Πασατέμπος

Ιστορία για να… περνά η ώρα

Πως φθάσαμε στον… καυτό Ιούλιο του 1965

Συγκέντρωση της ΕΔΑ με αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή

Συγκέντρωση της ΕΔΑ με αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή

– Συγνώμη, αλλά εμείς τι ρόλο βαράμε; Πότε θα γίνουμε εξουσία; Έχουμε και υποχρεώσεις…
Οι πολιτικοί του κέντρου έπρεπε κάθε τόσο να ξεγελάνε το στομάχι τους και τους ψηφοφόρους τους. Η κουτάλα στον κρατικό κορβανά ήταν στα χέρια των δεξιών από το 1952 έως το ’63. Η εναλλαγή εξουσίας δεξιών και κεντρώων που είχε αρχίσει μετά την απελευθέρωση και συνεχίστηκε μέχρι το 1952 είχε διακοπεί απότομα.
Ο κεντρώος χώρος ήταν κατακερματισμένος. Πολλοί οι αρχηγοί, πολλά τα κόμματα, αλλά λίγες οι πιθανότητες να γίνουν εξουσία.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’60 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και η ΕΡΕ του έδειχναν κουρασμένοι. Η δεξιά είχε φθάσει στα όριά της. Κι όχι μόνο αυτό:
* Οι σχέσεις με το Παλάτι του ισχυρού πρωθυπουργού είχαν αρχίσει να κλονίζονται. Ο πολιτικός ήθελε τον Βασιλέα ανεύθυνο άρχοντα κι υπεύθυνη την κυβέρνηση. Το Παλάτι πάλι ήθελε υπεύθυνο τον Βασιλέα κι ανεύθυνες τις κυβερνήσεις που θα διόριζε αυτό.
* Οι Αμερικανοί δεν έβλεπαν με καλό μάτι τα Βαλκανικά και Ευρωπαϊκά ανοίγματα του Καραμανλή. Ειδικά το φλερτ με τη Γαλλία του Ντε Γκολ που είχε τολμήσει να βγάλει τη χώρα του από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.
Από την άλλη στις εκλογές του 1958 (17 Μαίου) η ΕΔΑ, το άλλο πρόσωπο του εκτός νόμου ΚΚΕ, είχε κάνει την έκπληξη. Είχε γίνει δεύτερο κόμμα. Αξιωματική αντιπολίτευση δηλαδή. Το σοκ ήταν μεγάλο για τους Αμερικανούς που είχαν αναλάβει να προστατεύουν την Ελλάδα, στη θέση των Άγγλων, αλλά και το Παλάτι. Κομμουνιστές στην εξουσία; Ποτέ! Στο κάτω κάτω ο εμφύλιος είχε τελειώσει πριν λίγα χρόνια και τα ξερονήσια… φιλοξενούσαν ακόμα μερικούς επιφανείς κομμουνιστές.
Οι πιέσεις ήταν πολλές. Από… πάνω κι από κάτω για τα κόμματα του κέντρου να συνασπιστούν. Πίεζε το Παλάτι, πίεζαν οι Αμερικανοί, πίεζε η εκλογική βάση που είχε μείνει χωρίς διορισμούς. Πίεζαν όλοι.
Και τι έγινε; Ένα μόρφωμα από κόμματα και πολιτικούς που άρχισαν από την δεξιά, ίσως και την… άκρα κι έφθαναν στην αριστερά. Όλοι ήταν ευχαριστημένοι. Ο Βασιλιάς είχε χώσει τους δικούς του. Οι Αμερικανοί το ίδιο. Οι δεξιοί αντι-Καραμανλικοί εκεί βρήκαν καταφύγιο.
Καλός ο συνασπισμός, αλλά κάποιος πρέπει να είναι και αρχηγός. Οι δελφίνοι πολλοί. Κι επειδή ακριβώς ήσαν πολλοί σκέφτηκαν όπως οι Καθολικοί όταν είναι να βάλουν Πάπα. Δεν βάζουμε τον γηραιότερο μπροστά για να έχουμε κι εμείς ελπίδες;
Κάπως έτσι ο 73χρονος, το 1961, Γεώργιος Παπανδρέου μπήκε μπροστά στο κόμμα που ήταν ουσιαστικά συνασπισμός κομμάτων και η αρχηγία θα ήταν συλλογική. Από κοντά κι ο μεγάλος του αντίπαλος ο Σοφοκλής Βενιζέλος, 67 χρόνων τότε, γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και αρκετά δεξιός ακόμα και για τα μέτρα της εποχής. Ακόμα ο αρκούντως αριστερός Ηλίας Τσιριμώκος, 54 χρόνων τότε, ο αντι-Καραμανλικός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης 43 χρόνων τότε, και πολλοί άλλοι.

Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είχε αναδειχτεί σε στενό συνεργάτη του Γεωργίου Παπανδρέου από την εποχή του ανένδοτου αγώνα

Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης είχε αναδειχτεί σε στενό συνεργάτη του Γεωργίου Παπανδρέου από την εποχή του ανένδοτου αγώνα

Σεπτέμβριο του ’61 ιδρύθηκε το κόμμα, Οκτώβριο (στις 29) έγιναν εκλογές. Η ΕΡΕ αν και κουρασμένη όχι μόνο κέρδισε, αλλά και ξεπέρασε το 50% (50,81% για την ακρίβεια) κι εξέλεξε 176 βουλευτές στους 300. Η Ένωση Κέντρου πάλι πήρε 33,66% και 100 έδρες. Καθόλου κακό αποτέλεσμα.
Κάπου εκεί ο αμφισβητούμενος Γέρος της Δημοκρατίας, όπως έλεγαν τον Γεώργιο Παπανδρέου άρπαξε την ευκαιρία από τα μαλλιά. Στις εκλογές το Παλάτι φαίνεται να έβαλε το χεράκι του. Έγινε νοθεία σε αρκετές περιπτώσεις και κάποιοι, στρατιωτικοί ως επί το πλείστον, είχαν πάρει… σβάρνα τα εκλογικά κέντρα και ψήφιζαν από το πρωί μέχρι το βράδυ. Όχι για να βγάλουν ξανά τον Καραμανλή, αλλά για να μην βγει και πάλι αντιπολίτευση η αριστερή ΕΔΑ!
Ο Παπανδρέου που ήξερε να διαβάζει σωστά το μηνύματα των καιρών δεν έχασε την ευκαιρία. Πήρε επάνω του τη μάχη με τη κυβέρνηση που την ονόμασε «ανένδοτο». Και χτύπησε σκληρά όχι το Παλάτι ή τα κέντρα που αποφάσισαν να κάνουν νοθεία – άλλωστε η κυβέρνηση που έκανε τις εκλογές ήταν του Κωνσταντίνου Δόβα, ο οποίος ήταν αρχηγός του στρατιωτικού οίκου του Βασιλιά Παύλου – αλλά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Ο ανένδοτος συσπείρωσε τον κόσμο του κέντρου γύρω από τον Γεώργιο Παπανδρέου που από αμφισβητούμενος αρχηγός έγινε ο κοινά αποδεκτός ηγέτης του. Την ίδια ώρα, το 1960, πέρα από τον Ατλαντικό η ανάδειξη του Κένεντι στη προεδρία προωθούσε στα κέντρα εξουσίας πιο προοδευτικές δυνάμεις που αρκούσε να ήταν πιστές σ’ αυτούς. Τη δεδομένη στιγμή ο Παπανδρέου υπερίσχυε σ’ αυτό έναντι του Καραμανλή.

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, βουλευτή της ΕΔΑ στη Θεσσαλονίκη το 1963 έκανε ακόμα πιό βαρύ το κλίμα για τη κυβέρνηση Καραμανλή

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, βουλευτή της ΕΔΑ στη Θεσσαλονίκη το 1963 έκανε ακόμα πιό βαρύ το κλίμα για τη κυβέρνηση Καραμανλή

Η κατάσταση χειροτέρεψε για τον Καραμανλή τον Μάιο του 1963 όταν στη Θεσσαλονίκη δολοφονήθηκε από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης. Τότε ο Καραμανλής είπε το «ποιος κυβερνά αυτό τον τόπο», αλλά ήταν ήδη αργά. Μετά από οκτώ χρόνια εξουσίας έπρεπε να είχε δώσει πολύ νωρίτερα απάντηση στην απορία του.
Η δολοφονία του Λαμπράκη έσπρωξε τον κόσμο της αριστεράς προς το κέντρο που εμφανιζόταν μαχητικό. Στο κάτω κάτω φώναζε ότι του είχαν κλέψει τη νίκη στις τελευταίες εκλογές κι ο κόσμος ήξερε ότι βία και νοθεία υπήρξε.

Το 1963 οι σχέσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Παύλο και ιδιαίτερα την Φρειδερίκη είχαν φθάσει στο χειρότερο σημείο τους

Το 1963 οι σχέσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τον Παύλο και ιδιαίτερα την Φρειδερίκη είχαν φθάσει στο χειρότερο σημείο τους

Τον Ιούλιο οι σχέσεις του Καραμανλή με το Παλάτι χειροτέρεψαν κι οδήγησαν στην παραίτηση του Πρωθυπουργού. Για το Κέντρο όλα ήταν ιδανικά. Διχασμένη η δεξιά με δύο πόλους (βασικούς και καραμανλικούς) στα χαρακώματα και για το ίδιο η συμπάθεια και της αριστεράς.
Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν “exit poll”. Υπήρχαν όμως οι προβλέψεις της αμερικανικής πρεσβείας στις οποίες έδιναν ιδιαίτερη σημασία όλοι. Στο κάτω – κάτω οι Αμερικανοί είχαν τον τρόπο να φέρνουν στα μέτρα τους τα ποσοστά που υπολόγιζαν για το κάθε κόμμα.
Στις 3 Νοεμβρίου 1963 γίνονται οι εκλογές και οι Αμερικανοί υπολόγιζαν η ΕΡΕ με τον Κ.Καραμανλή να πάρει 44-48% και η ΕΚ να βρεθεί δέκα μονάδες πιο κάτω. Από το 34-38%. Έλα όμως που η κάλπη άλλα έβγαλε:
– Η Ένωση Κέντρου συγκέντρωσε το 42,04%, δηλαδή 138 έδρες
– Η ΕΡΕ πήρε 39,37% και 132 έδρες
– Η ΕΔΑ 14,34% και 28 έδρες
– Το Κόμμα Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη 3,73% και 2 έδρες.

Η εφημερίδα "Ελευθερία" πανηγυρίζει τη νίκη της ΕΚ στις εκλογές του Νοεμβρίου 1963

Η εφημερίδα "Ελευθερία" πανηγυρίζει τη νίκη της ΕΚ στις εκλογές του Νοεμβρίου 1963

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν φανερό ότι χωρίς τη σύμπραξη της ΕΔΑ δεν μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση. Και σχεδόν αμέσως έσπευσε να τονίσει ότι η κυβέρνηση θα αποτελείται από «Εθνικόφρονες». Δηλαδή ΕΔΑ γιοκ. Κι ο Βασιλιάς Παύλος αποφάσισε τρεις μέρες μετά τις εκλογές να του αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Ο Καραμανλής ζήτησε από τους βουλευτές της ΕΡΕ να ξεκινήσουν πόλεμο με το παλάτι. Ο Παύλος έδειχνε τον τελευταίο καιρό ανοιχτά τη συμπάθειά του προς τον Παπανδρέου. Οι βουλευτές όμως της ΕΡΕ δεν έδειχναν διατεθειμένοι να ακολουθήσουν τον αρχηγό τους. Πίστευαν στο Παλάτι και περίμεναν ότι ίσως ο Παπανδρέου καλούσε κάποιους από αυτούς στη κυβέρνηση. Οχτώ χρόνια εξουσίας τα αλλάζεις με μια… αποστασία. Στις 12 Δεκεμβρίου 1963 ο Καραμανλής ήταν ήδη στο Παρίσι αφήνοντας στην ΕΡΕ διάδοχό του τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο.
Η κυβέρνηση Παπανδρέου πήρε ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Στηρίχτηκε όμως στις ψήφους της ΕΔΑ. Έτσι μετά από 50 μέρες στην εξουσία κατέθεσε την εντολή ζητώντας από τον Βασιλιά νέες εκλογές. Στο διάστημα αυτό όμως είχε προλάβει να πάρει τρία σημαντικά μέτρα – υποθήκη για το μέλλον.
* Τη ρύθμιση των αγροτικών χρεών
* Την καθιέρωση της δωρεάν παιδείας σ’ όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης
* Την απόλυση από τις φυλακές μεγάλου αριθμού πολιτικών κρατουμένων. Δηλαδή κομμουνιστών.

Η πρώτη κυβέρνηση του Γεωργίου Παναδρέου το 1963

Η πρώτη κυβέρνηση του Γεωργίου Παναδρέου το 1963

Συνεχίζεται…

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: