Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος-70 χρόνια πριν…

Οι άνθρωποι που διαμόρφωσαν τις τύχες του κόσμου στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον πιο φονικό που γνώρισε η ανθρωπότητα δεν βρίσκονται πια κοντά μας. Κι όχι μόνο οι πρωταγωνιστές, αλλά και οι απλοί άνθρωποι που υπέφεραν έχουν ήδη εκλείψει. Εβδομήντα χρόνια μετά μόνο κάποιες σκόρπιες μνήμες δικών μας ανθρώπων υπάρχουν που τότε ήσαν παιδιά.
Υπάρχουν όμως πολλές πληροφορίες, ντοκουμέντα και οπτικό υλικό από τον πόλεμο που καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την εποχή μας. Οι πρωταγωνιστές έγραψαν, οι ιστορικοί ανακάλυψαν καλά κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα και για πρώτη φορά ο κινηματογραφικός φακός ήταν τόσο κοντά στις μάχες. Για να μην πούμε ότι ήταν μέρος τους.
Με λίγα λόγια, πολλούς πίνακες και τις δυνατότητες της τεχνολογίας θέλουμε να σας παρουσιάσουμε το μεγάλο μακελειό με αφορμή τη συμπλήρωση των 70 χρόνων από το ξεκίνημά του.
Ευπρόσδεκτες οι παρατηρήσεις και οι διορθώσεις στο athinaios@live.com

Η σπίθα ήταν αναμμένη

Γερμανοί στρατιώτες πίνουν το... καφεδάκι τους στη Πράγα

Το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου άφησε πολλούς παραπονεμένους. Οι νικητές φέρθηκαν με αλαζονεία στους ηττημένους και το βασικότερο δεν υπολόγισαν τη θέληση των λαών που έπρεπε να ζήσουν. Το αποτέλεσμα ήταν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμους, τα 51 εκ. νεκρών του κι ένα τρομερό όπλο μαζικής καταστροφής: Η Ατομική Βόμβα. Κι ακόμα: Η δημιουργία δύο υπερδυνάμεων, των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ που έλεγχαν τον κόσμο μέχρι το 1989.
Η συνθήκη των Βερσαλλιών δεν τιμώρησε τη Γερμανία, αλλά τον λαό της. Σε αυτούς που ζούσαν στα όρια του ακρωτηριασμένου κράτους τους καταδίκασε να ζουν στην ανέχεια και στους άλλους, εκτός χώρας Γερμανικούς πληθυσμούς προσέθεσε νέους δυνάστες.
Έτσι:
• Η βιομηχανική περιοχή του Σάαρ περιήλθε στη Γαλλία
• H Ανατολική Πρωσία, αλλά και Άνω Σιλεσία με τη Βάρτα πέρασαν στον έλεγχο της Πολωνίας
• Το Ντάντσιχ με το λιμάνι του και τον αμιγή γερμανικό πληθυσμό μπήκε υπό τον έλεγχο της Κοινωνίας των Εθνών, στην Ανατολική Ευρώπη.
• Η Σουδητία πέρασε στον έλεγχο της Τσεχοσλοβακίας που δημιουργήθηκε όπως και η Πολωνία μετά τον Μεγάλο Πόλεμο.
Χαμένοι από τη μοιρασιά του κόσμου ήσαν και άλλοι. Η Ουγγαρία έχασε την Τρανσυλβανία που προσαρτήθηκε στη Ρουμανία και η ΕΣΣΔ είδε δίπλα της να ξεφυτρώνουν νέα κράτη, οι λεγόμενες Βαλτικές δημοκρατίες (Λετονία, Εσθονία, Λιθουανία).

Γίγαντας με πήλινα πόδια

Χάρτης της Πολωνίας πριν την Γερμανική εισβολή. Με κόκκινη γραμμή τα σημερινά σύνορα της χώρας

Τίποτα δεν είχε γίνει τυχαία. Οι νικητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ήθελαν ένα μεγάλο δικό τους κράτος στα πλευρά της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας. Να απειλεί και τους δύο. Και δημιούργησαν τη Πολωνία, μεγαλύτερη ίσως απ’ ότι της άξιζε, μόνο και μόνο για να φοβίζει τους γείτονές της. Μόνο που αυτό το μέγεθος έγινε στη πορεία η αχίλλειος πτέρνα της.
Όταν λοιπόν οι Γερμανοί μιλούσαν για «ζωτικό χώρο» δεν είχαν 100% άδικο. Μιλούσαν για γερμανικούς πληθυσμούς που βρισκόντουσαν κυρίως ανατολικά. Αυτό τον πόθο τον πήρε και τον προχώρησε ο Χίτλερ έως τους σιτοβολώνες της Ουκρανίας. Τους ήθελε για να θρέφεται το Γερμανικό έθνος, όπως ήθελε και τους Πολωνούς για φτηνό εργατικό δυναμικό.
Από κοντά κι ο Στάλιν ήθελε να εξαφανίσει τις Βαλτικές δημοκρατίες και να πάρει πίσω τα εδάφη της Πολωνίας που είχε χάσει με τη δημιουργία της χώρας.
Ο Χίτλερ μισούσε τον Στάλιν. Και το αντίθετο. Όμως κι οι δύο μισούσαν την Πολωνία. Έτσι στις 23 Αυγούστου 1939 υπογράφτηκε το Γερμανοσοβιετικό σύμφωνο μεταξύ των υπουργών εξωτερικών των δύο χωρών Ρίμπεντροπ και Μολότοφ. Η υπόλοιπη Ευρώπη έμεινε άφωνη με τη σύγκλιση αυτή Ναζισμού και Κομμουνισμού. Ίσως η έκπληξή της να ήταν μικρότερη εάν ήξερε ότι σ’ ένα μυστικό πρωτόκολλο οι δύο χώρες κανόνιζαν το πώς θα μοιραστεί η Πολωνία.

Τα βήματα του Χίτλερ
Πριν αποφασίσει την αναμέτρηση με Αγγλία και Γαλλία ο Χίτλερ είχε περπατήσει αρκετές φορές σε τεντωμένο σχοινί. Δοκίμαζε την αυθάδειά του κι έβλεπε να δικαιώνεται όταν:
• 7 Μαρτίου 1936 τα Γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στην αποστρατικοποιημένη ζώνη της Ρηνανίας στη Δυτική πλευρά της χώρας
• 11 Μαρτίου 1938 με την περίφημη «ενσωμάτωση» (άνσλους) της Αυστρίας
• 5 Οκτωβρίου 1938 με την προσάρτηση της Σουδητίας
• 14 Μαρτίου 1939 με την προσάρτηση της Βοημίας και της Μοραβίας, ότι είχε απομείνει δηλαδή από τη διαλυμένη Τσεχοσλοβακία. Η Ρουθηνία πήγαινε στην Ουγγαρία και το Τέτσεν στη Πολωνία.
Ο Χίτλερ πόνταρε στη «πολιτική κατευνασμού» (appeasement) των Άγγλων, στην αδιαφορία των Γάλλων, ενώ έριξε στάχτη στα μάτια των Πολωνών δίνοντας τους ένα… ξεροκόμματο από αυτά που έμειναν από την διάλυση της Τσεχοσλοβακίας και την ανεξαρτητοποίηση της Σλοβακίας.
Ήταν όμως φανερό. Το επόμενο βήμα θα οδηγούσε σε πόλεμο. Η Πολωνία είχε ισχυρές συνθήκες φιλίας με τους Άγγλους και τους Γάλλους κι ακόμη τα σχέδιά του προχωρούσαν όχι μόνο Ανατολικά, αλλά και Δυτικά. Ο πόλεμος λοιπόν ήταν αναπόφευκτος. Απλά έπρεπε να το καταλάβουν κι οι αντίπαλοί του.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Καρτιέ Ρεμόν: Ιστορία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, τόμοι 2, Πάπυρος, Αθήνα 1965
Σο Άντονι: Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ημέρα με ημέρα, Ψυχογιός, Αθήνα 2000
Συλλογικό: Time – Life Παγκόσμια Ιστορία, τόμος 20ος «Η σκιά των δικτατόρων» 1925-50, Εκδόσεις Καππόπουλος, Αθήνα 1993
Συλλογικό: Ιστορικά, τεύχη 156-158, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Ελευθεροτυπία, Οκτώβριος-Νοέμβριος 2002
Συλλογικό: Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα: Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τόμος 4, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002
Συλλογικό: Το χρονικό του 20ου αιώνα, Τέσσερα Εψιλον, Αθήνα 1990

Τρίτη 31 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Στιγμές πριν την αποστασία από αριστερά Κ.Μητσοτάκης, Α.Παπανδρέου, Στ.Στεφανόπουλος και Γ.Παπανδρέου

Το μακρύ… καυτό καλοκαίρι του 1965 κλείνει με μια θεαματική κίνηση του βασιλιά Κωνσταντίνου. Καλεί στα Ανάκτορα το Συμβούλιο Στέμματος. Μαζεύει δηλαδή τους πολιτικούς που έχουν γίνει πρωθυπουργοί ή είναι αρχηγοί κομμάτων για να βρεθεί λύση στο πρόβλημα που αυτός δημιούργησε όταν εξώθησε τον εκλεγμένο πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου σε παραίτηση.
Ο Κωνσταντίνος παρασκηνιακά πιέζει κι άλλους βουλευτές της ΕΚ να εγκαταλείψουν τον Παπανδρέου για να βρεθεί επιτέλους μια κυβέρνηση αποστατών που θα μπορέσει να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης για να υπάρξει κυβέρνηση από το χώρο της ΕΚ και να τηρηθούν τα προσχήματα. Ακόμη δεν θέλει εκλογές. Κι αυτό επειδή ξέρει ότι ο λαός όχι μόνο θα ξαναδώσει τη πλειοψηφία στον Παπανδρέου, αλλά και θα τιμωρήσει τους αποστάτες.
Στο προσκήνιο φυσικά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Μόνο που στο Συμβούλιο Στέμματος λίγο έλειψε να έρθουν τα πάνω κάτω. Η κατάσταση να ξεφύγει από τον έλεγχο.
Ο αρχηγός της ΕΡΕ Παναγιώτης Κανελλόπουλος δέχτηκε, αρχικά, τη πρόταση του Γεωργίου Παπανδρέου να ηγηθεί κυβέρνησης που θα οδηγούσε τη χώρα σε εκλογές. Ο Κωνσταντίνος τα έχασε. Ο Κανελλόπουλος από την πλευρά του δεν έκανε τίποτε άλλο από αυτό που ήθελε ο ίδιος, αλλά κι οι περισσότεροι βουλευτές του κόμματός του. Οι τελευταίες εξελίξεις τους είχαν μετατρέψει σε θεατές και άβουλα όντα που ήσαν υποχρεωμένα να ακολουθούν τις επιθυμίες του Κωνσταντίνου ο οποίος τους υποχρέωνε να ψηφίζουν τους μέχρι χθες κομματικούς τους αντιπάλους χωρίς κανένα όφελος. Αντίθετα οι αντίπαλοί τους γινόντουσαν μέλη της κυβερνήσεως, έπαιρναν υπουργεία κι αρκετά χρήματα υπογείως, όπως έλεγαν οι… κακές γλώσσες.
Ο Κωνσταντίνος και οι σύμβουλοί του προσπάθησαν να μεταπείσουν τον Κανελλόπουλο ο οποίος αφού δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά έβαλε τέτοιους όρους στον Παπανδρέου (διάλυση της Νεολαίας Λαμπράκη, περιορισμός της συνεργασίας με την Αριστερά κ.ά) που ήταν δεδομένο να μην προχωρήσει η συνεργασία.
Το Παλάτι πλέον μπορούσε να βάλει σε εφαρμογή το επόμενο σχέδιό του που ήταν μια κυβέρνηση του Στέφανου Στεφανόπουλου. Στην αντίθετη περίπτωση η τελευταία λύση για την αποτροπή της πρωθυπουργοποίησης Παπανδρέου θα ήταν η δικτατορία.

Σάββατο 28 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Εντονες ήταν οι συνεδριάσεις της βουλής. Στο κέντρο της συμπλοκής ο Αθανάσιος Κανελλόπουλος

Η κυβέρνηση Τσιριμώκου δεν καταφέρνει να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή. Με 159 κατά και 135 υπέρ καταψηφίζεται, ενώ πέντε από τους βουλευτές των Προοδευτικών και ο Αχιλλέας Καραμανλής της ΕΡΕ απείχαν της ψηφοφορίας.
Εναντίον της κυβέρνησης ψήφισαν:
• 134 της ΕΚ
• 22 της ΕΔΑ
• 3 των Προοδευτικών
Υπέρ ψήφισαν
• 98 της ΕΡΕ
• 37 αποστάτες

Η κυβέρνηση Τσιριμώκου καταψηφίστηκε στη Βουλή

Πέρα όμως από τη μάχη των αριθμών η δύναμη της ΕΚ μειώνεται διαρκώς. Τον Ηλία Τσιριμώκο ακολούθησαν 11 ακόμη βουλευτές αυξάνοντας από 26 σε 37 τους αποστάτες καθιστώντας τους 3η κοινοβουλευτική δύναμη.
Ο Αχιλλέας Καραμανλής δεν έδωσε ψήφο εμπιστοσύνης στη κυβέρνηση επειδή ο Ηλίας Τσιριμώκος είχε πρωτοστατήσει σε πόλεμο λάσπης κατά του αδελφού του Κωνσταντίνου Καραμανλή με αφορμή συμφωνίες της ΔΕΗ όταν η ΕΡΕ ήταν στην εξουσία.
Μετά τις εξελίξεις αυτές ο Κωνσταντίνος συγκαλεί το Συμβούλιο Στέμματος στο οποίο μετέχουν πρώην πρωθυπουργοί.

Πέμπτη 26 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Ο Ηλίας Τσιριμώκος μόνος στη Βουλή

Ο Κωνσταντίνος Χοϊδάς, επικεφαλής του πολιτικού γραφείου του Βασιλιά

Ενώ η κυβέρνηση Τσιριμώκου συνεχίζει τη μάχη για την ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή ο διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Βασιλιά, Κωνσταντίνος Χοϊδάς και ο υπουργός Άμυνας Σταύρο Κωστόπουλος τηλεφώνησαν στον Αμερικανό επιτετραμμένο Νόρμπερτ Ανσουτς. Του ζήτησαν να μεσολαβήσει να πειστεί ο αρχηγός του κόμματος των Προοδευτικών Σπύρος Μαρκεζίνης να ψηφίσει υπέρ της κυβέρνησης Τσιριμώκου.
Ο Μαρκεζίνης έχει εξαιρετικές σχέσεις με την Αμερικανική πρεσβείας. Η συνάντηση με τον διευθυντή του πολιτικού τμήματος της πρεσβείας Νταν Μπρούστερ γίνεται την ίδια μέρα. Τα αποτελέσματα όμως είναι πενιχρά.

Σπύρος Μαρκεζίνης και Παναγιώτης Κανελλόπουλος τα λένε στη Βουλή

Ο αρχηγός των Προοδευτικών ζητά κυβέρνηση με στελέχη της ΕΚ που διαφοροποιήθηκαν από τον Γεώργιο Παπανδρέου, αλλά και της ΕΡΕ και του κόμματος του, των Προοδευτικών. Η άρνησή του να στηρίξει τον Τσιριμώκο δυσαρεστούν ιδιαίτερα τους Αμερικανούς.

Η «Αθηνά» η πρώτη θυσία στη θάλασσα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Όταν στην ελληνική μυθολογία Αθηνά και Ποσειδώνας μάλωναν για το ποιος θα χαρίσει το όνομά του στην πόλη που ονομάστηκε Αθήνα οι ρόλοι ήταν ξεκαθαρισμένοι. Η Αθηνά συμβόλιζε τη σοφία κι ο Ποσειδώνας τη ναυτική ισχύ.
Όμως το πρώτο πλοίο που βυθίστηκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν ήταν κάποιο πολεμικό, αλλά ένα κρουαζιερόπλοιο με το όνομα «Αθηνά». Ήταν το Βρετανικό “SS Athenia» που εκτελούσε το δρομολόγιο Γλασκόβη – Μόντρεαλ με ενδιάμεσους σταθμους το Λίβερπουλ και το Μπέλφαστ.
Την 1η Σεπτεμβρίου 1939 το «Athenia» ξεκίνησε το δρομολόγιό του με 1.418 άτομα (ανάμεσά τους 300 Αμερικανοί και 315 μέλη πληρώματος) με δεύτερο σταθμό το Μπέλφαστ.
Δεν έφθασε όμως ποτέ. Μεταξύ Rockall και Tory Island το εντόπισε το γερμανικό υποβρύχιο U-30 (κάτω φωτογραφία). Ήταν 3 Σεπτεμβρίου 16:30 το απόγευμα. Μετά από τρεις ώρες και δέκα λεπτά παρακολούθησης ο κυβερνήτης του υποβρυχίου Φριτζ Γιούλιους Λεμπ αποφάσισε να ρίξει δύο τορπίλες. Το πλοίο ένοιωσε για τα καλά τις δύο εκρήξεις. Πήρε κλίση και την επόμενη μέρα στις 10:40 το πρωί βυθίστηκε.

Αργότερα ο Λεμπ δικαιολογήθηκε ότι δεν είδε ότι το πλοίο ήταν επιβατικό. Το πέρασε για καμουφλαρισμένο πολεμικό. Ενημέρωσε τους ανώτερούς του κι αυτοί τον Χίτλερ ο οποίος αποφάσισε να μην παραδεχτεί ότι γερμανικό ήταν το υποβρύχιο που βύθισε το πλοίο. Δεν ήθελε εκτός όλων των άλλων να μπλέξει και με τις ΗΠΑ και τον Καναδά που δεν μετείχαν στον πόλεμο που μόλις είχε αρχίσει.
Από το «Athinaia» σκοτώθηκαν 98 επιβάτες και 19 μέλη του πληρώματος. Σώθηκαν άλλοι 1.301 από τα πλοία που άκουσαν το SOS κι έσπευσαν στην περιοχή. Στη φωτογραφία που ακολουθεί η κλίση του πλοίου. Σε λίγες ώρες βρέθηκε στο βυθό.

Τα πριν και τα μετά

Ο κυβερνήτης του γερμανικού υποβρυχίου Φριτς Λεμπ

• Το «Athinaia» είχε δρομολογηθεί το 1923 και κατασκευάστηκε σε ναυπηγείο στη Σκωτία.
• Ο Φριτς Λεμπ, ο γερμανός κυβερνήτης είχε γεννηθεί στη Κίνα στις 19 Φεβρουαρίου 1913. Πνίγηκε στο βόρειο Ατλαντικό όταν αγγλικά πολεμικά εντόπισαν και βύθισαν το υποβρύχιό του στις 9 Μαίου 1941.
• Το ίδιο το υποβρύχιο είχε καλύτερη τύχη. Κατάφερε να μείνει αλώβητο στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και το 1949 έγινε παλιοσίδερα.
• Το Γερμανικό επιβατηγό «Bremen» ήταν ένα από τα πλοία που πήραν το SOS του Αγγλικού πλοίου. Προτίμησε όμως να προσπεράσει χωρίς να δώσει βοήθεια στους ναυαγούς.

Από την επιχείρηση διάσωσης των επιβατών

• Οι Γερμανοί κατηγόρησαν τον Τσόρτσιλ που ήταν ακόμα απλά πρώτος λόρδος του Ναυαρχείου κατηγορώντας τον για προβοκάτσια, αλλά στις ουδέτερες τότε ΗΠΑ σε ποσοστό 60% πίστευε ότι Γερμανικό υποβρύχιο βύθισε το πλοίο, ενώ μόνο 9% δέχτηκε την Γερμανική άποψη.
• Δύο μέρες αργότερα, στις 5 Σεπτεμβρίου ένα άλλο γερμανικό υποβρύχιο, το U-48 βύθισε ένα αγγλικό ατμόπλοιο το «Ρόαγιαλ Σπέκτορ». Αυτή τη φορά ο κυβερνήτης του, ο υποπλοίαρχος Χέρμπερτ Σούλτσε δεν κρύφτηκε. Έστειλε μάλιστα και τηλεγράφημα στον πρώτο λόρδο του Ναυαρχείου, τον Ουίστον Τσόρτσιλ στο οποίο έγραφε: «Δια κον Τσόρτσιλ, προσωπικόν στοπ. Εβύθισα το αγγλικόν ατμόπλοιον Ρόαγιαλ Σπέκτορ στοπ. Θέσις ΧΥΖ στοπ. Παρακαλώ μεριμνήσατε δια την περισυλλογήν του πληρώματος. στοπ»

Τετάρτη 25 Αυγούστου 1965-Πυρκαγιές και τότε σε Πάρνηθα και Μαλακάσα

Η Πάρνηθα του 1965 καίγεται. Από τότε κάηκε πάμπολες φορές...

Η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά όχι ως φάρσα. Το ίδιο τραγικά. Με φόντο τα τραγικά γεγονότα του 1965 οι πυρκαγιές που πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Σε Πάρνηθα και Μαλακάσα η φωτιά… έτρωγε το δάσος κι απείλησε το Μαρκόπουλο. Η πρώτη γενιά σπιτιών μέσα στο δάσος δημιουργήθηκε τότε. Μέχρι το 2009 τα σπίτια μέσα στο δάσος θα αποκτήσουν και πισίνα! Μετά τις τελευταίες πυρκαγιές μένουν οι πισίνες και φεύγει το δάσος. Υπάρχουν κι άλλοι που περιμένουν ένα οικοπεδάκι στη βορειοανατολική Αττική.
Το ρεπορτάζ της εφημερίδας “Ελευθερία” αναφέρει:

Τρίτη 24 Αυγούστου 1965 – Ημερολόγιο αποστασίας

Ο Ηλίας Τσιριμώκος διαβάζει τις προγραμματικές δήλώσεις του στη Βουλή

Ο Ηλίας Τσιριμώκος εμφανίστηκε στη Βουλή για να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης. Όμως όσες ασκήσεις μαθηματικών κι αν έγιναν ο αριθμός 151 είναι δύσκολο να συγκεντρωθεί. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά κινδυνεύει να συγκεντρώσει λιγότερες ψήφους κι από αυτές του Γεωργίου Νόβα αφού:
- Ο Αχιλλέας Καραμανλής δεν δέχεται να δώσει ψήφο εμπιστοσύνης στη κυβέρνηση εξ αιτίας της κριτικής που είχε ασκήσει στο παρελθόν ο πρωθυπουργός σε βάρος του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Ανδρέας και Γεώργιος Παπανδρέου στο περιθώριο της συζήτησης στη Βουλή

- Διαχασμένοι παρουσιάζονται και οι Προοδευτικοί. Άλλοι θέλουν να στηρίξουν τη νέα κυβέρνηση κι άλλοι θέλουν να την καταψηφίσουν.
Όσο για τη Βουλή παρουσίαζε εικόνα πολιορκούμενου κτιρίου, όπως και στη προηγούμενη ψηφοφορία της κυβερνήσεως Νόβα. Με μια διαφορά. Τότε οπαδοί της ΕΚ είχαν περικυκλώσει το κτίριο, ενώ τώρα στη θέση τους βρίσκονται μονάδες της αστυνομίας, αλλά και του στρατού.

Συζήτηση Στέφανου Στεφανόπουλου, Γεώργιου Νόβα και Σπύρου Μαρκεζίνη

Κυριακή 22 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Από την περιοδία του Γεωργίου Παπανδρέου στη Θεσσαλία

Ο Γεώργιος Παπανδρέου γνωρίζει την αποθέωση στη περιοδεία που άρχισε στη Θεσσαλία. Απ’ όπου περνά πλήθος κόσμου τον περιμένει για να τον χειροκροτήσει.

Σέξι -για την εποχή - θαυμάστρια του Γεωργίου Παπανδρέου

Στις εκδηλώσεις δεν μετέχουν μόνο οπαδοί της ΕΚ, αλλά και της Αριστεράς. Η δημοτικότητα του πρώην πρωθυπουργού και η ανοιχτή πλέον συμμετοχή των οπαδών της Αριστεράς στις συγκεντρώσεις της ΕΚ ανησυχούν την αμερικανική πρεσβεία που αρχίζει να επεξεργάζεται σενάρια εκτροπής. Άλλωστε πριν λίγες μέρες σε έκθεσή της προς την Ουάσιγκτον ανέφερε ότι «για πρώτη φορά από τον ανταρτοπόλεμο, οι κομμουνιστές δεν είναι πια απομονωμένοι, αλλά έχουν καταφέρει να συνεργαστούν στη βάση με τις πολύ μεγαλύτερες κεντρώες μάζες.»

Αστυνομικοί εμποδίζουν οπαδό του Καραμανλή να πάρει μέρος στην υποδοχή του Γ.Παπανδρέου

Ο Καραμανλής
Ένας ακόμα μεγάλος της πολιτικής ζωής που ήρθε σε ρήξη κι αυτός με τα Ανάκτορα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής βρίσκεται αυτοεξόριστος στο Παρίσι. Στο διάστημα των δραματικών γεγονότων της αποστασίας δεν έχει κάνει καμία δήλωση. Δύο επιστολές όμως που στέλνει σε στενούς του φίλους, τον Παναγιώτη Πιπινέλη (επί χούντας θα γίνει υπουργός Εξωτερικών) και Κωνσταντίνο Τσάτσο (θα διωχθεί από τη χούντα) εκδηλώνει μερικές από τις σκέψεις του.
Γράφει μεταξύ άλλων στον Πιπινέλη που έχει στενές σχέσεις με τα Ανάκτορα:

Συνάντηση Καραμανλή - Ντε Γκολ την εποχή της παντοδυναμίας τους

«Δεν γνωρίζω εάν η βασιλική πρωτοβουλία εξεδηλώθη επικαίρως. Τούτο είναι ζήτημα πραγματικών δεδομένων, τα οποία δεν έχω υπ’ όψιν μου. Βεβαίως ο Βασιλεύς ορθώς και επικαίρως ενήργησεν, εάν διεπίστωσε ότι εξετίθετο εις κίνδυνον η ασφάλεια της χώρας δια της διαβρώσεως του στρατεύματος. Φοβούμαι όμως ότι εκείνοι οι οποίοι επρόκειτο να αξιοποιήσουν πολιτικώς την ενέργειαν του βασιλέως διέπραξαν ασυγχώρητα σφάλματα Κι προ και ιδίως μετά την εκδήλωσιν της βασιλικής πρωτοβουλίας.. Τα αποτελέσματα της αδεξιότητός των είναι ήδη το παρόν αδιέξοδον. Ο Παπανδρέου όχι μόνον διέφυγε και πάλιν, όπως εις την περίπτωσιν της αντικαταστάσεως της ιδικής σου κυβερνήσεως, προ διετίας, την εξουθένωσιν, αλλά κατέστη ισχυρότερος και ικανός να απειλή το μέλλον του έθνους… Νομίζω ότι και η εκλογή του Τσιριμώκου υπήρξεν ατυχής, τόσον από απόψεως ηθικής και ιδεολογικής συνεπείας όσον και από απόψεως πρακτικού αποτελέσματος. Διότι φοβούμαι ότι το Στέμμα και το κόμμα θα υποστούν τα ζημίας εκ πρώτου λόγου, χωρίς να έχουν την λύσιν του πολιτικού θέματος… Δεν νομίζω δε ότι εις την περίπτωσιν του κ.Τσιριμώκου δύναται να έχη εφαρμογήν η θεωρία του Μπίσμαρκ κατά την οποίαν τα συντηρητικά μέτρα – αντικομμουνιστικά εν προκειμένω – τα παίρνουν ευκολώτερα αι προοδευτικαία κυβερνήσεις και αντιστρόφως. Διότι ο άμοιρος Τσιριμώκος και κύρους και βάσεως οιασδήποτε στερείται.»
Στην επιστολή του προς τον Κωνσταντίνο Τσάτσο ο Κ.Καραμανλής εκφράζει την ανησυχία του για τις συνέπειες της κρίσης:
«Λυπούμαι ότι την σημερινή πολιτική αναρχία θα την πληρώση ο τόπος με πρώτο ίσως θύμα το πολίτευμα της χώρας.

Ο αρχηγός της Αστυνομίας Καραμπέτσος

Γιατί είναι τόσο απίθανα αυτά που γίνονται τα τελευταία χρόνια στον τόπο μας που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κατάρρευση και την υγιέστερη δημοκρατία του κόσμου.»
Περιττό να σημειώσουμε ότι οι παραινέσεις προς τον φιλοβασιλικό Πιπινέλη δεν έπιασαν, ενώ οι διαπιστώσεις προς τον Τσάτσο επαληθεύτηκαν μέχρι κεραίας.

Οι φόβοι του Τσιριμώκου

Ο αρχηγός της Χωροφυλακής αντιστράτηγος Παναγιωτακόπουλος

Ο πρωθυπουργός Ηλίας Τσιριμώκος άρχισε τις επαφές με τους αρχηγούς της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής για την διατήρηση της τάξεως σε όλη τη χώρα. Οι τελευταίες ταραχές τάραξαν όχι μόνο τη κυβέρνηση, αλλά και τους συμμάχους της χώρας που έβλεπαν κομμουνιστικό δάκτυλο πίσω από αυτές.

Διαβάσαμε πριν γράψουμε:
Ιστορικό Λεύκωμα 1965, έκδοση «Καθημερινή»
Εφημερίδες της εποχής: «Αθηναϊκή», «Απογευματινή», “Ελευθερία” και “Μακεδονία“

Παρασκευή 20 Αυγούστου 1965-Ημερολόγιο αποστασίας

Το μεσημέρι ορκίστηκε η κυβέρνηση του νέου πρωθυπουργού Ηλία Τσιριμώκου με πολλά κενά σε υπουργεία για να δελεαστούν οι πιθανοί νέοι αποστάτες από την ΕΚ, αλλά το βράδυ τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας επισκίασαν οτιδήποτε άλλο.
Τι έγινε; Ομάδες των «Λαμπράκηδων», αλλά και της Ενώσεως Κέντρου ξεχύθηκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τις μεθοδεύσεις που ακολουθούσε το παλάτι στο σχηματισμό της νέας κυβέρνησης.
Οι διαδηλωτές σε πολλά σημεία αιφνιδίασαν τους αστυνομικούς και σχεδόν όλο το κέντρο της Αθήνας πέρασε στην κατοχή τους. Σημειώθηκαν εμπρησμοί δύο οχημάτων της Πυροσβεστικής, τριών ΙΧ, ενώ αργά το βράδυ κι ενώ ο νέος πρωθυπουργός συζητούσε ακόμα και τη περίπτωση της επέμβασης του στρατού η κατάσταση ηρέμησε.
Τι έμεινε πίσω;
• 150 τραυματίες
• 226 συλληφθέντες
Ανάμεσα στους τελευταίους και μέλη της Ομοσπονδίας Εργαζομένων στον Τύπο. Ο πρόεδρος Ν.Κατζάς και ο αντιπρόεδρος Απόστολος Μαγγανάρης.
Την ίδια μέρα ο Γεώργιος Παπανδρέου ανακοίνωσε ότι ξεκινά την λεγόμενη «πορεία προς τον λαό», περιοδεία στην ελληνική περιφέρεια. Πρώτος σταθμός η Θεσσαλία.
Τα σκίτσα είναι του Αρχέλαου από την Αθηναϊκή της 19 και 20 Αυγούστου
Η σύνθεση της νέας κυβερνήσεως

Φωτορεπορτάζ από τα επεισόδια στο κέντρο της Αθήνας

Τι έγραψε η “Ελευθερία”