Παρασκευή 20 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Το μεσημέρι ορκίστηκε η κυβέρνηση του νέου πρωθυπουργού Ηλία Τσιριμώκου με πολλά κενά σε υπουργεία για να δελεαστούν οι πιθανοί νέοι αποστάτες από την ΕΚ, αλλά το βράδυ τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας επισκίασαν οτιδήποτε άλλο.
Τι έγινε; Ομάδες των «Λαμπράκηδων», αλλά και της Ενώσεως Κέντρου ξεχύθηκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τις μεθοδεύσεις που ακολουθούσε το παλάτι στο σχηματισμό της νέας κυβέρνησης.
Οι διαδηλωτές σε πολλά σημεία αιφνιδίασαν τους αστυνομικούς και σχεδόν όλο το κέντρο της Αθήνας πέρασε στην κατοχή τους. Σημειώθηκαν εμπρησμοί δύο οχημάτων της Πυροσβεστικής, τριών ΙΧ, ενώ αργά το βράδυ κι ενώ ο νέος πρωθυπουργός συζητούσε ακόμα και τη περίπτωση της επέμβασης του στρατού η κατάσταση ηρέμησε.
Τι έμεινε πίσω;
• 150 τραυματίες
• 226 συλληφθέντες
Ανάμεσα στους τελευταίους και μέλη της Ομοσπονδίας Εργαζομένων στον Τύπο. Ο πρόεδρος Ν.Κατζάς και ο αντιπρόεδρος Απόστολος Μαγγανάρης.
Την ίδια μέρα ο Γεώργιος Παπανδρέου ανακοίνωσε ότι ξεκινά την λεγόμενη «πορεία προς τον λαό», περιοδεία στην ελληνική περιφέρεια. Πρώτος σταθμός η Θεσσαλία.
Τα σκίτσα είναι του Αρχέλαου από την Αθηναϊκή της 19 και 20 Αυγούστου
Η σύνθεση της νέας κυβερνήσεως

Φωτορεπορτάζ από τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας

Κυριακή 8 Αυγούστου 1965 – Ημερολόγιο αποστασίας

Οι μόνοι που δεν κάνουν διακοπές στην Ελλάδα του ’65 είναι οι πολιτικοί. Και μαζί τους ο διχασμός. Καθημερινά βήμα – βήμα όλοι οδηγούνται σε αδιέξοδο. Εκείνη τη Κυριακή ο Κωνσταντίνος στις 9 το πρωί πήρε το αεροπλάνο του και πέταξε για τη Κέρκυρα. Όχι για να κάνει διακοπές, αλλά για να συναντήσει τη μητέρα του Φρειδερίκη και να ζητήσει τη συμβουλή της για τις εξελίξεις. Έτσι κι αλλιώς το πρόγραμμα ήταν ιδιαίτερα φορτωμένο για το νεαρό μονάρχη.
19:00: Συναντά τον Γεώργιο Παπανδρέου. Μιλούν μόνο για 12’. Τόσο είχαν μιλήσει και στις 15 Ιουλίου όταν ο γηραιός πολιτικός παραιτήθηκε από πρωθυπουργός. Στη συνάντηση απλά επιβεβαιώνουν το αδιέξοδο. Ο Κωνσταντίνος αρνείται στον Παπανδρέου τη πρωθυπουργία, αλλά και τις εκλογές. Ο Παπανδρέου με τη σειρά του δεν δέχεται να στηρίξει οποιοδήποτε άλλο πρωθυπουργό.
21:00: Το επόμενο ραντεβού είναι με τον Στέφανο Στεφανόπουλο, αντιπρόεδρο του Παπανδρέου. Η συνάντηση κρατά 50’. Του προτείνεται η πρωθυπουργία. Ο Στεφανόπουλος δέχεται με την προϋπόθεση να το δεχτεί και η Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΕΚ. Θεωρεί την εντολή που παίρνει διερευνητική.
22:38 Στο Καστρί ο Παπανδρέου συναντά τον Στεφανόπουλο. Συμφωνούν να φέρνουν το θέμα της διερευνητικής εντολής στη ΚΟ της ΕΚ που συνέρχεται την επόμενη. Ο Παπανδρέου αποσπά από τον τέως αντιπρόεδρό του την υπόσχεση να υποταχτεί η μειοψηφία στη θέληση της πλειοψηφίας. Κι ο Στεφανόπουλος αποσπά από τον Παπανδρέου την υπόσχεση ότι δεν θα υπάρχει συγκεντρωμένος κόσμος έξω από τη Λέσχη των Φιλελευθέρων που θα πραγματοποιηθεί η συνεδρίαση.
Την ίδια περίπου ώρα ο Βασιλιάς συναντά το Νόβα και λίγο αργότερα ο Νόβας επισκέπτεται τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη στη Γλυφάδα.
Μέσα στο γενικό χαμό στο Παναθηναϊκό Στάδιο γιορτάζεται «η μέρα του πολεμιστού». Ο Βασιλιάς είναι απών. Οι περισσότερο δημοσιογράφοι, Έλληνες και ξένοι, θεωρούν ότι δεν πήγε για να μην αποδοκιμαστεί.

Η παρέμβαση του… κόκκινου πρίγκηπα

Από την εφημερίδα “ΤΑ ΝΕΑ” 2 Αυγούστου 1965

O Δημήτρης Ψαθάς και η Φρειδερίκη

Πρίγκιπας Πέτρος: Ο κόκκινος (παρ’ ολίγον…) βασιλιάς!

Την ιστορία δεν την γράφουν μόνο οι παρέες, αλλά και οι συμπτώσεις! Ο πρίγκιπας Πέτρος της Ελλάδος είναι μια μάλλον άγνωστη προσωπικότητα.
Τον ξέρουν περισσότερο οι ανθρωπολόγοι από τους ιστορικούς. Κι όμως ο εγγονός του Γεωργίου του Α’ και γιος του πρίγκιπα Γεωργίου δύο φορές έφθασε μέχρι τον θρόνο της Ελλάδας. Δεν ανέβηκε σ’ αυτόν και αυτό το πλήρωσε, όχι ο πρίγκιπας, αλλά η Ελλάδα.
• Η πρώτη φορά ήταν το 1917 όταν στη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο εξορίστηκε από την Ελλάδα ο Κωνσταντίνος Α’ εξ αιτίας της φιλογερμανικής του πολιτικής (η γυναίκα του Σοφία ήταν κόρη του Κάϊζερ).
• Η δεύτερη ήταν το 1941 μέσα στη δίνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου όταν ο Γεώργιος Β’ αντί να ορίσει διάδοχό του και αντιβασιλέα τον αδελφό του Παύλο, προτίμησε εξάδελφό του. Κι εδώ αιτία είναι μια γερμανίδα πριγκίπισσα. Η Φρειδερίκη, η γυναίκα του Παύλου. Δεν θα ήταν η καλύτερη επιλογή σε καιρό πολέμου η ελληνίδα βασίλισσα να είναι μέλος της ναζιστικής νεολαίας!

Η Φρειδερίκη και τα αδέλφια της με τη στολή της Χιτλερικής νεολαίας

Η ιστορία δεν γράφεται με τα εάν, αλλά εάν το 1917 στο θρόνο ανέβαινε ο Πέτρος κι όχι ο Αλέξανδρος ίσως η μοίρα της χώρας να ήταν διαφορετική. Ο Αλέξανδρος πέθανε από δάγκωμα πιθήκου τη στιγμή που δεν έπρεπε. Ο Βενιζέλος έχασε τις εκλογές, επέστρεψε ο Κωνσταντίνος κι ακολούθησε η Μικρασιατική Καταστροφή.
Το 1941 πάλι ο Πέτρος έμεινε απλά ένας παρ’ ολίγον βασιλιάς και μάλιστα σε μυστική διαθήκη. Ο Γεώργιος έζησε μόλις έξι χρόνια μετά την βασιλική του διαθήκη. Αλλά στο μεταξύ είχαν αλλάξει πολλά. Την πρωταπριλιά του 1947 ο γερμανικός κίνδυνος δεν υπήρχε κι ο Παύλος έγινε βασιλιάς κι η Φρειδερίκη βασίλισσα. Ακολούθησαν οι κόντρες με τους Κωνσταντίνο Καραμανλή και Γεώργιο Παπανδρέου, η χούντα και όλα τα σχετικά.

Η Μαρία Βοναπάρτη με τα παιδιά της Ευγενία και Πέτρο

Οι συμπτώσεις όμως δεν σταματούν εδώ. Στη πρόταση να γίνει βασιλιάς το 1917 βέτο έβαλε ο Αριστείδης Μπριάν, ο γάλλος πολιτικός που υπήρξε εραστής της μητέρας του (περισσότερα εδώ). Και το 1947 θεωρήθηκε πολύ….κόκκινος για βασιλιάς. Περίπου κομμουνιστής από τους νέους ιδιοκτήτες της Ελλάδας, τους Αμερικανούς!
Πως γίνεται να θεωρείται περίπου κομμουνιστής ένας πρίγκιπας είναι μια μεγάλη ιστορία. Κι εδώ αιτία είναι μια γυναίκα. Η Ειρήνη Ορτσινίκοφ, μια εξόριστη Ρωσίδα αριστοκράτισα την οποία γνώρισε στο Παρίσι. Σπούδαζαν συγκριτική μελέτη των θρησκειών και ανθρωπολογία. Μαζί αποφάσισαν να πάνε στην Ινδία και στο Μανδράς παντρεύτηκαν με πολιτικό γάλο στις 9 Σεπτεμβρίου 1939.

Ο Πέτρος με τη σύζυγό του Ειρήνη Ορτσινίκοφ

Η οικογένεια της Ειρήνης είχε εγκαταλείψει τη Ρωσία με την επανάσταση του ’17. Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ξύπνησε μέσα της η φλόγα του πατριωτισμού. Πρωτοστάτησε σε εκδηλώσεις για να συγκεντρωθούν χρήματα για τον δοκιμαζόμενο Σοβιετικό λαό και δεν άργησε να της κολλήσει η ρετσινιά του… συνοδοιπόρου.
Ο Πέτρος πάλι αξιοποίησε τις εμπειρίες του από την περιήγησή του στις χώρες της Εγγύς και Μέσης ανατολής στο βιβλίο του «Από την Αθήνα στη Καλκούτα» που κυκλοφόρησε το 1940.
Με την ιταλική επίθεση ο Πέτρος έρχεται στην Ελλάδα για να υπηρετήσει την πατρίδα του. Η Ειρήνη έμεινε στη Κωνσταντινούπολη. Τοποθετήθηκε στο Γενικό Στρατηγείο κι οργάνωσε το γραφείο που ερχόταν σε επαφή με τις ξένες στρατιωτικές αποστολές. Όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν στην Ελλάδα ορίστηκε υπασπιστής του βασιλιά Γεώργιου και τον ακολούθησε στη Κρήτη κι από εκεί στη Μέση Ανατολή. Το πώς περιπλανήθηκε ο Γεώργιος στον Ψηλορείτη μέχρι να ξεφύγει από τους Γερμανούς με τη βοήθεια του Πέτρου είναι μια άλλη μεγάλη ιστορία.

Στη Μέση Ανατολή πολέμησε στον Ιερό Λόχο και έφθασε στον βαθμό του Ταγματάρχη.
Την ίδια εποχή ο Παύλος και η Φρειδερίκη βρισκόντουσαν στο Κέϊπ Τάουν όπου ο ηγέτης της Νότιας Αφρικής Γιαν Σμαρτς είχε αναλάβει τη φιλοξενία του ζεύγους. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία. Τόσο μακριά από τα κέντρα αποφάσεων και το μέτωπο ένα ζευγάρι όχι και τόσο πιστό στους συμμάχους δεν ήταν επικίνδυνο.
Αντίθετα επικίνδυνος έγινε ο Πέτρος όταν μεταπολεμικά κι ενώ είχε ανακοινωθεί το δόγμα Τρούμαν μίλησε στις ΗΠΑ για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των Ελλήνων! Αυτό θεωρήθηκε από τους νέους προστάτες της Ελλάδας ως… εχθρική ενέργεια. Τον καταχώρησαν στα αρχεία τους περίπου ως… κομμουνιστή!
Δεν έσκασε και πολύ. Αντιμετωπίζοντας την εχθρότητα της βασιλικής οικογένειας της Ελλάδας εξ αιτίας του γάμου του με μια απλή θνητή συνέχισε το επιστημονικό του έργο. Πήγε σε Θιβέτ και Ινδία επικεφαλής αποστολής του ανθρωπολογικού Μουσείου της Κοπεγχάγης, αλλά ήρθε σε σύγκρουση με την Ινδική κυβέρνηση η οποία τον θεώρησε πράκτορα των Άγγλων. Κομμουνιστής στις ΗΠΑ, Άγγλος κατάσκοπος στην Ινδία η συλλογή κατηγοριών έμοιαζε να μην έχει τέλος.
Το πιγκ πόγκ της διαδοχής
Το 1947 όμως και στην Ελλάδα τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά γιαυτόν. Η κυβέρνηση Διομήδη εξέδωσε νομοθετικό διάταγμα «περί βασιλικής οικογένειας». Τι προέβλεπε αυτό;
«Χωρίς προηγούμενη άδεια του Βασιλέως τελεσθείς γάμος υπό μέλους βασιλικής οικογενείας έστω κι αν έχουν τηρηθεί οι διατάξεις του Αστικού Κώδικος, έστω δηλαδή κι αν έχει ιερολογηθεί, είναι αυτοδικαίως εξ υπαρχής άκυρος. Δεν απαιτείται δικαστική απόφασις προς ακύρωσιν αυτού.
Εκ τούτου του γάμου γεννηθέντα τέκνα λογίζονται εξώγαμα και παύουν να αποτελούν μέλη της Βασιλικής Οικογενείας όσα ε τούτων τελούν γάμον άνευ προηγμένης συναινέσεως του Βασιλέως.»
Έτσι ενώ μέχρι τότε η σειρά διαδοχής ήταν:
-Διάδοχος Κωνσταντίνος (ο γιος του Παύλου και τη Φρειδερίκης)
- Πρίγκιψ Γεώργιος (ο γηραιός πατέρας του Πέτρου)
- Πρίγκιψ Πέτρος
- Πρίγκιψ Μιχαήλ,
άλλαξε με την προσθήκη της Φρειδερίκης μιας ερμηνευτικής πρότασης που πρότεινε ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος Ντίνος Τσαλαδάρης στις 20 Δεκεμβρίου 1949. Τι έλεγε;
«Η αληθής έννοια του άρθρου 45 είναι ότι το Ελληνικόν Στέμμα περιέρχεται κατά προτίμησιν εις τους απογόνους του εκάστοτε Βασιλέως κατά τάξιν πρωτοκίας, προτιμωμένων των αρρέρων».
Έτσι ο Πέτρος από την 3η θέση βρέθηκε στην 5η. Η σειρά πλέον ήταν:
- Διάδοχος Κωνσταντίνος
- Πριγκίπισσα Σοφία (παραιτήθηκε αργότερα των δικαιωμάτων της για να παντρευτεί τον Χουάν Κάρλος και να γίνει αργότερα βασίλισσα στην Ισπανία)
- Πριγκίπισσα Ειρήνη
- Πρίγκιψ Γεώργιος (πέθανε εννιά χρόνια αργότερα)
- Πρίγκιψ Πέτρος
- Πρίγκιψ Μιχαήλ.
Παράλληλα για να κλείσει οριστικά ο δρόμος προς τον Πέτρο η Φρειδερίκη πέρασε μία ακόμα διάταξη η οποία προέβλεπε σε περίπτωση θανάτου του βασιλιά και ύπαρξης μόνο ανήλικου γιού χρέη αντιβασιλέως αναλάμβανε η βασίλισσα. Έτσι ήταν δεδομένο ότι το Στέμμα δεν θα έφευγε από τη δική της οικογένεια.
Ο Πέτρος υποστήριζε ότι παντρεύτηκε με θρησκευτικό γάμο στα Ιεροσόλυμα με τον Πατριάρχη να τον ευλογεί, αλλά πλέον ήταν αργά.
Το Ανάκτορο και η έπαυλη
Ο Πέτρος ήρθε στην Ελλάδα με τον θάνατο του πατέρα του (24 Νοεμβρίου 1957). Το 1959 η Φρειδερίκη ανάσανε όταν έμαθε ότι θα πουλούσε το ανάκτορο του πατέρα του στην οδό Ακαδημίας. Την έζωσαν τα φίδια όμως όταν έμαθε ότι με τα χρήματα αγόρασε έπαυλη στη Γλυφάδα.
Το 1961 το Πανεπιστήμιο της Αθήνας κάλεσε τον Πέτρο για κάποιες ομιλίες και του πρότεινε τη κενή θέση της ανθρωπογνωσίας. Μόλις το έμαθε η Φρειδερίκη δόθηκαν οι κατάλληλες οδηγίες και η πρόταση ακυρώθηκε.
Η εκδίκηση
Από το 1961 έως το 1964 πολλά άλλαξαν στην Ελλάδα. Η κόντρα της Φρειδερίκης με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, η φυγή του στο εξωτερικό, η γκρίνια για τη βασιλική χορηγία που ήταν εξαιρετικά υψηλή, η προίκα της πριγκίπισσας Σοφίας ήταν θέματα που τσαλάκωσαν τον βασιλικό θεσμό. Κι ο θάνατος του Παύλου ήταν η χαριστική βολή.
Ο Πέτρος λοιπόν το μεσημέρι της Κυριακής 4 Οκτωβρίου 1964 κάλεσε τους δημοσιογράφους σε ξενοδοχείο στο Σύνταγμα (διάλεξε το King George) και έριξε τις βόμβες του. Τι είπε;
- Δεν διεκδικεί αυτή τη στιγμή τη διαδοχή, αλλά ,μελετά το θέμα από νομικής απόψεως.
- Δεν γνωρίζει ποιο θα είναι το μέλλον της Μοναρχίας στην Ελλάδα.
- Η Μοναρχία στην Ελλάδα κοστίζει πολύ. Αυτό το πιστεύουν και στο εξωτερικό. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι δεν εισπράττει τίποτα.
- Στους γάμους του Κωνσταντίνου με την Άννα Μαρία δεν παρέστη εξ αιτίας της 17χρονης διαφοράς που υπάρχει με τη Φρειδερίκη. Θέλει να επικοινωνήσει με τον Κωνσταντίνο και ελπίζει η να βασίλισσα να είναι πιο δημοκρατική από τη προηγούμενη!

Σάλος

Ο Πέτρος με τον Κωνσταντίνο

Φυσικό ήταν να προκληθεί σάλος από τις δηλώσεις. Μάλιστα ο Κωνσταντίνος με την Αννα Μαρία υποχρεώθηκαν να διακόψουν το μήνα του μέλιτος. Τρεις μέρες αργότερα όμως ο θόρυβος κόπασε. Ο Πέτρος τα πήρε όλα πίσω. Δήλωσε ότι ο Κωνσταντίνος θα εκσυγχρονίσει τον θεσμό και όλα τα σχετικά.
Τα μετά
• Ο Πέτρος και η Ειρήνη δεν απέκτησαν παιδιά. Ο Πέτρος πέθανε στο Λονδίνο στις 15 Οκτωβρίου 1980 και θάφτηκε στη Δανία, ενώ δέκα χρόνια αργότερα τον ακολούθησε και η γυναίκα του. Πέθανε στις 12 Μαρτίου 1990.
• Είχε μία αδελφή ο Πέτρος, την Ευγενία, δύο χρόνια μικρότερή του. Πέθανε εννιά χρόνια αργότερα, την ίδια μέρα με αυτόν (15 Οκτωβρίου 1989).
• Η Φρειδερίκη αφού ασχολήθηκε με τη πολιτική στην Ελλάδα «χαντακώνοντας» το γιό της βρήκε κι αυτή καταφύγιο στην Ινδία. Δεν διάλεξε την ανθρωπολογία όπως έκανε το Πέτρος, αλλά τον αποκρυφισμό.
Η Ελένη Βλάχου στα δημοσιογραφικά της απομνημονεύματα έγραψε για τον Πέτρο:

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Βλάχου Ελένη: Πενήντα χρόνια και κάτι, εκδόσεις Ζήνδρος, Αθήνα 1997
Παλαιολόγου Αλκμήνη: Πριγκίπισσες της Ελλάδος, εκδόσεις Φερενίκη, Αθήνα 2007
Ρούσσου Γιώργου: «Νεότερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», εκδόσεις Μορφωτική Εστία
Εφημερίδες «Ελευθερία» και «Εμπρός» του 1964
Εφημερίδα Μακεδονία για το αποκαλυπτικό έγγραφο του Γεωργίου που όριζε ως διάδοχό του τον Πέτρο.

Πως φθάσαμε στον καυτό Ιούλη του ’65 – Το χρονολόγιο της αποστασίας

1963
22 Μαίου: Λίγο μετά τις 9 το βράδυ στη Θεσσαλονίκη δολοφονείται από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης.
8 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Κ.Καραμανλής επιμένει να μην πραγματοποιηθεί το ταξίδι του βασιλικού ζεύγους στο Λονδίνο.
11 Ιουνίου: Παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή μετά από την επιμονή των βασιλέων να πάνε στο Λονδίνο.
17 Ιουνίου: Ο Παναγιώτης Πιπινέλης, υπουργός Εμπορίου στη κυβέρνηση Καραμανλή αναλαμβάνει πρωθυπουργός. Ο Καραμανλής αναχωρεί για τη Ζυρίχη.

Η κόντρα με το Παλάτι οδήγησε τον Κ.Καραμανλή στη παραίτηση

26 Ιουνίου: Η κυβέρνηση Πιπινέλη παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης από την ΕΡΕ στη Βουλή.
9 Ιουλίου: Επεισόδια σε βάρος του βασιλικού ζεύγους της Ελλάδος από μέλη αριστερών οργανώσεων για τη δολοφονία του Λαμπράκη, αλλά και τις φυλακίσεις μελών του ΚΚΕ.
15 Ιουλίου: Ο Σοφοκλής Βενιζέλος επιχειρεί να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού (ΕΡΕ-Ενωση Κέντρου). Ο αρχηγός της ΕΚ Γεώργιος Παπανδρέου τον αποκαλεί «προδότη του ανενδότου αγώνα».
27 Σεπτεμβρίου: Παραιτείται η κυβέρνηση Πιπινέλη. Η υπηρεσιακή κυβέρνηση Μαυρομιχάλη προχωρά στη διενέργεια εκλογών στις 3 Νοεμβρίου 1963.
29 Σεπτεμβρίου: Επιστρέφει από τη Ζυρίχη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για να ηγηθεί της ΕΡΕ στις επικείμενες εκλογές.
3 Νοεμβρίου: Η ΕΚ κερδίζει τις εθνικές εκλογές, αλλά δεν καταφέρνει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Διαθέτει 139 βουλευτές, έναντι 132 της ΕΡΕ, 28 της ΕΔΑ και δύο των Προοδευτικών.
6 Νοεμβρίου: Ο βασιλιάς Παύλος αναθέτει στον Γεώργιο Παπανδρέου τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η κυβέρνηση του Νοεμβρίου του 1963 ήταν η πρώτη για το Κέντρο από το 1952

8 Νοεμβρίου: Ορκίζεται η κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος δεν μετέχει σ’ αυτήν. Φήμες για τα πρώτα προβλήματα.

Τα μέλη της κυβέρνησης Παπανδρέου

Ο Στέφανος Στεφανόπουλος

26 Νοεμβρίου: Αρχίζει η εφαρμογή του μέτρου της δωρεάν παιδείας σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
5 Δεκεμβρίου: Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ορκίζεται β’ αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Από την εφημερίδα "Ελευθερία"

9 Δεκεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναχωρεί για το Παρίσι. Ο ίδιος βάζει τέλος στην πολιτική του σταδιοδρομία. Αρχηγός της ΕΡΕ αναλαμβάνει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.
24 Δεκεμβρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ζητά από τον Βασιλιά εκλογές μετά την αδυναμία του να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή.
31 Δεκεμβρίου: Ορκίζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Ιωάννη Παρασκευόπουλο.
1964
7 Φεβρουαρίου: Πεθαίνει από οξύ πνευμονικό οίδημα ο Σοφοκλής Βενιζέλος (70 χρ.) γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και ηγετικό στέλεχος της ΕΚ. Είχε προηγηθεί προεκλογική ομιλία του στα Χανιά. Το μοιραίο τον βρήκε στο ατμόπλοιο που τον μετέφερε στην Αθήνα.
16 Φεβρουαρίου: Στις εκλογές θριαμβεύει η ΕΚ του Γεωργίου Παπανδρέου. Με 52,7% συγκεντρώνει 171 βουλευτές στους 300.

Οι εκλογές του 1964 εξελίχτηκαν σε θρίαμβο του Γεωργίου Παπανδρέου

20 Φεβρουαρίου: Η νέα κυβέρνηση που παρουσίασε ο Γ.Παπανδρέου δημιουργεί αντιδράσεις στην αριστερή πτέρυγα της ΕΚ στελέχη της οποίας κάνουν λόγο για «δεξιά απόκλιση»
29 Φεβρουαρίου: Καθιερώνεται το «πόθεν έσχες» των βουλευτών.
1η Μαρτίου: Με απόφαση του υπουργού Προεδρίας Ανδρέα Παπανδρέου διακόπτονται από το κρατικό ραδιόφωνο οι εκπομπές της «Φωνής της Αμερικής». Αιτία τα φιλοτουρκικά σχόλια για το Κυπριακό. Ανάλογη απόφαση λαμβάνεται και για την επισκόπηση του αγγλικού τύπου από το ελληνικό ραδιόφωνο.

Στις εκλογές του 1964 εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής ο Ανδρέας Παπανδρέου. Υπουργοποιήθηκε αμέσως μετά

4 Μαρτίου: Αναβάλλεται η επίσκεψη πλοίων του 6ου στόλου στην Ελλάδα
6 Μαρτίου: Πεθαίνει ο Βασιλιάς Παύλος

Ο θάνατος του Παύλου έφερε στον Θρόνο το νεαρό Κωνσταντίνο

19 Μαρτίου: Ανταρσία 33 βουλευτών της ΕΚ που δεν ψηφίζουν στη πρώτη ψηφοφορία για την εκλογή προέδρου της Βουλής τον υποψήφιο της ΕΚ Γεώργιο Αθανασιάδη – Νόβα. Σε 30 ψηφοδέλτια έχει γραφεί η λέξη «Δημοκρατία». Τελικά ο Νόβας εκλέγεται στη δεύτερη ψηφοφορία. Οι Ηλίας Τσιριμώμος και Σωτήρης Παπαπολίτης διαγράφονται από την ΕΚ ως υποκινητές της ανταρσίας. Θα επιστρέψουν και πάλι λίγους μήνες αργότερα.

Ο Ηλίας Τσιριμώκος εθεωρείτο εκπρόσωπος της αριστερής πτέρυγας του Κέντρου. Είχε διατελέσει άλλωστε και μέλος της κυβέρνησης του βουνού.

23 Μαρτίου: Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ορκίζεται στη Βουλή πίστη στο Σύνταγμα.
1η Απριλίου: Αυξάνονται αναδρομικά από την αρχή του χρόνου κατά 12% οι κατώτατοι μισθοί και τα ημερομίσθια.
11 Απριλίου: Ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Κόλλιας παραπέμπεται στο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο με την κατηγορία της απόπειρας παρεμπόδισης του ανακριτή Σαρτζετάκη που ερευνά την υπόθεση της δολοφονίας Λαμπράκη.

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας ήταν δικαστικός πιστός στο θρόνο. Η κυβέρνηση Παπανδρέου δεν κατάφερε να τον βγάλει από τη θέση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Λίγα χρόνια αργότερα θα γινόταν ο πρώτος πρωθυπουργός της χούντας

17 Απριλίου: Αποστρατεύεται, αιφνιδιαστικά, ο αρχηγός ΓΕΣ, αντιστράτηγος Π.Σακελλαρίου και αντικαθίσταται από τον αντιστράτηγο Ι.Γεννηματά.
20 Απριλίου: Κομμουνιστική διείσδυση στην «υπηρεσία διαφώτισης» του Υπουργείου Προεδρίας καταγγέλλει ο πρώην αυτοεξόριστος στην Ουγγαρία Ν.Γεωργαλάς.
27 Απριλίου: Η κυβέρνηση εξαγγέλλει την αποφυλάκιση των πολιτικών κρατουμένων εφ’ όσον πληρούν κάποιες προϋποθέσεις.
3 Ιουνίου: Παραιτείται ο υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Δώδεκα μέρες αργότερα αναλαμβάνει Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας.
8 Ιουνίου: Σοσιαλιστική κίνηση στο εσωτερικό της ΕΚ εξαγγέλλει ο Ηλίας Τσιριμώκος.
24 Ιουνίου: Στην Ουάσιγκτον πραγματοποιούνται παράλληλες συναντήσεις του προέδρου των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον με τους πρωθυπουργούς της Ελλάδας (Γ.Παπανδρέου) και Τουρκίας (Ι.Ινονού). Ο Έλληνας πρωθυπουργός –παρά την αμερικανική πίεση – αρνείται απ’ ευθείας συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του.

Για πολλούς η αρχή του τέλους της κυβέρνησης Παπανδρέου ήταν η αποτυχία των συζητήσεων με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον για τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό

3 Ιουλίου: Τριακόσια άτομα με πλακάτ υπέρ του Κ.Καραμανλή εισβάλουν στην αίθουσα της Βουλής την ώρα της συζήτησης για το Κυπριακό. Χτυπούνε βουλευτές της ΕΚ κι απομακρύνονται. Μεταξύ των συλληφθέντων είναι και ο λογοτέχνης Ρένος Αποστολίδης υποψήφιος του κόμματος των Προοδευτικών στις τελευταίες εκλογές κι υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων με τον συνδυασμό του Γ.Πλυτά
5 Ιουλίου: Κεντροαριστεροί υποψήφιοι εκλέγονται στις Δημοτικές Εκλογές στις μεγάλες πόλεις. Κιτσίκης (Αθήνα), Κυριακάκος (Πειραιά) και ο κοινός υποψήφιος ΕΚ-ΕΔΑ Τσίρος (Θεσσαλονίκη).
2 Αυγούστου: Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αυγή» ετοιμάζεται πραξικόπημα με την υποστήριξη αμερικανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.
3 Αυγούστου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου απειλεί με διαγραφή τους 8 βουλευτές της ΕΚ οι οποίοι συνυπέγραψαν υπόμνημα της ΕΔΑ για τον επαναπατρισμό παιδιών πολιτικών προσφύγων.
4 Αυγούστου: Ο υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διαψεύδει πληροφορίες που τον θέλουν, στο μέλλον, να συνεργάζεται με την ΕΡΕ
1η Σεπτεμβρίου: Η αμερικανική εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» σε ανάλυση για την Ελλάδα αναφέρει ότι «αν πρόκειται να ανατραπεί η κυβέρνηση Παπανδρέου, αυτό θα γίνει από νέους συνταγματάρχες που έχουν λιγότερη υπομονή».
6 Σεπτεμβρίου: Οκτώ Δημοτικοί Σύμβουλοι της ΕΚ ψηφίζουν τον προερχόμενο από την ΕΡΕ Γ.Πλυτά για Δήμαρχο Αθηναίων.
18 Σεπτεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος παντρεύεται την πριγκίπισσα της Δανίας Άννα – Μαρία.
19 Σεπτεμβρίου: Χωρίς την άδεια του πρωθυπουργού ο υπουργός Άμυνας Π.Γαρουφαλιάς υπογράφει διάταγμα για τη μετονομασία του Ελληνικού Στρατού σε Βασιλικό. Δύο μέρες μετά με παρέμβαση του Γ.Παπανδρέου ανακαλείται το σχετικό διάταγμα.
5 Νοεμβρίου: Επεισόδιο Μητσοτάκη – Ανδρέα Παπανδρέου στο κυβερνητικό Οικονομικό συμβούλιο. «Δεν είμαι κλητήρας ή καθαρίστρια» λέει ο υπουργός οικονομικών στο γιό του πρωθυπουργού.

Οι σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με τους συνεργάτες του πατέρα του, όπως οι Μητσοτάκης - Στεφανόπουλος ποτέ δεν ήσαν καλές

6 Νοεμβρίου: Καταργούνται τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και οι εξορίες. Δεν νομιμοποιείται το ΚΚΕ και δεν επιτρέπεται στους πολιτικούς πρόσφυγες να επιστρέψουν στην Ελλάδα.
19 Νοεμβρίου: Παραιτείται ο Ανδρέας Παπανδρέου από τη θέση του Αναπληρωτή Υπουργού Συντονισμού. Θα επιστρέψει στη κυβέρνηση στην ίδια θέση στις 29 Απριλίου 1964.
21 Νοεμβρίου: Ενθουσιώδης είναι η υποδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου στη Κύπρο. Στις συναντήσεις με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο εμφανίζει αντι-αμερικανικές και αντι-νατοϊκές θέσεις. Συμφωνεί μαζί του για αποστρατικοποιημένη και αδέσμευτη Κύπρο. Οι δηλώσεις προκαλούν τη διαμαρτυρία του Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα προς τον Γ.Παπανδρέου.

Ο Ρ.Μάρεϊ, πρεσβευτής των ΗΠΑ μετέφερε στον Γ.Παπανδρέου την ενόχληση της κυβέρνησής του από τις δηλώσεις του Ανδρέα στη Κύπρο

25 Νοεμβρίου: Από έκρηξη βόμβας στην 22η επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου από τις αντιστασιακές οργανώσεις, σκοτώνονται 13 άτομα και τραυματίζονται άλλα 51. Το επίσημο πόρισμα κάνει λόγο για παλιά βόμβα. Η αριστερά πάλι μιλά για πολιτική συνωμοσία.
1η Δεκεμβρίου: Επεισόδια στη Βουλή μεταξύ βουλευτών της ΕΡΕ και της ΕΚ με αφορμή τα όσα έγιναν στο Γοργοπόταμο.
3 Δεκεμβρίου: Ο υποψήφιος της ΕΔΑ Α.Πετραλιάς εκλέγεται αντιπρόεδρος της Βουλής με τη στήριξη βουλευτών της ΕΚ. Ο υποψήφιος του κόμματος Ν.Αλαβάνος δεν εκλέγεται.
8 Δεκεμβρίου: Διαρρέουν τον τύπο εκθέσεις ελληνικών μυστικών υπηρεσιών οι οποίες επισημαίνουν τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Αναφέρουν ότι οι «Λαμπράκηδες» αριθμούν 28.000 μέλη, η ΕΔΑ έχει φθάσει τις 3.500 οργανώσεις σε όλη την Ελλάδα και υπάρχει άνοδος της επιρροής των κομμουνιστών στα Σώματα Ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις.
23 Δεκεμβρίου: Διαψεύδει κατηγορηματικά ο Στέφανος Στεφανόπουλος σενάρια που τον θέλουν επικεφαλής κεντροδεξιάς κυβέρνησης
1965
6 Ιανουαρίου: Στον ανασχηματισμό της κυβέρνησης ο Ηλίας Τσιριμώμος, παλιό στέλεχος της αριστεράς και υπουργός στις κυβερνήσεις του βουνού αναλαμβάνει υπουργός Εσωτερικών. Το γεγονός εξοργίζει τον προκάτοχό του Ιωάννη Τούμπα. Ο ανασχηματισμός όμως δημιουργεί νέα κρίση στην ΕΚ. Ο βουλευτής Πειραιά Σωτήρης Παπαπολίτης που δεν υπουργοποιήθηκε απειλεί να ανεξαρτητοποιηθεί με άλλους 16 βουλευτές. Ο πρωθυπουργός καταφέρνει να διαλύσει τη επιχειρούμενη ανταρσία βάζοντας στη κυβέρνηση δύο από τους… υποψήφιους αντάρτες. Το Νικόλαο Ζορμπά (Υπουργός Κοινωνικής Προνοίας) και τον Αλέξανδρο Σπανορρήγα (Υφυπουργός Εμπορίου). Παράλληλα απειλεί με πολιτική εξόντωση τον Σωτήρη Παπαπολίτη

Ο Πειραιώτης Σωτήρης Παπαπολίτης προερχόταν από την αριστερή πτέρυγα της ΕΚ

8 Ιανουαρίου: Οι βουλευτές που ακολούθησαν τον Σωτήρη Παπαπολίτη ανακαλούν τις δηλώσεις ανεξαρτητοποίησης.
19 Ιανουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αναγγέλει τη διάλυση της νεολαίας Λαμπράκη
19 Ιανουαρίου: Σύμφωνα με έγγραφο της CIA «ο βασιλεύς πιστεύει ότι η κίνηση της κυβέρνησης προς τα αριστερά και η άνοδος των αριστερών δραστηριοτήτων είναι επικίνδυνες εξελίξεις. Μια προληπτική ενέργεια πρέπει να ξεκινήσει τώρα». Ο Κωνσταντίνος σε συζήτηση που έχει με στέλεχος της CIA στην Αθήνα δείχνει να μην έχει καταλήξει στον διάδοχο του Παπανδρέου δείχνει όμως να προτιμά τον Στέφανο Στεφανόπουλο, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Παπανδρέου.
Ο ταγματάρχης Μιχάλης Αρναούτης, υπασπιστής του βασιλιά πιστεύει ότι υπάρχουν συζητήσεις, είτε απ’ ευθείας, είτε μέσω τρίτου με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.
20 Ιανουαρίου: Επιχειρείται εκκαθάριση στα Σώματα Ασφαλείας. Αποστρατεύεται το 1/3 των αξιωματικών της Χωροφυλακής. Μεταξύ των αποστρατευομένων είναι και ο Α.Δ Θεσσαλονίκης Ε.Καμούσης την εποχή της δολοφονίας του Γρ.Λαμπράκη, αλλά και ο Διοικητής και Υποδιοικητής Θεσσαλίας Γ.Γραικούσης και Π.Υφαντής στην τραγωδία του Γοργοπόταμου πριν λίγους μήνες (29 Νοεμβρίου 1964).
24 Ιανουαρίου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» του Πάνου Κόκκα, η οποία εκφράζει την τάση Μητσοτάκη μέσα στην ΕΚ επιτίθεται στους Μακάριο και Ανδρέα Παπανδρέου.
25 Ιανουαρίου: Ο Αμερικανός πρέσβης Λαμπουίζ επισκέπτεται τον Κωνσταντίνο στο Τατόϊ. Εκεί ακούει ότι ο βασιλιάς προτίθεται να ανατρέψει τον Γεώργιο Παπανδρέου.
19 Φεβρουαρίου: Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος μιλώντας σε συγκέντρωση οπαδών του στη Πλατεία Κλαυθμώνος δεσμεύεται να υποστηρίξει κυβέρνηση που θα προέρχεται από στελέχη της ΕΚ τα οποία θα ανέτρεπαν τον Γεώργιο Παπανδρέου.
23 Φεβρουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αποκαλύπτει στη Βουλή το «σχέδιο Περικλής» που αφορά την άσκηση οργανωμένης βίας στις εκλογές του 1961.
27 Φεβρουαρίου: Η ΕΡΕ καταγγέλει στη Βουλή κομμουνιστική διείσδυση στη Σχολή Ευελπίδων.3 Μαρτίου: Η Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ ζητά τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, ζητά την αποχώρηση της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ και την προσχώρησή της στο Κίνημα των Αδεσμεύτων.
5 Μαρτίου: Συνάντηση βασιλιά – πρωθυπουργού πρώτος ζητά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη ο οποίος έκανε την έρευνα για το «σχέδιο Περικλής». Ο πρωθυπουργός αρνείται. Είναι η τελευταία συνεργασία των δύο ανδρών μέχρι τα Ιουλιανά.
10 Μαρτίου: Ο Κωνσταντίνος ζητά από τον υπουργό Εθνικός Άμυνας Πέτρο Γαρουφαλιά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη, του υποδιοικητή της ΚΥΠ Παπατέρπου και όλων των μελών της επιτροπής που συμμετείχαν στην υπόθεση της διερεύνησης του «σχεδίου Περικλής». Στη Κύπρο αρχίζουν οι έρευνες για κίνηση «αριστερών αξιωματικών». Μάλιστα ο Λουκάκης, αν και αρχηγός της ΑΣΔΕΝ αποκλείεται από το Συμβούλιο Κρίσεως Αξιωματικών!
16 Μαρτίου: Ο λόγος του Βασιλιά στην Ιεραρχία με θέμα τον «Αθεο Υλισμό» γίνεται πολιτικό θέμα μετά την επερώτηση βουλευτών της ΕΔΑ οι οποίο τον χαρακτηρίζουν αναχρονιστικό και σκοταδιστικό. Ο πρωθυπουργός απαντά ότι επρόκειτο για «πενυματικό κείμενο» και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος τον κατηγορεί ότι δεν κάλυψε επαρκώς τον Βασιλέα Κωνσταντίνο.
25 Μαρτίου: Σε έκθεσή της η αμερικανική πρεσβεία προβλέπει ανατροπή του Γ.Παπανδρέου. Ως νέο πρωθυπουργό θεωρεί τον Στέφανο Στεφανόπουλο.
26 Μαρτίου: Ο Αρειος Πάγος απορρίπτει το αίτημα του Υπουργού Δικαιοσύνης Ν.Μπακόπουλου για οριστική παύσης του εισαγγελέα του Α.Π Κωνσταντίνου Κόλλια για παρεμπόδιση των ανακρίσεων στην υπόθεση Λαμπράκη. Το Δικαστήριο θεωρεί αντισυνταγματικό το αίτημα με βάση την αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
2 Απριλίου: Σοβαρά επεισόδια στην Αθήνα στην διαδήλωση της ΕΔΑ για την αμερικανική επέμβαση στο Βιετνάμ. Οι τραυματίες φθάνουν τους 21.
12 Απριλίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ως απάντηση στα σενάρια για την ανατροπή του δηλώνει στη Θεσσαλονίκη: «Ούτε προδόται, ούτε μωροί υπάρχουν στην ΕΚ»
14 Απριλίου: Ο Υπουργός Εσωτερικών Ηλίας Τσιριμώκος εξαγγέλει την κατάργηση όλων των έκτακτων μέτρων της περιόδου του εμφυλίου.
17-18 Απριλίου: Περιοδεία του Ανδρέα Παπανδρέου. Η εμφάνιση είναι αρχηγική. Τον συνοδεύουν 40 βουλευτές.
21 Απριλίου: Η Αννα Μαρία εγκαταλείπει τον Λουθαρανισμό κι ασπάζεται την Ορθοδοξία.
5 Μαϊου: Ο Γεώργιος Γρίβας, διοικητής της Κυπριακής Εθνοφρουράς αρχίζει ανακρίσεις μετά τις πληροφορίες ότι υπάρχει μυστική οργάνωση αξιωματικών με τα αρχικά “ΑΣΠΙΔΑ“
12 Μαΐου: Επεισόδιο Παναγιώτη Κανελλόπουλου και Γεωργίου Αθανασιάδη – Νόβα στη Βουλή μπροστά στον Βασιλιά. Αφορμή η κυβερνητική πρόταση για τη σύσταση εξεταστικής των πραγμάτων επιτροπής που θα ερευνήσει τις καταγγελίες για τη ΔΕΗ (αφορά και τον Κ.Καραμανλή) και τα μυστικά κονδύλια (αφορά και τον Ευα.Αβέρωφ).
12 Μαίου: Η δημοτική γλώσσα καθιερώνεται ως επίσημη γλώσσα του ΕΙΡ.
18 Μαίου: Η εφημερίδα της Λάρισας «Ημερήσιος Κήρυξ» η οποία πρόσκειται στον πρώην πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Ροδόπουλο (αδελφός του συγγραφέα Μίτια Καραγάτση) αποκαλύπτει τη «συνωμοσία του ΑΣΠΙΔΑ» κι εμπλέκει τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ακόμη αποκαλύπτει ότι και στη Φρουρά των Αθηνών υπάρχει οργάνωση με την ονομασία ΦΕΑ (Φρουροί Ελευθερίας Ανεξαρτησίας) σ’ αυτήν. Η κυβέρνηση διατάζει ανακρίσεις τις οποίες αναλαμβάνει ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος.
23 Μαίου: Η Μαραθώνια πορεία ειρήνης που οργάνωσε η ΕΔΑ προκαλεί αντεγκλήσεις στη Βουλή μεταξύ του πρωθυπουργού (Γ.Παπανδρέου) και του αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης (Π.Κανελλόπουλου).
28 Μαΐου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» που στηρίζει την ΕΚ και εκφράζει τις απόψεις του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη υιοθετεί τις κατηγορίες κατά του Ανδρέα Παπανδρέου.
1η Ιουνίου: Ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος τεκμηριώνει την ύπαρξη της οργάνωσης «ΑΣΠΙΔΑ». Η κυβέρνηση κάνει λόγο για κινήσεις κατωτέρων μόνο αξιωματικών και αρνείται την ανάμειξη πολιτικών.
7 Ιουνίου: Δέκα κατώτεροι αξιωματικοί παραπέμπονται για την «υπόθεση Ασπίδα», αλλά και το «σχέδιο Περικλής».
11 Ιουνίου: Δολιοφθορά σε μονάδα πυροβολικού στον Έβρο κινητοποιεί τα Σώματα Ασφαλείας και 15 εισαγγελείς. Είναι το περιβόητο «Σαμποτάζ του Έβρου» με εμπνευστή τον μετέπειτα δικτάκτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.
17 Ιουνίου: Σε ποινές φυλάκισης μέχρι τρία χρόνια καταδικάζονται 12 κατηγορούμενοι για αποδοκιμασίες κατά επισήμων και της Χωροφυλακής στην εκδήλωση για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου.
17 Ιουνίου: Νέα εσωτερική κρίση στην ΕΚ. Εικοσιεννέα βουλευτές της ψηφίζουν κατά της παραγραφής των αδικημάτων των Κ.Καραμανλή, Π.Παπαληγούρα και Ν.Μάρτη για τη ΔΕΗ, ενώ άλλοι 30 απουσιάζουν από την αίθουσα.
21 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ζητά ψήφο εμπιστοσύνης από τη βουλή. Αμέσως μετά αποστρατεύει τον αρχηγό ΓΕΣ Ι.Γεννηματά. Αντίδραση από το Παλάτι αναβάλει την αποστράτευση.

Ο αρχηγός του στρατού Ιωάννης Γεννηματάς ήταν το... κόκκινο πανί για τον Γεώργιο Παπανδρέου

23 Ιουνίου: Η προφητική ομιλία του Ηλία Ηλιού στη Βουλή για το «σαμποτάζ στον Έβρο». Αναρωτιέται εάν ο συνταγματάρχης Παπαδόπουλος μπορεί πίσω από τη πλάτη της κυβέρνησης να συλλαμβάνει στρατιώτες και να αποσπά ομολογίες, τι τον εμποδίζει αύριο να συλλάβει 10.000 πολίτες και να συγκλονίσει το καθεστώς;
27 Ιουνίου: Προφυλακίζονται ως ενεχόμενοι στην υπόθεση Ασπίδα οι αξιωματικοί Ι.Θεοδωσίου, Γ.Δαμηλάκης, Παπαγεωργόπουλος, Θ.Τόμπρας. Την επομένη προφυλακίζεται και ο ιδρυτής της οργάνωσης λογαχός Αρ.Μπουλούκος.
8 Ιουλίου: Η πρώτη επιστολή του Βασιλιά προς τον Γ.Παπανδρέου. Τον κατηγορεί για ακυβερνησία.
30 Ιουνίου: Σε έκθεση του επιτετραμμένου της αμερικανικής πρεσβείας Ανσουτς διατυπώνονται αμφιβολίες για το εάν ο Στέφανος Στεφανόπουλος μπορεί να συγκεντρώσει 50 βουλευτές της ΕΚ για να ανατρέψει τη κυβέρνηση Παπανδρέου και να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Προτείνει μάλιστα να αναβληθούν για το φθινόπωρο τα σχέδια της ανατροπής της κυβέρνησης.
4 Ιουλίου: Σε κύριο άρθρο της η «Ελευθερία» χαρακτηρίζει τον Ανδρέα Παπανδρέου «αχίλλειον πτέρνα» της κυβέρνησης και καλεί τον πρωθυπουργό να τον απομακρύνει από την κυβέρνηση, όπως θα κάνει και με τον Πέτρο Γαρουφαλιά.
7 Ιουλίου: Ο ανακριτής καλεί τον Ανδρέα Παπανδρέου να καταθέσει για την «υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ»
7 Ιουλίου: Ο πρωθυπουργός επικοινωνεί με τον αυλάρχη στατηγό Παπαθανασιάδη και ζητά συνάντηση με τον Βασιλέα.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΣΤ’, εκδοτική Αθηνών, 2000
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»
Εγκυκλοπαίδειες: Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, ΔΟΜΗ

http://www.sarantakos.com/

Ολοταχώς για τον Ιούλιο του ‘65 – Δεύτερο μέρος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Στέφανος Στεφανόπουλος στην ορκωμοσία της βουλής που προέκυψε από τις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964.

* Στο Ντάλας του Τέξας ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι πέφτει νεκρός από τις σφαίρες του δολοφόνου του. Είναι Νοέμβριος του ’63.
* Στο ατμόπλοιο «Ελλάς» το βράδυ της 7ης Φεβρουαρίου 1964 αφήνει την τελευταία του πνοή ο Σοφοκλής Βενιζέλος, σχεδόν ισότιμος αρχηγός της ΕΚ με τον Γεώργιο Παπανδρέου.
* Στο Τατόι ο βασιλιάς Παύλος σβήνει στις 6 Μαρτίου 1964.
Τρεις θάνατοι διαφορετικοί μεταξύ τους έριξαν βαριά τη σκιά στις πολιτικές εξελίξεις. Με τον τρόπο τους… σκότωσαν την ελληνική δημοκρατία, ή ότι τέλος πάντων είχε απομείνει από αυτήν στις 21 Απριλίου 1967.
Την συσπείρωση των Κεντρώων πολιτικών είδαμε ότι ευνόησαν δύο παράγοντες:
• Ο αμερικανικός, και
• Το παλάτι.
Μόνο που στη πρώτη περίπτωση η αμερικανική πολιτική θα γινόταν σκληρότερη με την υποχώρηση των φιλελευθέρων απόψεων που πρέσβευε ο Κένεντι. Ο αντιπρόεδρος Λίντον Τζόνσον δεν προερχόταν από τον κυριλέ βορά, αλλά από το νότο, το Τέξας. Κι ήταν το αντίβαρο στον προοδευτικό πρόεδρο. Ο ίδιος όπως έδειξε και η θητεία του ήταν ιδιαίτερα σκληρός με τις χώρες που συνεργαζόντουσαν οι ΗΠΑ. Κι η Ελλάδα με ανοιχτό το Κυπριακό ήταν μία από αυτές.
Ο Παύλος πάλι, ως βασιλιάς, είχε την εμπειρία να χειριστεί κάποιες καταστάσεις. Όχι με ιδιαίτερη ικανότητα, αλλά σίγουρα καλύτερα από τον γιό του που ήταν άπειρος κι επηρεαζόταν από τους συμβούλους και τη μητέρα του Φρειδερίκη.
Το σκηνικό για τον Γεώργιο Παπανδρέου ήταν τελείως διαφορετικό από αυτό του Νοεμβρίου του 1963 όταν για πρώτη φορά είχε κερδίσει τις εκλογές, χωρίς να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Ενα αταίριαστο, όπως αποδείχτηκε, ζευγάρι. Ο πρωθυπουργός Γ.Παπανδρέου και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος

Οι εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 ήταν ένας μοναδικός εκλογικός θρίαμβος για το Κέντρο και τους πολιτικούς που το είχαν συνθέσει.
• Η ΕΚ ψηφίστηκε από το 52,7% του εκλογικού σώματος κι έστειλε στη βουλή 171 βουλευτές
• Ο συνασπισμός της ΕΡΕ (με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ως αρχηγό) και των Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη περιορίστηκε στο 35% και 108 έδρες.
• Η ΕΔΑ δεν ξεπέρασε το 12,8% (έναντι 14,34% το 1963) και περιορίστηκε σε 21 έδρες (έναντι 28 της προηγούμενης εκλογικής αναμέτρησης). Με μια διαφορά: Σε 24 εκλογικές περιφέρειες που δεν είχε ελπίδες εκλογής δεν παρουσίασε υποψηφίους στέλνοντας τους οπαδούς της στην αγκαλιά του Κέντρου.
Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήξερε ότι πρέπει να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί. Δεχόταν τα πυρά τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς. Η ΕΡΕ των κατηγορούσε ως συνοδοιπόρο των κομμουνιστών κι αυτός απαντούσε:
«Εις τα 1944 με την βοήθεια του Θεού καταλύσαμε την τυραννία της αριστεράς. Τώρα με την βοήθεια του λαού θα καταλύσουμε την τυραννία της δεξιάς».Μόνο που στις 23 Ιανουαρίου η 6η Ολομέλεια του –εκτός νόμου – ΚΚΕ αποφασίζει να στηρίξει την απόφαση της ΕΔΑ και να ζητήσει από τους οπαδούς του Κέντρου να ψηφίσουν στις μονοεδρικές περιφέρειες της Λευκάδας και της Σάμου τους υποψηφίους της ΕΔΑ για να μην εκλεγούν οι υποψήφιοι της ΕΡΕ!

Οι δύο ηγέτες του κέντρου. Γεώργιος Παπανδρέου και Σοφοκλής Βενιζέλος

Ο Γεώργιος Παπανδρέου μιλά για «πράξη δολιοφθοράς». Και το χειρότερο: Αντί να φοβηθούν οι ψηφοφόροι φοβούνται τα Ανάκτορα και οι Αμερικανοί που αρχίζουν να επεξεργάζονται τρόπους ανατροπής του εκλεγμένου πρωθυπουργού!

Προφητικό σκίτσο του Κώστα Μητρόπουλου

Ο πρωθυπουργός με 171 βουλευτές στο πλευρό του δεν νοιώθει και τόσο ισχυρός. Η πολυσυλλεκτικότητα του κέντρου δημιουργεί προβλήματα. Στο κόμμα υπάρχουν ομάδες και… ομαδούλες. Όλοι θέλουν μερίδιο στην εξουσία.
Τα όργανα άρχισαν με το… καλημέρα. Με τη συγκρότηση της κυβέρνησης. Οι Ηλίας Τσιριμώκος και Σάββας Παπαπολίτης έμειναν εκτός με αποτέλεσμα να δεχτεί ο Γεώργιος Παπανδρέου πυρά μέσα από το κόμμα του για «δεξιά απόκλιση». Κάποιοι άλλοι έβλεπαν τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος εκλέχτηκε στην Αχαΐα για πρώτη φορά, ως τον άτυπο διάδοχο του πρωθυπουργού κι αυτό δημιουργούσε εντάσεις μεταξύ των δελφίνων. Η κρίση έγινε πιο έντονη λίγες μέρες αργότερα όταν στη ψηφοφορία για την εκλογή του προέδρου της Βουλής όπου ο Γεώργιος Αθανασιάδης – Νόβας, ο υποψήφιος της Ε.Κ εκλέχτηκε με τη δεύτερη κι ας φαινόταν απλός ο μαγικός αριθμός 151. Στη πρώτη προσπάθειά του, την αποτυχημένη, 33 βουλευτές της κυβέρνησης δεν τον ψήφισαν. Ο Γ.Παπανδρέου οργισμένος δήλωσε: «Η Δημοκρατία επροδόθη. Εγίναμε η χλεύη των ηττημένων». Λίγο αργότερα έδειξε την πόρτα της εξόδου στους Ηλία Τσιριμώκο και Σωτήρη Παπαπολίτη θεωρώντας τους υπαίτιους της ανταρσίας.

Ο Στρατός και ο Γαρουφαλιάς

Ο υπουργός Εθνικής Αμυνας, Πέτρος Γαρουφαλιάς ορκίστηκε απ' ευθείας από το Παλάτι

Στα Ανάκτορα υπήρχε η εντύπωση ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις τους ανήκουν. Και ήθελαν πάντα τον έλεγχο επάνω στον στρατό. Άλλωστε και η Φρειδερίκη μιλώντας με αμερικανικούς αξιωματούχους στις αρχές της χρονιάς απέκλειε την περίπτωση πραξικοπήματος για τον απλό λόγο ότι κάτι τέτοιο δεν σχεδίαζαν τα Ανάκτορα.
Στην πρώτη λοιπόν κυβέρνηση ο Γ.Παπανδρέου έκανε ένα δεύτερο συμβιβασμό μετά τον αποκλεισμό από τη κυβέρνηση βουλευτών με έντονο αριστερό προφίλ. Δέχτηκε τον Πέτρο Γαρουφαλιά ως υπουργό Εθνικής Αμυνας. Αν και βουλευτής του Κέντρου ο Γαρουφαλιάς ήταν επιλογή των Ανακτόρων. Δεν κατάλαβε ή δεν θέλησε να καταλάβει ο Παπανδρέου ότι σε κάποια δεδομένη στιγμή που ο υπουργός θα έπρεπε να αποφασίσει θα πήγαινε με το Παλάτι κι όχι με τον Πρωθυπουργό του.

Η… πληγή του Κυπριακού
Το μεγάλο εθνικό θέμα που ήταν ανοιχτό λεγόταν Κυπριακό. Η… μπάλα είχε χαθεί προ πολλού. Ο Πρόεδρος της Κύπρου Μακάριος βαλλόταν από τους Τούρκους, τους Τουρκοκύπριους, τους Αγγλους, τους Αμερικανούς και τον τελευταίο καιρό κι από τους παλιούς αγωνιστές της ΕΟΚΑ του στρατηγού Γρίβα ο οποίος είχε ξανακατέβει στη Κύπρο για να παίξει ενεργό ρόλο.

Μακάριος και Γεώργιος Παπανδρέου. Οι σχέσεις τους διαταράχτηκαν σοβαρά το 1964

Οι διαμάχες ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων ήταν καθημερινό φαινόμενο. Στις 24 Φεβρουαρίου οι Κυπριακές εφημερίδες αποκάλυψαν το τουρκικό σχέδιο το οποίο προέβλεπε διχοτόμηση της Κύπρου. Κυρήνεια, Αμμόχωστος και η μισή Λευκωσία θα περνούσαν στα χέρια των Τουρκοκυπρίων. Το Κυπριακό αποτελούσε το πρώτο σοβαρό θέμα εξωτερικής πολιτικής για τη νέα κυβέρνηση. Με δεδομένη μάλιστα τη νωπή λαϊκή εντολή θα έπρεπε να είναι αποφασιστική.
Στις 23 Ιουνίου 1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου φθάνει στην Ουάσιγκτον. Στις 24 συναντάται με τον Αμερικανό πρόεδρο Λίντον Τζόνσον, αλλά αρνείται κατηγορηματικά να συναντήσει τον Τούρκο ομολογό του Ισμέτ Ινονού. Η ελληνική άρνηση δεν άρεσε στους αμερικανούς που θεωρούν πλέον ότι ο Παπανδρέου δεν μπορεί να συνεργαστεί μαζί τους.

Ο Γ.Παπανδρέου μετά τη συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο Τζόνσον. Η έκφραση του πρωθυπουργού τα λέει όλα...

Η τελευταία ευκαιρία για το Κυπριακό χάνεται στις 14 Αυγούστου με το σχέσιο Ατσεσον (από το όνομα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών). Σύμφωνα με αυτό προβλέπεται η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, ενοικίαση του 20% του εδάφους στη Τουρκία, καθώς και δημιουργία βάσεων του ΝΑΤΟ στο νησί. Η Ελληνική κυβέρνηση λέει «ναι», αλλά ο Μακάριος επιμένει στο «όχι» και τη συνεργασία με την ΕΣΣΔ και τους αδέσμευτους. Οι σχέσεις Παπανδρέου – Μακάριου φθάνουν στο χειρότερο σημείο Παρ΄όλα αυτά ο Έλληνας πρωθυπουργός αρνείται πραξικόπημα για την ανατροπή του Μακαρίου που συστήνουν Αγγλοι και Αμερικανοί για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Φύγε εσύ, έλα εσύ
Πολλοί πρωταγωνιστές, λίγοι οι ρόλοι. Η νέα κυβέρνηση υποφέρει από πειθαρχία. Οι παρεξηγήσεις σχεδόν καθημερινές. Ένα γαϊτανάκι αλλαγών στη κυβέρνηση αιτία έχει τις προσωπικές φιλοδοξίες των υπουργών και υφυπουργών. Στις πιο σημαντικές από αυτές:
• Στις 4 Ιουνίου παραιτείται ο Υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Προτιμά τη θέση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας. Αιτία η πίεση που δεχόταν από τον Υπουργό Οικονομικών Κωνσταντίνο Μητσοτάκη από τη μία και τον Ανδρέα Παπανδρέου, υπουργό παρά την Προεδρίαν της Κυβερνήσεως.
• Στις 5 Ιουνίου ο Στέφανος Στεφανόπουλος διορίζεται Υπουργός Συντονισμού με αναπληρωτή τον Ανδρέα Παπανδρέου.
• Ο τελευταίος παραιτείται στις 19 Νοεμβρίου. Αιτία οι καταγγελίες της εφημερίδας «Ημέρα» του Τζόρτζη Αθανασιάδη, ότι ανέθεσε χωρίς διαγωνισμό μελέτες δημοσίων έργων στους φίλους του Γ.Σκιαδαρέση και Αντ.Τρίτση ύψους 1,7 εκ. και 1,5 εκ. δρχ όταν ο μέσος μισθός ενός δημοσίου υπαλλήλου δεν ξεπερνούσε τις 5.000 δρχ.
• Ο μερικός ανασχηματισμός της κυβέρνησης στις 6 Ιανουαρίου ικανοποιεί τον Ηλία Τσιριμώκο, ο οποίος γίνεται Υπουργός Εσωτερικών, αφήνει εκτός όμως τον Σωτήρη Παπαπολίτη που απειλεί με ανεξαρτητοποίηση.
• Στις 29 Απριλίου 1965 τέλος επιστρέφει στην κυβέρνηση ο Ανδρέας Παπανδρέου ως Αναπληρωτής Υπουργός Συντονισμού.

Συνεχίζεται

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Νικολακόπουλου Ηλία: Αποστασία, οι μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, εκδόσεις «ΤΑ ΝΕΑ»
Αποστασία 37 χρόνια μετά, Ιστορικά τεύχος 142, έκδοση «Ελευθεροτυπία»
Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος 8ος, έκδοση «Ελληνικά Γράμματα»
Ιστορία των Ελλήνων, τόμος 17,εκδόσεις «Δομή»
Ιστορικό Λεύκωμα 1963,1964,1965, εφημερίδα «Καθημερινή»
Αρχεία εφημερίδων «Ελευθερία», «ΤΑ ΝΕΑ»

http://www.sarantakos.com/

Πως φθάσαμε στον… καυτό Ιούλιο του 1965

Συγκέντρωση της ΕΔΑ με αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή

- Συγνώμη, αλλά εμείς τι ρόλο βαράμε; Πότε θα γίνουμε εξουσία; Έχουμε και υποχρεώσεις…
Οι πολιτικοί του κέντρου έπρεπε κάθε τόσο να ξεγελάνε το στομάχι τους και τους ψηφοφόρους τους. Η κουτάλα στον κρατικό κορβανά ήταν στα χέρια των δεξιών από το 1952 έως το ’63. Η εναλλαγή εξουσίας δεξιών και κεντρώων που είχε αρχίσει μετά την απελευθέρωση και συνεχίστηκε μέχρι το 1952 είχε διακοπεί απότομα.
Ο κεντρώος χώρος ήταν κατακερματισμένος. Πολλοί οι αρχηγοί, πολλά τα κόμματα, αλλά λίγες οι πιθανότητες να γίνουν εξουσία.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η ΕΡΕ του έδειχναν κουρασμένοι. Η δεξιά είχε φθάσει στα όριά της. Κι όχι μόνο αυτό:
* Οι σχέσεις με το Παλάτι του ισχυρού πρωθυπουργού είχαν αρχίσει να κλονίζονται. Ο πολιτικός ήθελε τον Βασιλέα ανεύθυνο άρχοντα κι υπεύθυνη την κυβέρνηση. Το Παλάτι πάλι ήθελε υπεύθυνο τον Βασιλέα κι ανεύθυνες τις κυβερνήσεις που θα διόριζε αυτό.
* Οι Αμερικανοί δεν έβλεπαν με καλό μάτι τα Βαλκανικά και Ευρωπαϊκά ανοίγματα του Καραμανλή. Ειδικά το φλερτ με τη Γαλλία του Ντε Γκολ που είχε τολμήσει να βγάλει τη χώρα του από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.
Από την άλλη στις εκλογές του 1958 (17 Μαίου) η ΕΔΑ, το άλλο πρόσωπο του εκτός νόμου ΚΚΕ, είχε κάνει την έκπληξη. Είχε γίνει δεύτερο κόμμα. Αξιωματική αντιπολίτευση δηλαδή. Το σοκ ήταν μεγάλο για τους Αμερικανούς που είχαν αναλάβει να προστατεύουν την Ελλάδα, στη θέση των Άγγλων, αλλά και το Παλάτι. Κομμουνιστές στην εξουσία; Ποτέ! Στο κάτω κάτω ο εμφύλιος είχε τελειώσει πριν λίγα χρόνια και τα ξερονήσια… φιλοξενούσαν ακόμα μερικούς επιφανείς κομμουνιστές.
Οι πιέσεις ήταν πολλές. Από… πάνω κι από κάτω για τα κόμματα του κέντρου να συνασπιστούν. Πίεζε το Παλάτι, πίεζαν οι Αμερικανοί, πίεζε η εκλογική βάση που είχε μείνει χωρίς διορισμούς. Πίεζαν όλοι.
Και τι έγινε; Ένα μόρφωμα από κόμματα και πολιτικούς που άρχισαν από την δεξιά, ίσως και την… άκρα κι έφθαναν στην αριστερά. Όλοι ήταν ευχαριστημένοι. Ο Βασιλιάς είχε χώσει τους δικούς του. Οι Αμερικανοί το ίδιο. Οι δεξιοί αντι-Καραμανλικοί εκεί βρήκαν καταφύγιο.
Καλός ο συνασπισμός, αλλά κάποιος πρέπει να είναι και αρχηγός. Οι δελφίνοι πολλοί. Κι επειδή ακριβώς ήσαν πολλοί σκέφτηκαν όπως οι Καθολικοί όταν είναι να βάλουν Πάπα. Δεν βάζουμε τον γηραιότερο μπροστά για να έχουμε κι εμείς ελπίδες;
Κάπως έτσι ο 73χρονος, το 1961, Γεώργιος Παπανδρέου μπήκε μπροστά στο κόμμα που ήταν ουσιαστικά συνασπισμός κομμάτων και η αρχηγία θα ήταν συλλογική. Από κοντά κι ο μεγάλος του αντίπαλος ο Σοφοκλής Βενιζέλος, 67 χρόνων τότε, γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και αρκετά δεξιός ακόμα και για τα μέτρα της εποχής. Ακόμα ο αρκούντως αριστερός Ηλίας Τσιριμώκος, 54 χρόνων τότε, ο αντι-Καραμανλικός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης 43 χρόνων τότε, και πολλοί άλλοι.

Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είχε αναδειχτεί σε στενό συνεργάτη του Γεωργίου Παπανδρέου από την εποχή του ανένδοτου αγώνα

Σεπτέμβριο του ’61 ιδρύθηκε το κόμμα, Οκτώβριο (στις 29) έγιναν εκλογές. Η ΕΡΕ αν και κουρασμένη όχι μόνο κέρδισε, αλλά και ξεπέρασε το 50% (50,81% για την ακρίβεια) κι εξέλεξε 176 βουλευτές στους 300. Η Ένωση Κέντρου πάλι πήρε 33,66% και 100 έδρες. Καθόλου κακό αποτέλεσμα.
Κάπου εκεί ο αμφισβητούμενος Γέρος της Δημοκρατίας, όπως έλεγαν τον Γεώργιο Παπανδρέου άρπαξε την ευκαιρία από τα μαλλιά. Στις εκλογές το Παλάτι φαίνεται να έβαλε το χεράκι του. Έγινε νοθεία σε αρκετές περιπτώσεις και κάποιοι, στρατιωτικοί ως επί το πλείστον, είχαν πάρει… σβάρνα τα εκλογικά κέντρα και ψήφιζαν από το πρωί μέχρι το βράδυ. Όχι για να βγάλουν ξανά τον Καραμανλή, αλλά για να μην βγει και πάλι αντιπολίτευση η αριστερή ΕΔΑ!
Ο Παπανδρέου που ήξερε να διαβάζει σωστά το μηνύματα των καιρών δεν έχασε την ευκαιρία. Πήρε επάνω του τη μάχη με τη κυβέρνηση που την ονόμασε «ανένδοτο». Και χτύπησε σκληρά όχι το Παλάτι ή τα κέντρα που αποφάσισαν να κάνουν νοθεία – άλλωστε η κυβέρνηση που έκανε τις εκλογές ήταν του Κωνσταντίνου Δόβα, ο οποίος ήταν αρχηγός του στρατιωτικού οίκου του Βασιλιά Παύλου – αλλά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Ο ανένδοτος συσπείρωσε τον κόσμο του κέντρου γύρω από τον Γεώργιο Παπανδρέου που από αμφισβητούμενος αρχηγός έγινε ο κοινά αποδεκτός ηγέτης του. Την ίδια ώρα, το 1960, πέρα από τον Ατλαντικό η ανάδειξη του Κένεντι στη προεδρία προωθούσε στα κέντρα εξουσίας πιο προοδευτικές δυνάμεις που αρκούσε να ήταν πιστές σ’ αυτούς. Τη δεδομένη στιγμή ο Παπανδρέου υπερίσχυε σ’ αυτό έναντι του Καραμανλή.

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, βουλευτή της ΕΔΑ στη Θεσσαλονίκη το 1963 έκανε ακόμα πιό βαρύ το κλίμα για τη κυβέρνηση Καραμανλή

Η κατάσταση χειροτέρεψε για τον Καραμανλή τον Μάιο του 1963 όταν στη Θεσσαλονίκη δολοφονήθηκε από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης. Τότε ο Καραμανλής είπε το «ποιος κυβερνά αυτό τον τόπο», αλλά ήταν ήδη αργά. Μετά από οκτώ χρόνια εξουσίας έπρεπε να είχε δώσει πολύ νωρίτερα απάντηση στην απορία του.
Η δολοφονία του Λαμπράκη έσπρωξε τον κόσμο της αριστεράς προς το κέντρο που εμφανιζόταν μαχητικό. Στο κάτω κάτω φώναζε ότι του είχαν κλέψει τη νίκη στις τελευταίες εκλογές κι ο κόσμος ήξερε ότι βία και νοθεία υπήρξε.

Το 1963 οι σχέσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Παύλο και ιδιαίτερα την Φρειδερίκη είχαν φθάσει στο χειρότερο σημείο τους

Τον Ιούλιο οι σχέσεις του Καραμανλή με το Παλάτι χειροτέρεψαν κι οδήγησαν στην παραίτηση του Πρωθυπουργού. Για το Κέντρο όλα ήταν ιδανικά. Διχασμένη η δεξιά με δύο πόλους (βασικούς και καραμανλικούς) στα χαρακώματα και για το ίδιο η συμπάθεια και της αριστεράς.
Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν “exit poll”. Υπήρχαν όμως οι προβλέψεις της αμερικανικής πρεσβείας στις οποίες έδιναν ιδιαίτερη σημασία όλοι. Στο κάτω – κάτω οι Αμερικανοί είχαν τον τρόπο να φέρνουν στα μέτρα τους τα ποσοστά που υπολόγιζαν για το κάθε κόμμα.
Στις 3 Νοεμβρίου 1963 γίνονται οι εκλογές και οι Αμερικανοί υπολόγιζαν η ΕΡΕ με τον Κ.Καραμανλή να πάρει 44-48% και η ΕΚ να βρεθεί δέκα μονάδες πιο κάτω. Από το 34-38%. Έλα όμως που η κάλπη άλλα έβγαλε:
- Η Ένωση Κέντρου συγκέντρωσε το 42,04%, δηλαδή 138 έδρες
- Η ΕΡΕ πήρε 39,37% και 132 έδρες
- Η ΕΔΑ 14,34% και 28 έδρες
- Το Κόμμα Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη 3,73% και 2 έδρες.

Η εφημερίδα "Ελευθερία" πανηγυρίζει τη νίκη της ΕΚ στις εκλογές του Νοεμβρίου 1963

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν φανερό ότι χωρίς τη σύμπραξη της ΕΔΑ δεν μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση. Και σχεδόν αμέσως έσπευσε να τονίσει ότι η κυβέρνηση θα αποτελείται από «Εθνικόφρονες». Δηλαδή ΕΔΑ γιοκ. Κι ο Βασιλιάς Παύλος αποφάσισε τρεις μέρες μετά τις εκλογές να του αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Ο Καραμανλής ζήτησε από τους βουλευτές της ΕΡΕ να ξεκινήσουν πόλεμο με το παλάτι. Ο Παύλος έδειχνε τον τελευταίο καιρό ανοιχτά τη συμπάθειά του προς τον Παπανδρέου. Οι βουλευτές όμως της ΕΡΕ δεν έδειχναν διατεθειμένοι να ακολουθήσουν τον αρχηγό τους. Πίστευαν στο Παλάτι και περίμεναν ότι ίσως ο Παπανδρέου καλούσε κάποιους από αυτούς στη κυβέρνηση. Οχτώ χρόνια εξουσίας τα αλλάζεις με μια… αποστασία. Στις 12 Δεκεμβρίου 1963 ο Καραμανλής ήταν ήδη στο Παρίσι αφήνοντας στην ΕΡΕ διάδοχό του τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο.
Η κυβέρνηση Παπανδρέου πήρε ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Στηρίχτηκε όμως στις ψήφους της ΕΔΑ. Έτσι μετά από 50 μέρες στην εξουσία κατέθεσε την εντολή ζητώντας από τον Βασιλιά νέες εκλογές. Στο διάστημα αυτό όμως είχε προλάβει να πάρει τρία σημαντικά μέτρα – υποθήκη για το μέλλον.
* Τη ρύθμιση των αγροτικών χρεών
* Την καθιέρωση της δωρεάν παιδείας σ’ όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης
* Την απόλυση από τις φυλακές μεγάλου αριθμού πολιτικών κρατουμένων. Δηλαδή κομμουνιστών.

Η πρώτη κυβέρνηση του Γεωργίου Παναδρέου το 1963

Συνεχίζεται…