Πασατέμπος

Ιστορία για να… περνά η ώρα – Σχόλια και παρατηρήσεις στο athinaios@live.com

Οι ιπτάμενες εφημερίδες!

Ο Δεκέμβρης του ’44 ήταν σκληρός μήνας για την Αθήνα. Δεν είχαν περάσει λίγες εβδομάδες από την απελευθέρωση, τον Οκτώβριο, όταν στις 4 Δεκεμβρίου άρχισε η πρώτη ουσιαστικά πράξη του εμφυλίου πολέμου.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις με τη συνδρομή των Άγγλων από τη μία πλευρά, οι αντάρτες από την άλλη. Οι μάχες ήταν πολλές φορές,  σώμα με σώμα  και κράτησαν μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου όταν οι δυνάμεις των ανταρτών υπέγραψαν τη κατάπαυση του πυρός με τις Αγγλικές δυνάμεις του Σκόμπι.

Όλες αυτές τις μέρες που  Αθήνα σπαράσσονταν από τις μάχες στους δρόμους, ακόμα και μέσα στα σπίτια,  η ανάγκη της προπαγάνδας ήταν φανερή.

Το πρώτο φύλλο της εφημερίδας «Η Ελλάς» κυκλοφόρησε στις 6 Δεκεμβρίου

Με την έναρξη των μαχών διακόπηκε η κυκλοφορία των εφημερίδων και σίγησε το ραδιόφωνο. Άλλωστε το ΕΑΜ είχε κηρύξει, αρχικά, γενική απεργία στην οποία συμμετείχαν και τα συνδικάτα του Τύπου.

Το κεντρικό σχόλιο της 17ης Δεκεμβρίου, το έγραφε συνήθως ο Αχιλλέας Κύρου της Εστίας

Οι αριστερές δυνάμεις στις συνοικίες της Αθήνας κυκλοφορούσαν το «Ριζοσπάστη» και άλλα έντυπα που τα ήξεραν οι Αθηναίοι από την Κατοχή όταν διανέμονταν  παράνομα από χέρι σε χέρι, είχαν τη τεχνογνωσία, τις εγκαταστάσεις (τυπογραφία) και φυσικά τους ανθρώπους που θα τις έγραφαν και κυρίως; Θα τις μοίραζαν. Οι εφημερίδες αυτές  έμοιαζαν περισσότερο με προκηρύξεις.

Ο Κώστας Ουράνης, όταν η κατάσταση (14-1-1945) είχε ξεκαθαρίσει έγραψε το άρθρο που βλέπετε

Σημαντικό ρόλο έπαιξε και το… χωνί. Αυτοσχέδιες, πολλές φορές,  ντουντούκες  μετέδιδαν συνθήματα στις γειτονιές. Τα χωνιά τα ήξεραν οι Αθηναίοι από τον καιρό της Κατοχής. Από αυτά  μάθαιναν τα νέα που τους έκρυβαν οι κατακτητές. Ο κόσμος έπαιρνε κουράγιο από αυτά που άκουγε. Υπήρχε λοιπόν ένα δέσιμο, μια σχέση εμπιστοσύνης με τον πρωτότυπο τρόπο επικοινωνίας που είχαν βρει οι δυνάμεις της αριστεράς για να περνάνε τα μηνύματα τους.

Το τελευταίο φύλλο της εφημερίδας κυκλοφόρησε στις 21 Ιανουαρίου

Απέναντι σε όλα αυτά η άλλη πλευρά, οι εθνικές οργανώσεις, αλλά και οι Άγγλοι δεν είχαν τίποτα στη διάθεσή τους για να επικοινωνήσουν με το λαό, για να περάσει τα μηνύματα τους.

Τα επίσημα τυπογραφεία δεν λειτουργούσαν. Τα περισσότερα ελέγχονταν από τα αριστερά συνδικάτα. Άλλωστε οι εκδότες δεν θα διακινδύνευαν σε μια τόσο ρευστή κατάσταση τις εγκαταστάσεις τους που για πολλούς αντιπροσώπευαν ότι περιουσιακό στοιχείο διέθεταν.

Το πρώτο φύλλο (25-12) του Αγγλικού «Δελτίου Ειδήσεων»

Οι δε εθνικιστικές οργανώσεις που είχαν κι αυτές τα δικά τους τυπογραφεία είχαν αποκλειστεί από αυτά αφού αυτά βρισκόντουσαν για λόγους ασφαλείας σε απομακρυσμένες συνοικίες που τώρα τις έλεγχαν οι δυνάμεις του ΕΑΜ.

Τα «Νυχτερινά Νέα» έφερναν περισσότερο σε εφημερίδα. Στο φύλλο της 9ης Ιανουαρίου κυριαρχεί η αλλαγή φρουράς στην πρωθυπουργία

Την επομένη των μαχών, στις 5 Δεκεμβρίου κυκλοφόρησε το «Δελτίο Πληροφοριών του Υφυπουργείου Τύπου και Διαφωτίσεως». Ήταν φανερό όμως ότι ένα επίσημο δελτίο δεν θα μπορούσε να είναι ευέλικτο όπως μια εφημερίδα.

Η εφημερίδα κυκλοφόρησε τελικά στις 6 Δεκεμβρίου 1944. Μοιάζει περισσότερο με μπροσούρα παρά με εφημερίδα ακόμα και για τα μέτρα της εποχής. Τυπωνόταν σε επίπεδο πιεστήριο και το σχήμα της ήταν πιο μικρό κι από τις σημερινές  ταμπλόιτ εφημερίδες. Όσο για την ύλη της χωρούσε σε δύο σελίδες!

Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στις 11 Ιανουαρίου και σε κύκλο η προπαγάνδα

Ποιοι την έβγαζαν όμως και πως; Η εφημερίδα λεγόταν «ΕΛΛΑΣ», εκδότης ήταν ο Δημήτρης Γαρουφαλιάς, αδελφός του πολιτικού Πέτρου Γαρουφαλιά που στη κυβέρνηση Παπανδρέου είχε τον εξαιρετικά κρίσιμο ρόλο του Υφυπουργού Τύπου. Ο Γαρουφαλιάς ήταν από τους στενότερους συνεργάτες του Παπανδρέου. Ειρωνεία της τύχης. Μερικές δεκαετίες (1965) αργότερα για τον Γαρουφαλιά που ήταν υπουργός Άμυνας θα ξεσπούσε σύγκρουση του Παπανδρέου με το παλάτι που θα οδηγούσε την παραίτηση του πρωθυπουργού. Ο Γαρουφαλιάς τέλος το 1974 ήταν ο αρχηγός της ακροδεξιάς Εθνικής Παράταξης που πήρε μέρος στις εκλογές εκείνης της χρονιάς.

Στιος 14 Ιανουαρίου το Δελτίο Ειδήσεων τονίζει τις δηλώσεις υποταγής των σοσιαλιστών της Θεσσαλονίκης που επισκέφθηκαν την βρετανική πρεσβαία στην Αθήνα

Όμως αυτά το 1944 ήταν πολύ μακρινά κι ίσως να μην είχαν συμβεί εάν η εξέλιξη των πραγμάτων ήταν διαφορετική. Ο Γαρουφαλιάς, λοιπόν, έβαλε εκδότη τον αδελφό του κι αυτός πήρε ως διευθυντή στην εφημερίδα τον Αχιλλέα Κύρου της «Εστίας» που ανέλαβε να γράφει το πιο ζωντανό κομμάτι της , το καθημερινό σχόλιο.

Ουσιαστικά το συντακτικό προσωπικό ήταν δύο γνωστοί δημοσιογράφοι της εποχής, ο Ηλίας Μπερεδήμας και ο Μανώλης Ρέππας. Στα πρώτα φύλλαδεν υπάρχον ονόματα για ευνόητους λόγους. Οι μάχες διεξάγονταν στο κέντρο της Αθήνας και οι συγγενείς ακόμα και των δημοσιογράφων διέτρεχαν κίνδυνο. Όταν η κατάσταση άρχισε να ξεκαθαρίζει, όταν οι δυνάμεις των ανταρτών άρχισαν να υποχωρούν η εφημερίδα απέκτησε ταυτότητα. Ο Μπερεδήμας εμφανίστηκε ως διευθυντής  και ο Ρέππας ως αρχισυντάκτης. Στις 14 Ιανουαρίου 1945 δημοσιεύεται στη θέση του βασικού θέματος ένα κείμενο του λογοτέχνη Κώστα Ουράνη με τον τίτλο «Διπλή ευγνωμοσύνη». Αναφερόταν στους Άγγλους που πολέμησαν για να διώξουν από την Αθήνα τις δυνάμεις των Αριστερών.

Στις 21 Ιανουαρίου η εφημερίδα έπαψε να κυκλοφορεί. Μία εβδομάδα νωρίτερα άρχισαν να εκδίδονται κανονικά οι ημερήσιες εφημερίδες, ενώ ο Γαρουφαλιάς δεν είχε και τη στήριξη του υπουργείου, αφού η κυβέρνηση Παπανδρέου, άρα και ο αδελφός του, ήταν  πια παρελθόν. Πρωθυπουργός είχε αναλάβει ο Νικόλαος Πλαστήρας. Στο τελευταίο φύλλο άλλωστε της εφημερίδας διαπιστώνεται κάποια πίκρα για κάποιες από τις παραδοσιακές εφημερίδες  και υπόσχεται να κυκλοφορήσει σύντομα «πλήρως και αρτίως την φοράν αυτήν από τεχνικής απόψεως εξοπλισμένη» όπως χαρακτηριστικά αναφέρει.

Η εφημερίδα «ΕΛΛΑΣ» κυκλοφορούσε στο κέντρο της Αθήνας που έλεγχαν οι κυβερνητικές δυνάμεις και την έριχναν τα αγγλικά αεροπλάνα στις  συνοικίες που έλεγχαν οι αριστεροί. Ήταν η απάντηση της κυβέρνησης στα χωνιά και στους «Ριζοσπάστες» των συνοικιών.

Οι Άγγλοι για τους δικούς τους λόγους εξέδιδαν, στα ελληνικά το «Δελτίο Ειδήσεων» που κάτω από το λογότυπό του δεν κρυβόταν «εκδίδεται υπό του στρατηγείου των εν Ελλάδι κατά ξηράν δυνάμεων». Ενδιαφέρον εδώ παρουσιάζονται τόσο τα ανακοινωθέντα του Σκόμπι όσο και η ενημέρωση από το Γερμανικό μέτωπο όπου καλύπτει τη διπλή προέλαση των Σοβιετικών δυνάμεων, στα ανατολικά και των Αμερικανοαγγλικών στα Δυτικά για να θυμίσει ότι ο Πόλεμος δεν έχει τελειώσει ακόμα.

Με λιγότερες αξιώσεις, αλλά περισσότερο με εμφάνιση εφημερίδας είναι τα «Νυχτερινά Νέα» που εξέδιδε ο Κώστας Παπαωργίου με διευθυντή τον Π.Λουκάτο. Άρχισαν να κυκλοφορούν στα τέλη Δεκεμβρίου για να ολοκληρώσουν κι αυτά την πορεία τους ένα μήνα αργότερα.

2 comments on “Οι ιπτάμενες εφημερίδες!

  1. Κλέων Ι.
    10/12/2019

    Πολύ ωραία ανάρτηση.

    Ολόκληρη η εφημερίδα ‘Η Ελλάς’, η επίσημη κυβερνητική εφημερίδα των Δεκεμβριανών του 1944, όλα και τα 46 φύλλα βρίσκονται εδώ
    https://xyzcontagion.wordpress.com/2011/08/16/efimerida-ellas/

    Και σχετική παρουσίαση στα ‘Ενθέματα’ της κυριακάτικης ‘Αυγής’
    https://xyzcontagion.wordpress.com/2011/12/04/2011-12-04-synergasia-me-enthemata-ellas/

    Και αν θέλετε, λίγο στο σημείο που λέει «ο Γαρουφαλιάς το 1977 ήταν ο αρχηγός της ακροδεξιάς ΕΠΕΝ» θέλει μικρές διορθώσεις.

    ΕΠΕΝ δεν υπήρχε το 1977, τότε ήταν η Εθνική Παράταξη, που είχε αρχηγό τον Στέφανο Στεφανόπουλο των αποστατών.

    Ο Γαρουφαλιάς ήταν αρχηγός της ΕΔΕ το 1974 (Εθνική Δημοκρατική Ένωσις), είχε πάρει 1,07%.

    Αν ο Γαρουφαλιάς είχε προσχωρήσει στο κόμμα του Στεφανόπουλου, αυτό δεν το θυμάμαι, νομίζω πως όχι, δεν ακουγόταν το όνομά του μέχρι που πέθανε το 1984.

    Σίγουρα 100% τα γνωρίζει όλα αυτά ο εκλεκτός φιλίστωρ του ιστολογίου, και πρόκειται για αβλεψία 🙂

  2. Sporos
    10/12/2019

    Το ιστολόγιο το είχα υπόψιν μου, αλλά δεν ήξερα οτι είχε δώσει όλο το υλικό της εφημερίδας ΕΛΛΑΣ. Ευχαριστώ για το ενδιαφέρον. Απλά ως φίλος της ιστορίας και των εφημερίδων προσπαθώ να διασώσω κάποια πράγματα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: