλτατζής

14.30: Συνάντηση με τον Σωτήρη Παπαπολίτη (με την ιδιότητα του αρχηγού της ΕΠΕΚ), πρωτοκλασάτο στέλεχος της ΕΚ
16:30: Συνάντηση με τον Ηλία Τσιριμώκο (με την ιδιότητα του αρχηγού της Δημοκρατικής Ενώσεως), στέλεχος κι αυτό της ΕΚ
17:30: Συνάντηση με τον Αλέκο Μπαλτατζή (με την ιδιότητα του αρχηγού του Αγροτικού Κόμματος) κι όχι του βουλευτή της ΕΚ..
18:30-20:00: Ο Βασιλιάς δέχτηκε διαδοχικά τους Μητσοτάκη (ζήτησε κυβέρνηση από την ΕΚ), Κωστόπουλο (ζήτησε κυβέρνηση κέντρου και σε περίπτωση αδιεξόδου εκλογές με απλή αναλογική), Αλλαμανή
Η “Απογευματινή” είχε προβλέψει την εξέλιξη των πραγμάτων με τη “λύση” Στεφανόπουλου

Παρασκευή 9 Ιουλίου 1965 – Ημερολόγιο Αποστασίας

Ο Κώστας Μητρόπουλος στον "Ταχυδρόμο" ασχολήθηκε με τις προσπάθειες του Γαρουφαλιά να μείνει στο υπουργείο Αμυνας

Ανακοινώνεται με κάθε επισημότητα από τα Ανάκτορα ότι το πολυπόθητο ραντεβού Βασιλέα – Πρωθυπουργού θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 11 Ιουλίου στις 10 το πρωί στην Κέρκυρα. Ο στρατηγός Παπαθανασιάδης, αυλάρχης του Κωνσταντίνου ειδοποίησε σχετικά κι επισήμως τον πρωθυπουργό.

Ο στρατηγός Παπαθανασιάδης, ο αυλάρχης του Βασιλιά ενημέρωσε τον πρωθυπουργό για το ραντεβού

Ο Γεώργιος Παπανδρέου στέλνει στον Κωνσταντίνο επιστολή απάντηση. Σ’ αυτήν απαντά στις κατηγορίες για δημιουργία «κατάστασης ανωμαλίας και κλονισμού του αισθήματος ασφαλείας» ενώ στον επίλογό της υπενθυμίζει στον Βασιλιά ότι η λαϊκή εντολή που του έχει δοθεί από τον λαό, τώρα, είναι ακόμα ισχυρότερη.

Ο Κωνσταντίνος Χοϊδάς ήταν ο επικεφαλής του πολιτικού γραφείου του βασιλιά και πιθανότατα ο συντάκτης των επιστολών του Κωνσταντίνου

Ο διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Βασιλιά Κωνσταντίνος Χοϊδάς παρέλαβε την επιστολή, αναχώρησε με το βασιλικό αεροσκάφος για την Κέρκυρα και είχε τρίωρη συνομιλία με τον Βασιλιά το απόγευμα της ίδιας μέρας. Προφανώς εκεί συντάχτηκε και η απαντητική επιστολή που στάλθηκε την επόμενη μέρα στον πρωθυπουργό.
Κινητικότητα υπήρχε και στο Καστρί. Σε σύσκεψη ενημερώθηκαν από τον Γεώργιο Παπανδρέου για τις τελευταίες εξελίξεις οι Στέφανος Στεφανόπουλος, Ηλίας Τσιριμώκος, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Ιωάννης Χούτας, Ανδρέας Παπανδρέου και Σωτήρης Παπαπολίτης. Όλοι δήλωσαν ότι επικροτούν τις ενέργειες του πρωθυπουργού.

Σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου από τον "Ταχυδρόμο"

Τι ανέφερε όμως η επιστολή του Γεωργίου Παπανδρέου στον Βασιλιά;
Εν Αθήναις τη 9η Ιουλίου 1965
Μεγαλειότατε,
Με κατάπληξιν και βαθυτάτην οδύνην ανέγνωσα την χθεσινήν επιστολήν της Υμετέρας Μεγελειότητος. Είναι προφανές ότι αύτη αποτελεί έργον ολέθριων συμβούλων. Και εύχομαι όπως μη αποβή μοιραία δια το Έθνος.
1) Επισημαίνεται ότι από της 7ης Μαΐου δεν υπήρξεν εκ μέρους εμού αίτησις συνεργασίας. Τούτο οφείλεται εις το γεγονός ότι υφίστατο συνεργασία της Υμετέρας Μεγαλειότητος μετά των Υπουργών Εξωτερικών και Εθνικής Αμύνης, ώστε λαμβάνατε πλήρη γνώσιν των σχετικών ζητημάτων. Καθ’ όσον με αφορά, ακόμη ανέμενον την λήξιν της Συνόδου της Βουλής, η οποία συνεχώς και απροόπτως παρετείνετο, ίνα συνεργασθώ μετά της Υμετέρας Μεγαλειότατος επί της γενικής πολιτικής καταστάσεως. Εάν όμως κατ’ αυτό το διάστημα είχατε κρίνει ότι επεβάλλετο η συνεργασία μας, θα ήτο δυνατόν, όπως συνέβη και άλλοτε, να με είχατε καλέσει. Εν τούτοις, και τώρα, οπότε εθεώρησα επείγουσαν την συνεργασίαν μας, αντί συναντήσεως μου απηντήσατε δια της επιστολής.
2) Ανέγνωσα με απορίαν την γνώμην Υμών, ότι υφίσταται εις την χώραν «κατάστασις ανώμαλος και ανησυχητική, κλονισμός του αισθήματος ασφαλείας και του κράτους δικαίου». Ο Τύπος της Δεξιάς κατασκευάζει αυτήν την εικόνα. Συμβαίνει όμως εις την πραγματικότητα, το αντίθετον. Υπάρχει πλήρης ηρεμία εις την χώραν και λειτουργεί το Κράτος Δικαίου. Προσεφέραμεν εις τον Λαόν μας και Ελευθερίαν και Νομιμότητα και Τάξιν. Όσαι εκτροπαί εκ της νομιμότητος σημειωθούν, και είναι ελάχισται, κολάζονται από την Δικαιοσύνην. Και έχω απαγορεύσει αυστηρώς πάσαν οχλοκρατικήν εκδήλωσιν.
3) Καταγγέλλεται η Κ.Υ.Π. ως κέντρον «επαναστατικής συνωμοτικής οργανώσεως». Αλλά το πόρισμα του Στρατηγού Σίμου, ο οποίος εξήτασεν 93 αξιωματικούς και 2 ιδιώτας, είναι ότι μόνον εις αξιωματικός της ΚΥΠ θεωρείται ένοχος και εις δύο προϊσταμένους του καταλογίζει μόνον ευθύνην αμελείας.
4) Υπενθυμίζετε την γνώμην μου περί τερματισμού της υποθέσεως μετά την υποβολήν του πορίσματος της διοικητικής εξετάσεως. Αλλά αυτό δεν ήτο γνώμη ιδική μου. Ήτο πόρισμα του στρατηγού Σίμου, το οποίον απλώς απεδέχθην. Εν τούτοις, απεδέχθην και την συνέχισιν των ανακρίσεων. Και έχω διατάξει, όπως δι’ όλων των μέσων εξακριβωθή η αλήθεια.
5) Αναφέρετε και το εκλογικόν πραξικόπημα «Περικλής». Το απεκάλυψα κατά καθήκον, εις την Βουλήν, διότι ήτο αλήθεια και ήτο επί πλέον δικαίωσις του Ανενδότου Αγώνα μας. Και αρχικώς ηθέλησα να αρκεσθώ μόνον εις τας πολιτικός επιπτώσεις του. Διότι όμως η αντιπολίτευσις έθεσεν υπό αμφισβήτησιν την εγκυρότητα των κειμένων, έκρινα ότι επεβάλλετο, χάριν της ιστορίας, να υπάρξη και δικαστική επιβεβαίωσις. Και δια τούτο διέταξα την ανάκρισιν.
6) Συνέπεσε να ανέλθετε εις τον Θρόνον, όταν ανέλαβον την Αρχήν. Και κατέβαλον πάσαν προσπάθειαν, προβάς ακόμη και εις σημαντικός συγκαταβάσεις, αι οποίαι δυσηρέστησαν τον δημοκρατικόν κόσμον, προς αδιατάρακτον συνεργασίαν. Δυστυχώς, αποδεικνύεται τώρα, ότι η προσπάθεια μου απέβη εις μάτην.
7) Το δυσχερέστερον θέμα εις την συνεργασίαν μας υπήρξε το Υπουργείον Εθνικής Αμύνης. Κατείχεσθε ανέκαθεν από την θέλησιν να έχετε αποφασιστικήν γνώμην επ’ αυτού. Και εις αυτήν την θέλησιν οφείλεται και η σημερινή κρίσις. Με την επιστολήν του διευθυντού του Πολιτικού Γραφείου Υμών, της 24ης Ιουνίου μου ανεκοινώθη ότι δεν συμφωνείτε εις την μεταβολήν της σημερινής ηγεσίας των Ενόπλων δυνάμεων, η οποία όμως μεταβολή, κατά το πολίτευμα, αποτελεί δικαίωμα της νομίμου Κυβερνήσεως.
8) Διαφωνία επίσης επήλθε μεταξύ ημών και επί του θέματος του υπουργού της Εθνικής Αμύνης. Ανεκοίνωσα εις την Υμετέραν Μεγαλειότητα την απόφασίν μου, όπως αναλάβω προσωπικώς το υπουργείον Εθνικής Αμύνης. Συμφώνως προς το Πολίτευμα το δικαίωμα τούτο ανήκει εις τον Πρωθυπουργόν, του οποίου την απόφασιν οφείλει να αποδεχθή ο Βασιλεύς. Εν τούτοις, καθώς μου ανεκοίνωσεν ο διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου Υμών, ηρνήθητε την αποδοχήν της αποφάσεως μου.
9) Καθώς έκ των ανωτέρω συνάγεται, υφίσταται πράγματι θέμα λειτουργίας του δημοκρατικού μας Πολιτεύματος. Εις την λαοπρόβλητον Κυβέρνησιν ανήκει η πλήρης εξουσία εις όλους τους τομείς του Κράτους. Δεν αποτελεί το υπουργείον Εθνικής Αμύνης στεγανόν διαμέρισμα, εξαιρούμενον της εξουσίας της Κυβερνήσεως. Και αυτή υπήρξεν η έννοια της ψήφου εμπιστοσύνης της 25ης Ιουνίου, την οποίαν παρέσχον εις την Κυβέρνησιν όλοι οι βουλευταί της Ενώσεως Κέντρου.
10) Συμφώνως προς το Πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ο Βασιλεύς βασιλεύει και ο Λαός κυβερνά δια της νομίμου Κυβερνήσεως. Ο βασιλεύς συμβουλεύει, αλλά η Κυβέρνησις αποφασίζει. Εν τούτοις, από την τελευταίαν διπλήν άρνησιν Υμών συνάγεται, ότι δεν συμφωνείτε με αυτήν την έννοιαν του πολιτεύματος. Διεκδικείτε το δικαίωμα, όπως ορίζετε Υμείς και τον υπουργόν Εθνικής Αμύνης και την Ηγεσίαν των Ενόπλων Δυνάμεων, έστω και κατ’ αντίθεσιν προς την απόφασιν της υπευθύνου Κυβερνήσεως. Αλλά τούτο δεν είναι σύμφωνον προς το πολίτευμα. Και δια τούτο, απευθύνω προς την Υμετέραν Μεγαλειότητα έκκλησιν, όπως προς το συμφέρον και του Έθνους και του Θρόνου, μη επιμείνετε εις αυτάς τας αντιλήψεις. Συναποστέλλω προς υπογραφήν το διάταγμα της αναλήψεως υπ’ εμού του υπουργείου Εθνικής Αμύνης.
Η εντολή, την οποίαν η Ένωσις Κέντρου έχει λάβει από τον ελληνικόν λαόν, είναι όπως λειτουργή πλήρως η αληθής Βασιλευομένη Δημοκρατία. Υπό την σημαίαν αυτής ηγωνίσθημεν και ετιμήθημεν με την πρωτοφανή εμπιστοσύνην του ελληνικού λαού, η οποία σήμερον, όχι μόνον διατηρείται, αλλά και προφανώς έχει επαυξηθή. Και θα εξακολούθηση να είναι η σημαία της Ενώσεως Κέντρου και εις το παρόν και εις το μέλλον.
Μετά βαθείας τιμής
Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

Πως φθάσαμε στον καυτό Ιούλη του ’65 – Το χρονολόγιο της αποστασίας

1963
22 Μαίου: Λίγο μετά τις 9 το βράδυ στη Θεσσαλονίκη δολοφονείται από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης.
8 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Κ.Καραμανλής επιμένει να μην πραγματοποιηθεί το ταξίδι του βασιλικού ζεύγους στο Λονδίνο.
11 Ιουνίου: Παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή μετά από την επιμονή των βασιλέων να πάνε στο Λονδίνο.
17 Ιουνίου: Ο Παναγιώτης Πιπινέλης, υπουργός Εμπορίου στη κυβέρνηση Καραμανλή αναλαμβάνει πρωθυπουργός. Ο Καραμανλής αναχωρεί για τη Ζυρίχη.

Η κόντρα με το Παλάτι οδήγησε τον Κ.Καραμανλή στη παραίτηση

26 Ιουνίου: Η κυβέρνηση Πιπινέλη παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης από την ΕΡΕ στη Βουλή.
9 Ιουλίου: Επεισόδια σε βάρος του βασιλικού ζεύγους της Ελλάδος από μέλη αριστερών οργανώσεων για τη δολοφονία του Λαμπράκη, αλλά και τις φυλακίσεις μελών του ΚΚΕ.
15 Ιουλίου: Ο Σοφοκλής Βενιζέλος επιχειρεί να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού (ΕΡΕ-Ενωση Κέντρου). Ο αρχηγός της ΕΚ Γεώργιος Παπανδρέου τον αποκαλεί «προδότη του ανενδότου αγώνα».
27 Σεπτεμβρίου: Παραιτείται η κυβέρνηση Πιπινέλη. Η υπηρεσιακή κυβέρνηση Μαυρομιχάλη προχωρά στη διενέργεια εκλογών στις 3 Νοεμβρίου 1963.
29 Σεπτεμβρίου: Επιστρέφει από τη Ζυρίχη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για να ηγηθεί της ΕΡΕ στις επικείμενες εκλογές.
3 Νοεμβρίου: Η ΕΚ κερδίζει τις εθνικές εκλογές, αλλά δεν καταφέρνει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Διαθέτει 139 βουλευτές, έναντι 132 της ΕΡΕ, 28 της ΕΔΑ και δύο των Προοδευτικών.
6 Νοεμβρίου: Ο βασιλιάς Παύλος αναθέτει στον Γεώργιο Παπανδρέου τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η κυβέρνηση του Νοεμβρίου του 1963 ήταν η πρώτη για το Κέντρο από το 1952

8 Νοεμβρίου: Ορκίζεται η κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος δεν μετέχει σ’ αυτήν. Φήμες για τα πρώτα προβλήματα.

Τα μέλη της κυβέρνησης Παπανδρέου

Ο Στέφανος Στεφανόπουλος

26 Νοεμβρίου: Αρχίζει η εφαρμογή του μέτρου της δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
5 Δεκεμβρίου: Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ορκίζεται β’ αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Από την εφημερίδα "Ελευθερία"

9 Δεκεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναχωρεί για το Παρίσι. Ο ίδιος βάζει τέλος στην πολιτική του σταδιοδρομία. Αρχηγός της ΕΡΕ αναλαμβάνει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.
24 Δεκεμβρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ζητά από τον Βασιλιά εκλογές μετά την αδυναμία του να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή.
31 Δεκεμβρίου: Ορκίζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Ιωάννη Παρασκευόπουλο.
1964
7 Φεβρουαρίου: Πεθαίνει από οξύ πνευμονικό οίδημα ο Σοφοκλής Βενιζέλος (70 χρ.) γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και ηγετικό στέλεχος της ΕΚ. Είχε προηγηθεί προεκλογική ομιλία του στα Χανιά. Το μοιραίο τον βρήκε στο ατμόπλοιο που τον μετέφερε στην Αθήνα.
16 Φεβρουαρίου: Στις εκλογές θριαμβεύει η ΕΚ του Γεωργίου Παπανδρέου. Με 52,7% συγκεντρώνει 171 βουλευτές στους 300.

Οι εκλογές του 1964 εξελίχτηκαν σε θρίαμβο του Γεωργίου Παπανδρέου

20 Φεβρουαρίου: Η νέα κυβέρνηση που παρουσίασε ο Γ.Παπανδρέου δημιουργεί αντιδράσεις στην αριστερή πτέρυγα της ΕΚ στελέχη της οποίας κάνουν λόγο για «δεξιά απόκλιση»
29 Φεβρουαρίου: Καθιερώνεται το «πόθεν έσχες» των βουλευτών.
1η Μαρτίου: Με απόφαση του υπουργού Προεδρίας Ανδρέα Παπανδρέου διακόπτονται από το κρατικό ραδιόφωνο οι εκπομπές της «Φωνής της Αμερικής». Αιτία τα φιλοτουρκικά σχόλια για το Κυπριακό. Ανάλογη απόφαση λαμβάνεται και για την επισκόπηση του αγγλικού τύπου από το ελληνικό ραδιόφωνο.

Στις εκλογές του 1964 εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής ο Ανδρέας Παπανδρέου. Υπουργοποιήθηκε αμέσως μετά

4 Μαρτίου: Αναβάλλεται η επίσκεψη πλοίων του 6ου στόλου στην Ελλάδα
6 Μαρτίου: Πεθαίνει ο Βασιλιάς Παύλος

Ο θάνατος του Παύλου έφερε στον Θρόνο το νεαρό Κωνσταντίνο

19 Μαρτίου: Ανταρσία 33 βουλευτών της ΕΚ που δεν ψηφίζουν στη πρώτη ψηφοφορία για την εκλογή προέδρου της Βουλής τον υποψήφιο της ΕΚ Γεώργιο Αθανασιάδη – Νόβα. Σε 30 ψηφοδέλτια έχει γραφεί η λέξη «Δημοκρατία». Τελικά ο Νόβας εκλέγεται στη δεύτερη ψηφοφορία. Οι Ηλίας Τσιριμώμος και Σωτήρης Παπαπολίτης διαγράφονται από την ΕΚ ως υποκινητές της ανταρσίας. Θα επιστρέψουν και πάλι λίγους μήνες αργότερα.

Ο Ηλίας Τσιριμώκος εθεωρείτο εκπρόσωπος της αριστερής πτέρυγας του Κέντρου. Είχε διατελέσει άλλωστε και μέλος της κυβέρνησης του βουνού.

23 Μαρτίου: Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ορκίζεται στη Βουλή πίστη στο Σύνταγμα.
1η Απριλίου: Αυξάνονται αναδρομικά από την αρχή του χρόνου κατά 12% οι κατώτατοι μισθοί και τα ημερομίσθια.
11 Απριλίου: Ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Κόλλιας παραπέμπεται στο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο με την κατηγορία της απόπειρας παρεμπόδισης του ανακριτή Σαρτζετάκη που ερευνά την υπόθεση της δολοφονίας Λαμπράκη.

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας ήταν δικαστικός πιστός στο θρόνο. Η κυβέρνηση Παπανδρέου δεν κατάφερε να τον βγάλει από τη θέση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Λίγα χρόνια αργότερα θα γινόταν ο πρώτος πρωθυπουργός της χούντας

17 Απριλίου: Αποστρατεύεται, αιφνιδιαστικά, ο αρχηγός ΓΕΣ, αντιστράτηγος Π.Σακελλαρίου και αντικαθίσταται από τον αντιστράτηγο Ι.Γεννηματά.
20 Απριλίου: Κομμουνιστική διείσδυση στην «υπηρεσία διαφώτισης» του Υπουργείου Προεδρίας καταγγέλλει ο πρώην αυτοεξόριστος στην Ουγγαρία Ν.Γεωργαλάς.
27 Απριλίου: Η κυβέρνηση εξαγγέλλει την αποφυλάκιση των πολιτικών κρατουμένων εφ’ όσον πληρούν κάποιες προϋποθέσεις.
3 Ιουνίου: Παραιτείται ο υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Δώδεκα μέρες αργότερα αναλαμβάνει Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας.
8 Ιουνίου: Σοσιαλιστική κίνηση στο εσωτερικό της ΕΚ εξαγγέλλει ο Ηλίας Τσιριμώκος.
24 Ιουνίου: Στην Ουάσιγκτον πραγματοποιούνται παράλληλες συναντήσεις του προέδρου των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον με τους πρωθυπουργούς της Ελλάδας (Γ.Παπανδρέου) και Τουρκίας (Ι.Ινονού). Ο Έλληνας πρωθυπουργός –παρά την αμερικανική πίεση – αρνείται απ’ ευθείας συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του.

Για πολλούς η αρχή του τέλους της κυβέρνησης Παπανδρέου ήταν η αποτυχία των συζητήσεων με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον για τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό

3 Ιουλίου: Τριακόσια άτομα με πλακάτ υπέρ του Κ.Καραμανλή εισβάλουν στην αίθουσα της Βουλής την ώρα της συζήτησης για το Κυπριακό. Χτυπούνε βουλευτές της ΕΚ κι απομακρύνονται. Μεταξύ των συλληφθέντων είναι και ο λογοτέχνης Ρένος Αποστολίδης υποψήφιος του κόμματος των Προοδευτικών στις τελευταίες εκλογές κι υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων με τον συνδυασμό του Γ.Πλυτά
5 Ιουλίου: Κεντροαριστεροί υποψήφιοι εκλέγονται στις Δημοτικές Εκλογές στις μεγάλες πόλεις. Κιτσίκης (Αθήνα), Κυριακάκος (Πειραιά) και ο κοινός υποψήφιος ΕΚ-ΕΔΑ Τσίρος (Θεσσαλονίκη).
2 Αυγούστου: Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αυγή» ετοιμάζεται πραξικόπημα με την υποστήριξη αμερικανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.
3 Αυγούστου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου απειλεί με διαγραφή τους 8 βουλευτές της ΕΚ οι οποίοι συνυπέγραψαν υπόμνημα της ΕΔΑ για τον επαναπατρισμό παιδιών πολιτικών προσφύγων.
4 Αυγούστου: Ο υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διαψεύδει πληροφορίες που τον θέλουν, στο μέλλον, να συνεργάζεται με την ΕΡΕ
1η Σεπτεμβρίου: Η αμερικανική εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» σε ανάλυση για την Ελλάδα αναφέρει ότι «αν πρόκειται να ανατραπεί η κυβέρνηση Παπανδρέου, αυτό θα γίνει από νέους συνταγματάρχες που έχουν λιγότερη υπομονή».
6 Σεπτεμβρίου: Οκτώ Δημοτικοί Σύμβουλοι της ΕΚ ψηφίζουν τον προερχόμενο από την ΕΡΕ Γ.Πλυτά για Δήμαρχο Αθηναίων.
18 Σεπτεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος παντρεύεται την πριγκίπισσα της Δανίας Άννα – Μαρία.
19 Σεπτεμβρίου: Χωρίς την άδεια του πρωθυπουργού ο υπουργός Άμυνας Π.Γαρουφαλιάς υπογράφει διάταγμα για τη μετονομασία του Ελληνικού Στρατού σε Βασιλικό. Δύο μέρες μετά με παρέμβαση του Γ.Παπανδρέου ανακαλείται το σχετικό διάταγμα.
5 Νοεμβρίου: Επεισόδιο Μητσοτάκη – Ανδρέα Παπανδρέου στο κυβερνητικό Οικονομικό συμβούλιο. «Δεν είμαι κλητήρας ή καθαρίστρια» λέει ο υπουργός οικονομικών στο γιό του πρωθυπουργού.

Οι σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με τους συνεργάτες του πατέρα του, όπως οι Μητσοτάκης - Στεφανόπουλος ποτέ δεν ήσαν καλές

6 Νοεμβρίου: Καταργούνται τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και οι εξορίες. Δεν νομιμοποιείται το ΚΚΕ και δεν επιτρέπεται στους πολιτικούς πρόσφυγες να επιστρέψουν στην Ελλάδα.
19 Νοεμβρίου: Παραιτείται ο Ανδρέας Παπανδρέου από τη θέση του Αναπληρωτή Υπουργού Συντονισμού. Θα επιστρέψει στη κυβέρνηση στην ίδια θέση στις 29 Απριλίου 1964.
21 Νοεμβρίου: Ενθουσιώδης είναι η υποδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου στη Κύπρο. Στις συναντήσεις με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο εμφανίζει αντι-αμερικανικές και αντι-νατοϊκές θέσεις. Συμφωνεί μαζί του για αποστρατικοποιημένη και αδέσμευτη Κύπρο. Οι δηλώσεις προκαλούν τη διαμαρτυρία του Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα προς τον Γ.Παπανδρέου.

Ο Ρ.Μάρεϊ, πρεσβευτής των ΗΠΑ μετέφερε στον Γ.Παπανδρέου την ενόχληση της κυβέρνησής του από τις δηλώσεις του Ανδρέα στη Κύπρο

25 Νοεμβρίου: Από έκρηξη βόμβας στην 22η επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου από τις αντιστασιακές οργανώσεις, σκοτώνονται 13 άτομα και τραυματίζονται άλλα 51. Το επίσημο πόρισμα κάνει λόγο για παλιά βόμβα. Η αριστερά πάλι μιλά για πολιτική συνωμοσία.
1η Δεκεμβρίου: Επεισόδια στη Βουλή μεταξύ βουλευτών της ΕΡΕ και της ΕΚ με αφορμή τα όσα έγιναν στο Γοργοπόταμο.
3 Δεκεμβρίου: Ο υποψήφιος της ΕΔΑ Α.Πετραλιάς εκλέγεται αντιπρόεδρος της Βουλής με τη στήριξη βουλευτών της ΕΚ. Ο υποψήφιος του κόμματος Ν.Αλαβάνος δεν εκλέγεται.
8 Δεκεμβρίου: Διαρρέουν τον τύπο εκθέσεις ελληνικών μυστικών υπηρεσιών οι οποίες επισημαίνουν τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Αναφέρουν ότι οι «Λαμπράκηδες» αριθμούν 28.000 μέλη, η ΕΔΑ έχει φθάσει τις 3.500 οργανώσεις σε όλη την Ελλάδα και υπάρχει άνοδος της επιρροής των κομμουνιστών στα Σώματα Ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις.
23 Δεκεμβρίου: Διαψεύδει κατηγορηματικά ο Στέφανος Στεφανόπουλος σενάρια που τον θέλουν επικεφαλής κεντροδεξιάς κυβέρνησης
1965
6 Ιανουαρίου: Στον ανασχηματισμό της κυβέρνησης ο Ηλίας Τσιριμώμος, παλιό στέλεχος της αριστεράς και υπουργός στις κυβερνήσεις του βουνού αναλαμβάνει υπουργός Εσωτερικών. Το γεγονός εξοργίζει τον προκάτοχό του Ιωάννη Τούμπα. Ο ανασχηματισμός όμως δημιουργεί νέα κρίση στην ΕΚ. Ο βουλευτής Πειραιά Σωτήρης Παπαπολίτης που δεν υπουργοποιήθηκε απειλεί να ανεξαρτητοποιηθεί με άλλους 16 βουλευτές. Ο πρωθυπουργός καταφέρνει να διαλύσει τη επιχειρούμενη ανταρσία βάζοντας στη κυβέρνηση δύο από τους… υποψήφιους αντάρτες. Το Νικόλαο Ζορμπά (Υπουργός Κοινωνικής Προνοίας) και τον Αλέξανδρο Σπανορρήγα (Υφυπουργός Εμπορίου). Παράλληλα απειλεί με πολιτική εξόντωση τον Σωτήρη Παπαπολίτη

Ο Πειραιώτης Σωτήρης Παπαπολίτης προερχόταν από την αριστερή πτέρυγα της ΕΚ

8 Ιανουαρίου: Οι βουλευτές που ακολούθησαν τον Σωτήρη Παπαπολίτη ανακαλούν τις δηλώσεις ανεξαρτητοποίησης.
19 Ιανουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αναγγέλει τη διάλυση της νεολαίας Λαμπράκη
19 Ιανουαρίου: Σύμφωνα με έγγραφο της CIA «ο βασιλεύς πιστεύει ότι η κίνηση της κυβέρνησης προς τα αριστερά και η άνοδος των αριστερών δραστηριοτήτων είναι επικίνδυνες εξελίξεις. Μια προληπτική ενέργεια πρέπει να ξεκινήσει τώρα». Ο Κωνσταντίνος σε συζήτηση που έχει με στέλεχος της CIA στην Αθήνα δείχνει να μην έχει καταλήξει στον διάδοχο του Παπανδρέου δείχνει όμως να προτιμά τον Στέφανο Στεφανόπουλο, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Παπανδρέου.
Ο ταγματάρχης Μιχάλης Αρναούτης, υπασπιστής του βασιλιά πιστεύει ότι υπάρχουν συζητήσεις, είτε απ’ ευθείας, είτε μέσω τρίτου με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
20 Ιανουαρίου: Επιχειρείται εκκαθάριση στα Σώματα Ασφαλείας. Αποστρατεύεται το 1/3 των αξιωματικών της Χωροφυλακής. Μεταξύ των αποστρατευομένων είναι και ο Α.Δ Θεσσαλονίκης Ε.Καμούσης την εποχή της δολοφονίας του Γρ.Λαμπράκη, αλλά και ο Διοικητής και Υποδιοικητής Θεσσαλίας Γ.Γραικούσης και Π.Υφαντής στην τραγωδία του Γοργοπόταμου πριν λίγους μήνες (29 Νοεμβρίου 1964).
24 Ιανουαρίου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» του Πάνου Κόκκα, η οποία εκφράζει την τάση Μητσοτάκη μέσα στην ΕΚ επιτίθεται στους Μακάριο και Ανδρέα Παπανδρέου.
25 Ιανουαρίου: Ο Αμερικανός πρέσβης Λαμπουίζ επισκέπτεται τον Κωνσταντίνο στο Τατόϊ. Εκεί ακούει ότι ο βασιλιάς προτίθεται να ανατρέψει τον Γεώργιο Παπανδρέου.
19 Φεβρουαρίου: Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος μιλώντας σε συγκέντρωση οπαδών του στη Πλατεία Κλαυθμώνος δεσμεύεται να υποστηρίξει κυβέρνηση που θα προέρχεται από στελέχη της ΕΚ τα οποία θα ανέτρεπαν τον Γεώργιο Παπανδρέου.
23 Φεβρουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αποκαλύπτει στη Βουλή το «σχέδιο Περικλής» που αφορά την άσκηση οργανωμένης βίας στις εκλογές του 1961.
27 Φεβρουαρίου: Η ΕΡΕ καταγγέλει στη Βουλή κομμουνιστική διείσδυση στη Σχολή Ευελπίδων.3 Μαρτίου: Η Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ ζητά τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, ζητά την αποχώρηση της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ και την προσχώρησή της στο Κίνημα των Αδεσμεύτων.
5 Μαρτίου: Συνάντηση βασιλιά – πρωθυπουργού πρώτος ζητά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη ο οποίος έκανε την έρευνα για το «σχέδιο Περικλής». Ο πρωθυπουργός αρνείται. Είναι η τελευταία συνεργασία των δύο ανδρών μέχρι τα Ιουλιανά.
10 Μαρτίου: Ο Κωνσταντίνος ζητά από τον υπουργό Εθνικός Άμυνας Πέτρο Γαρουφαλιά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη, του υποδιοικητή της ΚΥΠ Παπατέρπου και όλων των μελών της επιτροπής που συμμετείχαν στην υπόθεση της διερεύνησης του «σχεδίου Περικλής». Στη Κύπρο αρχίζουν οι έρευνες για κίνηση «αριστερών αξιωματικών». Μάλιστα ο Λουκάκης, αν και αρχηγός της ΑΣΔΕΝ αποκλείεται από το Συμβούλιο Κρίσεως Αξιωματικών!
16 Μαρτίου: Ο λόγος του Βασιλιά στην Ιεραρχία με θέμα τον «Αθεο Υλισμό» γίνεται πολιτικό θέμα μετά την επερώτηση βουλευτών της ΕΔΑ οι οποίο τον χαρακτηρίζουν αναχρονιστικό και σκοταδιστικό. Ο πρωθυπουργός απαντά ότι επρόκειτο για «πενυματικό κείμενο» και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος τον κατηγορεί ότι δεν κάλυψε επαρκώς τον Βασιλέα Κωνσταντίνο.
25 Μαρτίου: Σε έκθεσή της η αμερικανική πρεσβεία προβλέπει ανατροπή του Γ.Παπανδρέου. Ως νέο πρωθυπουργό θεωρεί τον Στέφανο Στεφανόπουλο.
26 Μαρτίου: Ο Αρειος Πάγος απορρίπτει το αίτημα του Υπουργού Δικαιοσύνης Ν.Μπακόπουλου για οριστική παύσης του εισαγγελέα του Α.Π Κωνσταντίνου Κόλλια για παρεμπόδιση των ανακρίσεων στην υπόθεση Λαμπράκη. Το Δικαστήριο θεωρεί αντισυνταγματικό το αίτημα με βάση την αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
2 Απριλίου: Σοβαρά επεισόδια στην Αθήνα στην διαδήλωση της ΕΔΑ για την αμερικανική επέμβαση στο Βιετνάμ. Οι τραυματίες φθάνουν τους 21.
12 Απριλίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ως απάντηση στα σενάρια για την ανατροπή του δηλώνει στη Θεσσαλονίκη: «Ούτε προδόται, ούτε μωροί υπάρχουν στην ΕΚ»
14 Απριλίου: Ο Υπουργός Εσωτερικών Ηλίας Τσιριμώκος εξαγγέλει την κατάργηση όλων των έκτακτων μέτρων της περιόδου του εμφυλίου.
17-18 Απριλίου: Περιοδεία του Ανδρέα Παπανδρέου. Η εμφάνιση είναι αρχηγική. Τον συνοδεύουν 40 βουλευτές.
21 Απριλίου: Η Αννα Μαρία εγκαταλείπει τον Λουθαρανισμό κι ασπάζεται την Ορθοδοξία.
5 Μαϊου: Ο Γεώργιος Γρίβας, διοικητής της Κυπριακής Εθνοφρουράς αρχίζει ανακρίσεις μετά τις πληροφορίες ότι υπάρχει μυστική οργάνωση αξιωματικών με τα αρχικά “ΑΣΠΙΔΑ“
12 Μαΐου: Επεισόδιο Παναγιώτη Κανελλόπουλου και Γεωργίου Αθανασιάδη – Νόβα στη Βουλή μπροστά στον Βασιλιά. Αφορμή η κυβερνητική πρόταση για τη σύσταση εξεταστικής των πραγμάτων επιτροπής που θα ερευνήσει τις καταγγελίες για τη ΔΕΗ (αφορά και τον Κ.Καραμανλή) και τα μυστικά κονδύλια (αφορά και τον Ευα.Αβέρωφ).
12 Μαίου: Η δημοτική γλώσσα καθιερώνεται ως επίσημη γλώσσα του ΕΙΡ.
18 Μαίου: Η εφημερίδα της Λάρισας «Ημερήσιος Κήρυξ» η οποία πρόσκειται στον πρώην πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Ροδόπουλο (αδελφός του συγγραφέα Μίτια Καραγάτση) αποκαλύπτει τη «συνωμοσία του ΑΣΠΙΔΑ» κι εμπλέκει τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ακόμη αποκαλύπτει ότι και στη Φρουρά των Αθηνών υπάρχει οργάνωση με την ονομασία ΦΕΑ (Φρουροί Ελευθερίας Ανεξαρτησίας) σ’ αυτήν. Η κυβέρνηση διατάζει ανακρίσεις τις οποίες αναλαμβάνει ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος.
23 Μαίου: Η Μαραθώνια πορεία ειρήνης που οργάνωσε η ΕΔΑ προκαλεί αντεγκλήσεις στη Βουλή μεταξύ του πρωθυπουργού (Γ.Παπανδρέου) και του αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (Π.Κανελλόπουλου).
28 Μαΐου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» που στηρίζει την ΕΚ και εκφράζει τις απόψεις του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη υιοθετεί τις κατηγορίες κατά του Ανδρέα Παπανδρέου.
1η Ιουνίου: Ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος τεκμηριώνει την ύπαρξη της οργάνωσης «ΑΣΠΙΔΑ». Η κυβέρνηση κάνει λόγο για κινήσεις κατωτέρων μόνο αξιωματικών και αρνείται την ανάμειξη πολιτικών.
7 Ιουνίου: Δέκα κατώτεροι αξιωματικοί παραπέμπονται για την «υπόθεση Ασπίδα», αλλά και το «σχέδιο Περικλής».
11 Ιουνίου: Δολιοφθορά σε μονάδα πυροβολικού στον Έβρο κινητοποιεί τα Σώματα Ασφαλείας και 15 εισαγγελείς. Είναι το περιβόητο «Σαμποτάζ του Έβρου» με εμπνευστή τον μετέπειτα δικτάκτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.
17 Ιουνίου: Σε ποινές φυλάκισης μέχρι τρία χρόνια καταδικάζονται 12 κατηγορούμενοι για αποδοκιμασίες κατά επισήμων και της Χωροφυλακής στην εκδήλωση για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου.
17 Ιουνίου: Νέα εσωτερική κρίση στην ΕΚ. Εικοσιεννέα βουλευτές της ψηφίζουν κατά της παραγραφής των αδικημάτων των Κ.Καραμανλή, Π.Παπαληγούρα και Ν.Μάρτη για τη ΔΕΗ, ενώ άλλοι 30 απουσιάζουν από την αίθουσα.
21 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ζητά ψήφο εμπιστοσύνης από τη βουλή. Αμέσως μετά αποστρατεύει τον αρχηγό ΓΕΣ Ι.Γεννηματά. Αντίδραση από το Παλάτι αναβάλει την αποστράτευση.

Ο αρχηγός του στρατού Ιωάννης Γεννηματάς ήταν το... κόκκινο πανί για τον Γεώργιο Παπανδρέου

23 Ιουνίου: Η προφητική ομιλία του Ηλία Ηλιού στη Βουλή για το «σαμποτάζ στον Έβρο». Αναρωτιέται εάν ο συνταγματάρχης Παπαδόπουλος μπορεί πίσω από τη πλάτη της κυβέρνησης να συλλαμβάνει στρατιώτες και να αποσπά ομολογίες, τι τον εμποδίζει αύριο να συλλάβει 10.000 πολίτες και να συγκλονίσει το καθεστώς;
27 Ιουνίου: Προφυλακίζονται ως ενεχόμενοι στην υπόθεση Ασπίδα οι αξιωματικοί Ι.Θεοδωσίου, Γ.Δαμηλάκης, Παπαγεωργόπουλος, Θ.Τόμπρας. Την επομένη προφυλακίζεται και ο ιδρυτής της οργάνωσης λογαχός Αρ.Μπουλούκος.
8 Ιουλίου: Η πρώτη επιστολή του Βασιλιά προς τον Γ.Παπανδρέου. Τον κατηγορεί για ακυβερνησία.
30 Ιουνίου: Σε έκθεση του επιτετραμμένου της αμερικανικής πρεσβείας Ανσουτς διατυπώνονται αμφιβολίες για το εάν ο Στέφανος Στεφανόπουλος μπορεί να συγκεντρώσει 50 βουλευτές της ΕΚ για να ανατρέψει τη κυβέρνηση Παπανδρέου και να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Προτείνει μάλιστα να αναβληθούν για το φθινόπωρο τα σχέδια της ανατροπής της κυβέρνησης.
4 Ιουλίου: Σε κύριο άρθρο της η «Ελευθερία» χαρακτηρίζει τον Ανδρέα Παπανδρέου «αχίλλειον πτέρνα» της κυβέρνησης και καλεί τον πρωθυπουργό να τον απομακρύνει από την κυβέρνηση, όπως θα κάνει και με τον Πέτρο Γαρουφαλιά.
7 Ιουλίου: Ο ανακριτής καλεί τον Ανδρέα Παπανδρέου να καταθέσει για την «υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ»
7 Ιουλίου: Ο πρωθυπουργός επικοινωνεί με τον αυλάρχη στατηγό Παπαθανασιάδη και ζητά συνάντηση με τον Βασιλέα.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, εκδοτική Αθηνών, 2000
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»
Εγκυκλοπαίδειες: Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, ΔΟΜΗ

http://www.sarantakos.com/

Ολοταχώς για τον Ιούλιο του ‘65 – Δεύτερο μέρος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Στέφανος Στεφανόπουλος στην ορκωμοσία της βουλής που προέκυψε από τις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964.

* Στο Ντάλας του Τέξας ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι πέφτει νεκρός από τις σφαίρες του δολοφόνου του. Είναι Νοέμβριος του ’63.
* Στο ατμόπλοιο «Ελλάς» το βράδυ της 7ης Φεβρουαρίου 1964 αφήνει την τελευταία του πνοή ο Σοφοκλής Βενιζέλος, σχεδόν ισότιμος αρχηγός της ΕΚ με τον Γεώργιο Παπανδρέου.
* Στο Τατόι ο βασιλιάς Παύλος σβήνει στις 6 Μαρτίου 1964.
Τρεις θάνατοι διαφορετικοί μεταξύ τους έριξαν βαριά τη σκιά στις πολιτικές εξελίξεις. Με τον τρόπο τους… σκότωσαν την ελληνική δημοκρατία, ή ότι τέλος πάντων είχε απομείνει από αυτήν στις 21 Απριλίου 1967.
Την συσπείρωση των Κεντρώων πολιτικών είδαμε ότι ευνόησαν δύο παράγοντες:
• Ο αμερικανικός, και
• Το παλάτι.
Μόνο που στη πρώτη περίπτωση η αμερικανική πολιτική θα γινόταν σκληρότερη με την υποχώρηση των φιλελευθέρων απόψεων που πρέσβευε ο Κένεντι. Ο αντιπρόεδρος Λίντον Τζόνσον δεν προερχόταν από τον κυριλέ βορά, αλλά από το νότο, το Τέξας. Κι ήταν το αντίβαρο στον προοδευτικό πρόεδρο. Ο ίδιος όπως έδειξε και η θητεία του ήταν ιδιαίτερα σκληρός με τις χώρες που συνεργαζόντουσαν οι ΗΠΑ. Κι η Ελλάδα με ανοιχτό το Κυπριακό ήταν μία από αυτές.
Ο Παύλος πάλι, ως βασιλιάς, είχε την εμπειρία να χειριστεί κάποιες καταστάσεις. Όχι με ιδιαίτερη ικανότητα, αλλά σίγουρα καλύτερα από τον γιό του που ήταν άπειρος κι επηρεαζόταν από τους συμβούλους και τη μητέρα του Φρειδερίκη.
Το σκηνικό για τον Γεώργιο Παπανδρέου ήταν τελείως διαφορετικό από αυτό του Νοεμβρίου του 1963 όταν για πρώτη φορά είχε κερδίσει τις εκλογές, χωρίς να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Ενα αταίριαστο, όπως αποδείχτηκε, ζευγάρι. Ο πρωθυπουργός Γ.Παπανδρέου και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος

Οι εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 ήταν ένας μοναδικός εκλογικός θρίαμβος για το Κέντρο και τους πολιτικούς που το είχαν συνθέσει.
• Η ΕΚ ψηφίστηκε από το 52,7% του εκλογικού σώματος κι έστειλε στη βουλή 171 βουλευτές
• Ο συνασπισμός της ΕΡΕ (με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ως αρχηγό) και των Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη περιορίστηκε στο 35% και 108 έδρες.
• Η ΕΔΑ δεν ξεπέρασε το 12,8% (έναντι 14,34% το 1963) και περιορίστηκε σε 21 έδρες (έναντι 28 της προηγούμενης εκλογικής αναμέτρησης). Με μια διαφορά: Σε 24 εκλογικές περιφέρειες που δεν είχε ελπίδες εκλογής δεν παρουσίασε υποψηφίους στέλνοντας τους οπαδούς της στην αγκαλιά του Κέντρου.
Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήξερε ότι πρέπει να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Δεχόταν τα πυρά τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς. Η ΕΡΕ των κατηγορούσε ως συνοδοιπόρο των κομμουνιστών κι αυτός απαντούσε:
«Εις τα 1944 με την βοήθεια του Θεού καταλύσαμε την τυραννία της αριστεράς. Τώρα με την βοήθεια του λαού θα καταλύσουμε την τυραννία της δεξιάς».Μόνο που στις 23 Ιανουαρίου η 6η Ολομέλεια του –εκτός νόμου – ΚΚΕ αποφασίζει να στηρίξει την απόφαση της ΕΔΑ και να ζητήσει από τους οπαδούς του Κέντρου να ψηφίσουν στις μονοεδρικές περιφέρειες της Λευκάδας και της Σάμου τους υποψηφίους της ΕΔΑ για να μην εκλεγούν οι υποψήφιοι της ΕΡΕ!

Οι δύο ηγέτες του κέντρου. Γεώργιος Παπανδρέου και Σοφοκλής Βενιζέλος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου μιλά για «πράξη δολιοφθοράς». Και το χειρότερο: Αντί να φοβηθούν οι ψηφοφόροι φοβούνται τα Ανάκτορα και οι Αμερικανοί που αρχίζουν να επεξεργάζονται τρόπους ανατροπής του εκλεγμένου πρωθυπουργού!

Προφητικό σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου

Ο πρωθυπουργός με 171 βουλευτές στο πλευρό του δεν νοιώθει και τόσο ισχυρός. Η πολυσυλλεκτικότητα του κέντρου δημιουργεί προβλήματα. Στο κόμμα υπάρχουν ομάδες και… ομαδούλες. Όλοι θέλουν μερίδιο στην εξουσία.
Τα όργανα άρχισαν με το… καλημέρα. Με τη συγκρότηση της κυβέρνησης. Οι Ηλίας Τσιριμώκος και Σάββας Παπαπολίτης έμειναν εκτός με αποτέλεσμα να δεχτεί ο Γεώργιος Παπανδρέου πυρά μέσα από το κόμμα του για «δεξιά απόκλιση». Κάποιοι άλλοι έβλεπαν τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος εκλέχτηκε στην Αχαΐα για πρώτη φορά, ως τον άτυπο διάδοχο του πρωθυπουργού κι αυτό δημιουργούσε εντάσεις μεταξύ των δελφίνων. Η κρίση έγινε πιο έντονη λίγες μέρες αργότερα όταν στη ψηφοφορία για την εκλογή του προέδρου της Βουλής όπου ο Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας, ο υποψήφιος της Ε.Κ εκλέχτηκε με τη δεύτερη κι ας φαινόταν απλός ο μαγικός αριθμός 151. Στη πρώτη προσπάθειά του, την αποτυχημένη, 33 βουλευτές της κυβέρνησης δεν τον ψήφισαν. Ο Γ.Παπανδρέου οργισμένος δήλωσε: «Η Δημοκρατία επροδόθη. Εγίναμε η χλεύη των ηττημένων». Λίγο αργότερα έδειξε την πόρτα της εξόδου στους Ηλία Τσιριμώκο και Σωτήρη Παπαπολίτη θεωρώντας τους υπαίτιους της ανταρσίας.

Ο Στρατός και ο Γαρουφαλιάς

Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Πέτρος Γαρουφαλιάς ορκίστηκε απ' ευθείας από το Παλάτι

Στα Ανάκτορα υπήρχε η εντύπωση ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις τους ανήκουν. Και ήθελαν πάντα τον έλεγχο επάνω στον στρατό. Άλλωστε και η Φρειδερίκη μιλώντας με αμερικανικούς αξιωματούχους στις αρχές της χρονιάς απέκλειε την περίπτωση πραξικοπήματος για τον απλό λόγο ότι κάτι τέτοιο δεν σχεδίαζαν τα Ανάκτορα.
Στην πρώτη λοιπόν κυβέρνηση ο Γ.Παπανδρέου έκανε ένα δεύτερο συμβιβασμό μετά τον αποκλεισμό από τη κυβέρνηση βουλευτών με έντονο αριστερό προφίλ. Δέχτηκε τον Πέτρο Γαρουφαλιά ως υπουργό Εθνικής Αμυνας. Αν και βουλευτής του Κέντρου ο Γαρουφαλιάς ήταν επιλογή των Ανακτόρων. Δεν κατάλαβε ή δεν θέλησε να καταλάβει ο Παπανδρέου ότι σε κάποια δεδομένη στιγμή που ο υπουργός θα έπρεπε να αποφασίσει θα πήγαινε με το Παλάτι κι όχι με τον Πρωθυπουργό του.

Η… πληγή του Κυπριακού
Το μεγάλο εθνικό θέμα που ήταν ανοιχτό λεγόταν Κυπριακό. Η… μπάλα είχε χαθεί προ πολλού. Ο Πρόεδρος της Κύπρου Μακάριος βαλλόταν από τους Τούρκους, τους Τουρκοκύπριους, τους Αγγλους, τους Αμερικανούς και τον τελευταίο καιρό κι από τους παλιούς αγωνιστές της ΕΟΚΑ του στρατηγού Γρίβα ο οποίος είχε ξανακατέβει στη Κύπρο για να παίξει ενεργό ρόλο.

Μακάριος και Γεώργιος Παπανδρέου. Οι σχέσεις τους διαταράχτηκαν σοβαρά το 1964

Οι διαμάχες ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων ήταν καθημερινό φαινόμενο. Στις 24 Φεβρουαρίου οι Κυπριακές εφημερίδες αποκάλυψαν το τουρκικό σχέδιο το οποίο προέβλεπε διχοτόμηση της Κύπρου. Κυρήνεια, Αμμόχωστος και η μισή Λευκωσία θα περνούσαν στα χέρια των Τουρκοκυπρίων. Το Κυπριακό αποτελούσε το πρώτο σοβαρό θέμα εξωτερικής πολιτικής για τη νέα κυβέρνηση. Με δεδομένη μάλιστα τη νωπή λαϊκή εντολή θα έπρεπε να είναι αποφασιστική.
Στις 23 Ιουνίου 1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου φθάνει στην Ουάσιγκτον. Στις 24 συναντάται με τον Αμερικανό πρόεδρο Λίντον Τζόνσον, αλλά αρνείται κατηγορηματικά να συναντήσει τον Τούρκο ομολογό του Ισμέτ Ινονού. Η ελληνική άρνηση δεν άρεσε στους αμερικανούς που θεωρούν πλέον ότι ο Παπανδρέου δεν μπορεί να συνεργαστεί μαζί τους.

Ο Γ.Παπανδρέου μετά τη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο Τζόνσον. Η έκφραση του πρωθυπουργού τα λέει όλα...

Η τελευταία ευκαιρία για το Κυπριακό χάνεται στις 14 Αυγούστου με το σχέσιο Ατσεσον (από το όνομα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών). Σύμφωνα με αυτό προβλέπεται η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, ενοικίαση του 20% του εδάφους στη Τουρκία, καθώς και δημιουργία βάσεων του ΝΑΤΟ στο νησί. Η Ελληνική κυβέρνηση λέει «ναι», αλλά ο Μακάριος επιμένει στο «όχι» και τη συνεργασία με την ΕΣΣΔ και τους αδέσμευτους. Οι σχέσεις Παπανδρέου – Μακάριου φθάνουν στο χειρότερο σημείο Παρ΄όλα αυτά ο Έλληνας πρωθυπουργός αρνείται πραξικόπημα για την ανατροπή του Μακαρίου που συστήνουν Αγγλοι και Αμερικανοί για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Φύγε εσύ, έλα εσύ
Πολλοί πρωταγωνιστές, λίγοι οι ρόλοι. Η νέα κυβέρνηση υποφέρει από πειθαρχία. Οι παρεξηγήσεις σχεδόν καθημερινές. Ένα γαϊτανάκι αλλαγών στη κυβέρνηση αιτία έχει τις προσωπικές φιλοδοξίες των υπουργών και υφυπουργών. Στις πιο σημαντικές από αυτές:
• Στις 4 Ιουνίου παραιτείται ο Υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Προτιμά τη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας. Αιτία η πίεση που δεχόταν από τον Υπουργό Οικονομικών Κωνσταντίνο Μητσοτάκη από τη μία και τον Ανδρέα Παπανδρέου, υπουργό παρά την Προεδρίαν της Κυβερνήσεως.
• Στις 5 Ιουνίου ο Στέφανος Στεφανόπουλος διορίζεται Υπουργός Συντονισμού με αναπληρωτή τον Ανδρέα Παπανδρέου.
• Ο τελευταίος παραιτείται στις 19 Νοεμβρίου. Αιτία οι καταγγελίες της εφημερίδας «Ημέρα» του Τζόρτζη Αθανασιάδη, ότι ανέθεσε χωρίς διαγωνισμό μελέτες δημοσίων έργων στους φίλους του Γ.Σκιαδαρέση και Αντ.Τρίτση ύψους 1,7 εκ. και 1,5 εκ. δρχ όταν ο μέσος μισθός ενός δημοσίου υπαλλήλου δεν ξεπερνούσε τις 5.000 δρχ.
• Ο μερικός ανασχηματισμός της κυβέρνησης στις 6 Ιανουαρίου ικανοποιεί τον Ηλία Τσιριμώκο, ο οποίος γίνεται Υπουργός Εσωτερικών, αφήνει εκτός όμως τον Σωτήρη Παπαπολίτη που απειλεί με ανεξαρτητοποίηση.
• Στις 29 Απριλίου 1965 τέλος επιστρέφει στην κυβέρνηση ο Ανδρέας Παπανδρέου ως Αναπληρωτής Υπουργός Συντονισμού.

Συνεχίζεται

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»

http://www.sarantakos.com/